Lilian Helder

Strafrechtelijke onderwerpen

Mevrouw Helder (BBB): Dank u wel, voorzitter. Vanochtend heette ik de minister welkom bij dit eerste commissiedebat. Dus nu heet ik ook de staatssecretaris Rechtsbescherming welkom bij dit eerste debat. Ik zei ook dat het een leuke commissie is en dat vind ik nog steeds. Die neemt u even mee en vervolgens gaan we los natuurlijk. Maar goed, ik ga alleen over mijn eigen inbreng. Ik begin met de meest recente brief, weliswaar van de vorige minister, over de online aangejaagde verstoringen van de openbare orde. Het is een brief met slechts een opsomming van wat er allemaal kan en met de mededeling van de minister dat de huidige wettelijke routes voldoende zijn en dat er niet meer mogelijk is omwille van de Grondwet en het EVRM, en dat jurisprudentie ontbreekt. Dat is dus niet juist. De huidige juridische middelen zijn, gezien de uitspraak in een voorlopige voorzieningenprocedure van de rechtbank Amsterdam uit april van dit jaar, blijkbaar onvoldoende, want de rechter heeft de gemeente teruggefloten. Ik benadruk ook maar weer eens dat de G4- en de G40-gemeenten niet voor niets vragen om meer bestuursrechtelijke bevoegdheden. Ik vind dat we hier gehoor aan moeten geven en moeten kijken naar wat er wel mogelijk is, of dat we anders maar iets mogelijk moeten maken. Ik vraag daarom aan de nieuwe minister of hij wil kijken naar wat naar mijn mening nodig is: een uitbreiding van artikel 175 Gemeentewet, of in ieder geval een wetsartikel, want dat lijkt mij de aangewezen weg. Ik overweeg mijn gisteren weer aangehouden motie hierover in stemming te brengen, maar wil eerst natuurlijk het antwoord van de minister op dit punt afwachten. Dan de brief naar aanleiding van de evaluatie Wet computercriminaliteit III, oftewel het binnendringen in een geautomatiseerd werk. De minister schrijft dat in de praktijk behoefte blijkt te bestaan aan de mogelijkheid om, weliswaar heimelijk, inzet te plegen, maar niet louter op afstand. Op afstand kan namelijk niet altijd worden binnengedrongen en in dat kader wordt een wetsvoorstel voorbereid. Is er al zicht op een start daarvan? Wat is de stand van zaken? Dan de gratieverlening van een levenslanggestrafte. Het is weliswaar een individuele casus, maar de brief van de minister roept vragen op en daarom wil ik die toch vandaag adresseren. Vooruitlopend daarop heb ik weer de opmerking dat levenslang in Nederland volgens de wet — artikel 10 Wetboek van Strafrecht — nog altijd levenslang is. Dit moet wat mijn fractie betreft ook zo blijven. Uit de brief blijkt dat eind 2022 door het Openbaar Ministerie is geadviseerd de betreffende levenslanggestrafte geen gratie te verlenen. Kort daarna begint echter het re-integratieverlof — bij een levenslanggestrafte, maar dat terzijde — met de mededeling dat re-integratiedoelen zijn behaald. Dit is toch tegenstrijdig? Dan komt er wel gratie, toe maar, zou ik zo zeggen, maar dan toch onder voorwaarden. Ik begrijp van die hele opsomming heel weinig. Ik wil graag een reflectie hierop van de staatssecretaris Rechtsbescherming. Ik merk ook maar weer op dat ik vind dat we voor gek staan vanwege het feit dat de wet door de Hoge Raad blijkbaar niet wordt toegepast als er geen tussentijdse mogelijkheid van evaluatie komt. Dit is naar aanleiding van jurisprudentie van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens. Met toenmalig staatssecretaris Dijkhoff heb ik het daar uitvoerig in een plenair debat over gehad. Maar dat terzijde. Dan kom ik bij mijn laatste punt: het WODC-onderzoek Langdurige detentie na drie ernstige geweldsmisdrijven. De motie die eraan voorafging is door voormalig minister Dekker zo geïnterpreteerd dat indieners willen weten of recidive ook daadwerkelijk leidt tot strafvermeerdering. Het gaat over de ernstige geweldsmisdrijven. Als uit onderzoek blijkt dat dit niet het geval is, moet worden gekeken hoe dit nader geregeld kan worden. Ik citeer de minister: "Ik vind dat de samenleving dan een keer mag zeggen "genoeg is genoeg". Als u de tijd in de gevangenis niet gebruikt om na de gevangenisperiode op het rechte pad te blijven, wordt de tijd die u vervolgens binnen moet zitten, langer. Dat vind ik helemaal niet gek." Mijn fractie is het daar helemaal mee eens en is een van de indieners van de motie. Wat vindt de staatssecretaris hiervan? Het kan toch niet zo zijn dat een straf van gemiddeld — er zijn dus ook lagere straffen opgelegd — 334 dagen in dit geval voldoende is? Dank u wel.

Mevrouw Helder (BBB): Ik ga even een stukje terug naar de levenslange gevangenisstraf. Collega Emiel van Dijk verwees naar de jurisprudentie van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens. Ik hoorde hem toen zeggen: daar hebben wij ons helaas bij neer te leggen. Maar dat is de BBB-fractie in ieder geval niet met hem eens. Daar hebben we jaren geleden ook een plenair debat over gevoerd. Ik verwijs ook naar wat collega Ellian zei. Engeland heeft ook weleens een uitspraak van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens om de oren gekregen. Die ging over stemrecht voor mensen die gedetineerd waren. Engeland zei: bemoei je met je eigen zaken; wij gaan door met onze wetgeving. En het Europees Hof voor de Rechten van de Mens liet het daarbij. Verandert de vraag van collega Van Dijk aan de minister als hij weet dat je als wetgever niet meteen gebonden bent aan een order van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens? De Hoge Raad heeft dat hier gedaan, waardoor de wetgever eigenlijk voor een voldongen feit werd gesteld. Maakt dat zijn vraag anders?

Mevrouw Helder (BBB): Ik wilde meer iets ter toelichting zeggen. Bij ons is de wet nog niet veranderd. Bij ons is de wet nog steeds: levenslang is levenslang. In dat kader zou ik als medewetgever zeggen dat het niet aan de Hoge Raad is om die wet opzij te zetten met verwijzing naar een uitspraak van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens. Dat wilde ik nog even meegeven.

De voorzitter: Dan geef ik u het woord voor uw inbreng namens de SP.

De voorzitter: Ik zie een interruptie van de heer Eerdmans.

De voorzitter: U ook bedankt en u krijgt de voorzittershamer weer terug.

Mevrouw Helder (BBB): Een duidelijk antwoord van de minister, dank. Ik wacht dat onderzoek van het WODC natuurlijk ook graag af. Maar als er nu geen bodemprocedure wordt gestart, dan blijft die complexe rechtsvraag natuurlijk in de lucht hangen. Ik wil eigenlijk een beetje een compromis proberen te bereiken zodat het niet in de lucht blijft hangen. De vraag is eigenlijk: wordt die complexe rechtsvraag ook betrokken bij de beleidsreactie op dat WODC-rapport?

Mevrouw Helder (BBB): Een kort vervolg. Ik wil het echt specifiek toespitsen op die online ordeverstoringen. Daarvan heeft de rechter in een voorlopige voorzieningenprocedure gezegd dat op voorhand de Gemeentewet onvoldoende is. Dat wilde ik toch even meegeven.

Mevrouw Helder (BBB): Dat is een mooi bruggetje naar mijn vraag. Ik sluit me van harte aan bij de interruptie van collega Ellian. Het EVRM dateert van november 1950; dat is de vorige eeuw. Toen stond artikel 3 er ook al in. Dat gaat over het verbod op onmenselijke en vernederende behandeling. Vervolgens is nog best regelmatig zonder problemen levenslang opgelegd, dat ook daadwerkelijk levenslang was. Ik heb er nog even verder naar gekeken. Er staat: "Artikel 3 is een absoluut recht. Er zijn geen uitzonderingen of nadere kwalificaties toegestaan. Dat brengt mee dat noch het algemeen belang, noch de rechten van anderen, van het slachtoffer, een rechtvaardiging kunnen vormen." Als we de belangen van slachtoffers gaan meewegen, krijgen we dan straks niet weer jurisprudentie zodat we dit wetsvoorstel een beetje voor de kat z'n viool hebben opgericht? We maken mensen blij, maar spannen het paard achter de wagen, ondanks de goede bedoeling van een wetsvoorstel, waar ik nou ook niet helemaal blij mee ben.

Mevrouw Helder (BBB): Ik heb een korte vervolgvraag. BBB houdt het liefst levenslang daadwerkelijk levenslang. Ik wil dit dan beoordelen als second best in de hoop dat het niet bijna een automatisme gaat worden. Ik verwees ernaar dat mogelijk de belangen van nabestaanden dan wel slachtoffers volgens de toelichting op de tekst irrelevant zouden zijn. Daar ben ik dan toch wel heel bang voor.

Mevrouw Helder (BBB): Wikipedia is nou niet altijd even heel betrouwbaar, maar het gaat om een aantal doorverwijzingen. Daarin staat letterlijk: "Artikel 3 is een absoluut recht. Er zijn geen uitzonderingen of nadere kwalificaties toegestaan, wat meebrengt dat noch het algemeen belang, noch de rechten van anderen, noch de handelingen van het slachtoffer, een rechtvaardiging kunnen vormen."

Mevrouw Helder (BBB): Ja, een rechtvaardiging voor onmenselijke behandeling, want daar gaat artikel 3 over. En levenslang is gezien als onmenselijk, vanwege het gebrek aan perspectief.

De voorzitter: Dat leidt tot een interruptie van collega Van Nispen. Gaat uw gang.

Mevrouw Helder (BBB): Dank u wel, voorzitter. Dank aan beide bewindspersonen voor de beantwoording. Ik wil in de tweede termijn toch wel een punt maken ten aanzien van de langdurige detentie na drie ernstige gewelds- of zedenmisdrijven. De strafverhoging is namelijk gemiddeld 334 dagen. De staatssecretaris zegt dat de rechters naar meerdere factoren kijken, dus niet alleen naar de rekenkundige benadering. Maar volgens mij wordt er geen rekening gehouden met het feit dat iemand in detentie meerdere malen de kans heeft gekregen om aan een gedragsverandering te werken. Daar zijn namelijk programma's voor. Ik sluit me aan bij de woorden van voormalig minister Dekker, en ik citeer hem niet voor niks: "Genoeg is een keer genoeg." Ik zeg dan niet "three strikes and you're out", maar ik zeg wel dat er wat BBB betreft een bepaalde ondergrens zou moeten zijn. Daarom wil ik daar toch een motie over indienen, dus ik wil een tweeminutendebat aanvragen. De staatssecretaris heeft meteen zijn eerste tweeminutendebat aan zijn broek hangen, want die motie wil ik wel graag indienen. Het hoeft op zich niet meteen geagendeerd te worden. Het zou kunnen, als dat lukt, na het antwoord op de vraag van collega Ellian over de voorwaardelijke invrijheidstelling. Maar ik zou dit jaar natuurlijk wel een tweeminutendebat willen hebben, het liefst voor de begroting. Dank u wel.

De voorzitter: De heer Van Nispen voor zijn inbreng in tweede termijn.

Mevrouw Helder (BBB): Ik zei dat het tweeminutendebat niet hoeft te worden geagendeerd nadat er antwoord is op de vraag van collega Ellian over voorwaardelijke invrijheidstelling. De staatssecretaris wilde het denkproces helpen, dus dit toch wel graag inplannen als dat kan.