Lilian Helder

IVD-aangelegenheden

Mevrouw Helder (BBB): Dank u wel, voorzitter. Ik moet kortstondig naar een andere zaal. Daarna kom ik gewoon weer terug, hoor. U bent dus niet van mij af. Welkom aan de ministers, die ik voor het eerst aan die kant van de tafel zien. Dat is altijd spannend. Een mooi moment om te memoreren, want dit is toch een spannend bedrijf, zou ik zo zeggen. Voorzitter. Allereerst wil ik namens mijn fractie waardering uitspreken voor alle ambtenaren die zich dagelijks inzetten voor de nationale veiligheid. Dankzij hun inspanningen zijn tal van terroristische aanslagen verijdeld, is spionage voorkomen en kon Nederland passende maatregelen nemen tegen andere landen. Het jaarverslag van de AIVD, de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst, beschrijft niet alleen de dreigingen maar geeft ons ook een klein inkijkje in de acties van de AIVD en de MIVD om deze dreigingen te bestrijden. Ik ben trots op het werk dat zij verrichten om Nederland veiliger te maken en veilig te houden. De noodzaak om de huidige en toekomstige dreigingen vanuit statelijke actoren op een goede manier aan te pakken blijft ook in 2024 onverminderd groot. Om alle dreigingen effectiever en sneller te kunnen ontdekken en tegenwerken is per 1 juli 2024 de Tijdelijke wet onderzoeken AIVD en MIVD naar landen met een offensief cyberprogramma in werking getreden. Doel van dat wetsvoorstel is om meer operationele snelheid en wendbaarheid mogelijk te maken bij onderzoeken naar landen met een offensief cyberprogramma, terwijl het niveau van toezicht gelijk blijft. Deze wet komt na vier jaar te vervallen. Hoe wordt de effectiviteit van deze Tijdelijke wet onderzoeken gemonitord en geëvalueerd, vraag ik de minister. Wanneer wordt bepaald of de wet zijn doelstellingen heeft bereikt? Voorzitter. Een ander belangrijk punt is het waarborgen van toezicht. De verschuiving van toetsing vooraf door de Toetsingscommissie Inzet Bevoegdheden, de TIB, zoals dat zo mooi heet, naar bindend toezicht tijdens en achteraf door de CTIVD brengt nieuwe uitdagingen met zich mee. De CTIVD, de Commissie Toetsing Inlichtingen- en Veiligheidsdienst, heeft aangegeven door achtergebleven werving van personeel momenteel niet in staat te zijn om de nieuwe bindende toezichttaken die de genoemde wet met zich meebrengt op zich te nemen. Dat is natuurlijk wel zorgwekkend. De vorige minister heeft in een brief laten weten dat vanaf januari 2025 de commissie tijdelijk ondergebracht zou kunnen worden bij de MIVD en vervolgens definitief in het gebouw aan de Turfmarkt in de zomer van 2026. Dit gaat dus over de huisvesting, waarover ik Kamervragen heb gesteld. De vraag is of het wenselijk is om de toezichthouder onder te brengen bij de dienst waar ze toezicht op houdt. Daarop kwam het antwoord: gedeelde huisvesting staat niet in de weg van onafhankelijk opereren, punt. Dat vind ik wel heel erg mager. Zou de minister vandaag concreet kunnen toelichten waarom dat gevaar er in de praktijk niet zou zijn? Ik heb ook een vraag over het werven van extra personeel. Vanwege huisvestingsproblematiek was de werving even on hold gezet, heb ik begrepen. Hoeveel van de 10 fte is inmiddels gevuld? Voorzitter. Hoewel het indrukwekkend is, zijn er toch wel meer zorgen over de inzet van onze inlichtingen- en veiligheidsdiensten. Eén punt betreft de samenwerking met private partijen, want dat roept vragen op over de transparantie en de wettelijke grondslagen die deze samenwerking ondersteunen. De CTIVD heeft opgemerkt dat de huidige wettelijke kaders hiervoor onvoldoende zijn. Voor de publieke diensten is het wel belangrijk dat we duidelijke richtlijnen creëren om ervoor te zorgen dat deze samenwerking met private partijen efficiënt en effectief maar vooral ook legitiem verloopt en dat de bevoegdheden van alle betrokken partijen duidelijk zijn vastgelegd. Dat leidt tot de vraag hoe de minister ervoor gaat zorgen dat er duidelijke richtlijnen en waarborgen komen voor de samenwerking tussen de inlichtingendiensten en de private partijen. Tot slot, voorzitter. De diensten werken aan maatregelen om structureel te kunnen reageren op de toenemende vraag naar veiligheidsonderzoeken. Daartoe hebben de diensten het programma Modernisering veiligheidsonderzoeken ingericht, met als kernpunten automatisering waar mogelijk en een verdere uniformering van de processen van de AIVD en de MIVD. Er wordt ook gewerkt aan een wijziging van de Wet veiligheidsonderzoeken die bijdraagt aan toekomstbestendige veiligheidsonderzoeken. Mijn laatste vraag van vandaag aan de minister is: hoe verloopt de voortgang van dat programma en de wijziging van de wet? Kunnen we op korte termijn verbeteringen verwachten in de doorlooptijden en kwaliteit van veiligheidsonderzoeken? Dank u wel.

Mevrouw Helder (BBB): Ik dacht: zou dit een antwoord zijn op de vragen die ik hierover heb gesteld? Dat denk ik niet, maar ik zie de minister ook nee schudden. Ik sla wel aan op wat ik de minister al wel hoorde zeggen. Misschien sla ik het te plat, maar ik meen gehoord te hebben dat het toezicht op grond van de tijdelijke wet wordt aangepast aan de capaciteit van de CTIVD. Dat vertaal ik even in gewoon Nederlands: blijven er dan onderzoeken op de plank liggen?

Mevrouw Helder (BBB): Voorzitter. Dank aan beide ministers voor de beantwoording van de vragen. Volgens mij is er toch een vraag van mij onbeantwoord gebleven. Ik dacht dat die voor de minister van BiZa was, maar die is, denk ik nu, toch voor de minister van Defensie. Ik had gevraagd naar de voortgang van het programma Modernisering Veiligheidsonderzoeken en de wijziging van de Wet veiligheidsonderzoeken, en of we op korte termijn verbeteringen kunnen verwachten in de doorlooptijden en de kwaliteit van veiligheidsonderzoeken. Ik reserveer die vraag dus nu maar voor de tweede termijn, want ik weet niet welke minister die gaat beantwoorden. Dit gaat dan wel heel snel af van mijn 1 minuut 40 af, of wat was het nou?

Mevrouw Helder (BBB): Check, dank u wel. Ik vat een beetje samen wat ik in de eerste termijn heb gehoord: de dreigingen zijn onverminderd groot en ze nemen toe door onder andere criminele netwerken. Dan even een feit, over de tijdelijke wet die wij hebben vastgesteld en die in werking is getreden om operationele snelheid en wendbaarheid van de diensten mogelijk te maken jegens landen met een offensief cyberprogramma. Daar is toezicht op nodig, maar ja, dan krijgen we weer de tekst: de slagkracht van de CTIVD komt in gevaar door capaciteitsgebrek en huisvesting. Het werven van 10 fte is een verantwoordelijkheid van de CTIVD, maar volgens mij dateert de toezegging over die 10 fte uit 2022. We zitten inmiddels al in eind 2024. Volgens mij heeft het Rijk toegezegd dat anders tijdelijk personeel beschikbaar gesteld zou worden. Maar ja, dan is daar weer de vraag over huisvesting, want die is duidelijk niet op orde. Ik vraag dus eigenlijk om een vicieuze cirkel te doorbreken. Ik zou daar toch nog wel graag antwoord op willen hebben. Dank u wel.

Mevrouw Helder (BBB): Volgens mij staat nog steeds mijn vraag uit de eerste termijn open over de voortgang van het programma Modernisering veiligheidsonderzoeken.