Caroline van der Plas

Landelijke publieke omroep

Mevrouw Van der Plas (BBB): De stemming heb ik al geregeld; die doet een collega-Kamerlid. Maar ik moet wel zo, rond een uur of twee, kwart over twee, plenair voorzitten, omdat een andere voorzitter is verhinderd. Dus als ik rond kwart voor twee weg mag, zou ik dat heel fijn vinden.

Mevrouw Van der Plas (BBB): Dank u wel. En dank aan de lieve collega's die met mij meedenken, en natuurlijk ook aan de voorzitter. Vroeger had je thuis drie televisiezenders, en toen ik opgroeide waren het er zelfs nog maar twee. Als het achtuurjournaal begon, wist ongeveer heel Nederland wat er die avond besproken zou worden. Tegenwoordig heeft een gemiddeld huishouden waarschijnlijk meer streamingdiensten dan wij vroeger aan televisiezenders hadden. En de jongere die nieuws zoekt, begint misschien eerder op TikTok of YouTube dan bij NPO1. Dat is geen nostalgische constatering; het laat zien voor welke opgave de publieke omroep staat. Want terwijl de wereld onder de publieke omroep fundamenteel is veranderd, hebben wij nog steeds een bestel dat voor een belangrijk deel uit een andere tijd komt. De evaluatiecommissie gebruikt grote woorden. Zij spreekt zelfs over een "existentiële uitdaging". BBB vindt dat die constatering vooral tot een heel simpele vraag moet leiden: waarvoor hebben we in 2026 een publieke omroep nodig en wat moet die publieke omroep aantoonbaar beter doen dan de rest? Voor ons begint het antwoord bij de publieke taak: betrouwbare journalistiek; herkenbare pluriformiteit, dus veelzijdigheid; onafhankelijkheid; programma's die van publieke waarde zijn. En daar wringt het juist. De commissie constateert dat de NPO veel doelstellingen en prestatieafspraken gewoon haalt, maar tegelijkertijd onvoldoende scherpte heeft op zijn eigen kernwaarden. Dan moeten we ons toch afvragen of we wel de goede dingen meten. Dat vraag ik ook aan de minister. Kan de minister aangeven hoe zij in het nieuwe bestel voorkomt dat we opnieuw een prachtig stelsel van prestatieafspraken, jaarplannen en evaluaties bouwen, terwijl onvoldoende duidelijk is of Nederlanders daadwerkelijk meer pluriformiteit, betrouwbaarheid en publieke waarden ervaren? Voorzitter. Dan de vier omroephuizen. BBB ziet dat het huidige versnipperde bestel eenvoudiger en slagvaardiger kan, maar vier omroephuizen zijn geen doel op zichzelf. Dan wordt er gezegd: we gaan van concurrentie naar samenwerking. Prima, maar als straks door dezelfde mensen, dezelfde structuren en dezelfde kosten simpelweg onder vier nieuwe naambordjes worden gehangen, dan hebben we geen hervorming, maar gewoon een hele dure reorganisatie. En daar zijn wij kritisch op. De Kamer heeft onze motie aangenomen voor een duidelijke overheadnorm voor de gehele publieke omroep. Maar het tweede deel van onze motie, dat bestuur, toezicht en directie bij bezuinigingen ten minste evenredig moeten meebewegen, wil de minister niet uitvoeren. Daarbij wordt verwezen naar de onafhankelijkheid van de publieke omroep. Ik vind dat moeilijk uit te leggen. Onafhankelijkheid is essentieel voor journalistiek, maar onafhankelijkheid kan toch geen argument zijn om ook geen eisen te stellen aan de doelmatige besteding van belastinggeld? En waarom wordt een aangenomen Kamermotie hier feitelijk maar half uitgevoerd, vraag ik de minister. Kan de minister vandaag gewoon toezeggen dat de vorming van vier omroephuizen leidt tot minder bestuurders, minder managementlagen en minder overhead? Voor ons geldt een hele simpele regel: het geld moet zo veel mogelijk op het scherm, op de radio en bij de makers terechtkomen, en niet in de bestuurskamer. Voorzitter. Dan onpartijdigheid. De publieke omroep wordt betaald door alle Nederlanders. Dan mogen alle Nederlanders ook verwachten dat de nieuwsvoorziening betrouwbaar en onpartijdig is. Wij hebben al eerder onze zorgen daarover geuit. Journalisten moeten kritisch zijn, graag zelfs, maar kritisch zijn is wel iets anders dan soms neigen naar activisme. Feiten en meningen moeten herkenbaar van elkaar worden onderscheiden. Nieuws en opinie moeten niet ongemerkt door elkaar heen gaan lopen, want een publieke nieuwsvoorziening ontleent haar gezag juist aan het vertrouwen dat zij niet voor of tegen een politieke of maatschappelijke opvatting bericht. Dat betekent dat ieder onderwerp precies fiftyfifty moet worden behandeld, of dat de politiek zich niet met redacties moet bemoeien.

Mevrouw Van der Plas (BBB): Ik denk dat dat me wel gaat lukken. Het betekent wel dat dezelfde journalistieke maatstaven voor verschillende partijen, personen en maatschappelijke opvattingen moeten gelden. Daarom vraag ik de minister: welke concrete waarborgen bestaan er in het nieuwe bestel voor onpartijdige nieuwsvoorziening en voor een duidelijke scheiding tussen feiten, duiding en opinie? En hoe wordt straks onafhankelijk getoetst of de publieke omroep daarin daadwerkelijk slaagt, zonder dat de politiek zich met de journalistieke inhoud gaat bemoeien? Als een publieke omroep namelijk door een substantieel deel van Nederland niet meer wordt ervaren als een onafhankelijke nieuwsvoorziening, maar als deelnemer aan het maatschappelijke debat, dan hebben we een probleem dat niet met een nieuwe organisatiestructuur wordt opgelost. Voorzitter, afrondend. Wij zien een noodzaak om het bestel te hervormen, maar minder omroepen op papier is nog geen betere publieke omroep. Wij willen een publieke omroep die veelzijdig is in wat mensen daadwerkelijk zien en horen, onafhankelijk is in zijn journalistiek, streng is op de journalistieke kwaliteit en zuinig is met publiek geld. Ik denk dat ik door mijn minuut heen ben.

Mevrouw Van der Plas (BBB): Ja. Goed getimed.

Mevrouw Van der Plas (BBB): Kijk, de problemen die er spelen, nemen wij zeker serieus. Ik denk wel dat Ongehoord Nederland aan een behoefte voldoet in de veelzijdigheid van de publieke omroep. Het is een rechts geluid dat veel mensen missen bij andere omroepen. Toch hebben wij ook gekeken naar de Hitleraffaire. Daar hebben wij natuurlijk ook grote zorgen over, maar het intrekken van een licentie vind ik wel een hele grote stap. Ik kan mij ook niet aan de indruk onttrekken dat er eigenlijk alles aan gedaan wordt om Ongehoord Nederland van de buis te krijgen. We kennen allemaal nog de beelden, ook hier in de Tweede Kamer, van een paar jaar geleden, toen Ongehoord Nederland bij de plenaire zaal stond te interviewen en er een D66-lid langsliep dat gewoon hardop riep dat het fascisten waren. We mogen niks over de journalistiek zeggen, hè, maar dán mag het ineens weer wél. Dat mag natuurlijk ook nooit. Wij wachten die juridische procedure dus af. Er is nog geen definitief besluit, maar een omroep moet zich gewoon aan de regels, aan de wetten houden. Ik zou wel willen oproepen om er alles aan te doen om ze daarop aan te spreken, maar dan niet zoals het nu gaat. Je krijgt nu de indruk: liever kwijt dan rijk.

Mevrouw Van der Plas (BBB): Ik had het er in mijn inbreng al over dat je vroeger in het achtuurjournaal — misschien was het toen zelfs wel het zevenuurjournaal — gewoon hoorde wat er in de wereld was gebeurd. En nu worden er ook allerlei controversiële zaken genoemd. Kijk alleen maar naar het weerbericht. Alles is dan ineens dieppaars geworden als het 25 graden is. Vroeger waren het gewoon zonnetjes en wolkjes en was het kaartje gewoon groen. De NOS wortelt zich natuurlijk maatschappelijk wel heel diep. Dat kan de heer Krul niet belangrijk vinden, maar dat is echt wel veranderd in de afgelopen decennia. Hoe kijkt de heer Krul daartegen aan?