Jesse Klaver

de regeringsverklaring

De heer Klaver (GroenLinks-PvdA): Ja, over Oekraïne nog. Als je niet snel genoeg opstaat, ben je gewoon vier punten verder. Ik heb nog even een vraag over Oekraïne. We hebben in december hier in de Kamer geregeld dat er 2 miljard extra beschikbaar zou komen voor Oekraïne. Het vorige kabinet heeft daarvan gelijk 700 miljoen beschikbaar gesteld. Heel goed. De overige 1,3 miljard zou nog komen. We hebben in de financiële bijlage van dit kabinet zitten kijken en die zagen wij niet staan. Is dat een fout van mij of is dat een fout van dit kabinet?

De heer Klaver (GroenLinks-PvdA): Als het gaat om wat er wordt gedaan aan Oekraïne, is mijn fractie tevreden. We zijn blij dat die stappen worden gezet. We vinden het jammer dat het binnen het uitgavenkader is geplaatst, maar die discussie komt vast ook nog wel bij de Startnota, dus die wil ik nu niet voeren. Het gaat heel specifiek om de motie, die gewoon vraagt om 2 miljard. We hebben heel goed samengewerkt met de fracties van D66 en het CDA, en het idee was wel: die moet er nu gewoon komen. Het was het einde van het jaar, dus we begrepen heel goed dat het werd opgeknipt, maar het was niet de bedoeling dat die ergens anders versleuteld zou worden op een later moment in het jaar. Het idee was dat het voor de Voorjaarsnota geregeld zou worden. Maar als ik de minister-president zo hoor, zegt hij: die is eigenlijk weggevallen in de onderhandelingen.

De heer Klaver (GroenLinks-PvdA): Tot slot. Het is heel goed om breder te kijken. Het begint natuurlijk bij de vraag die vanuit Oekraïne komt. Dit was een vraag vanuit Oekraïne. Dit was naar aanleiding van gesprekken die we allen hier met parlementariërs hebben gevoerd. Die zeiden: dit geld is nu extra nodig. Wij vinden wel dat het geld dat we daarvoor hebben gereserveerd ... In Europees verband hebben we altijd gezegd: dat zullen we steunen. Dat is heel goed, maar dat is wat ons betreft geen vervanging voor het geld dat hier gewoon in de Kamer is geregeld. Dus daar komen we op een later moment op terug. Ik denk al bij de behandeling van de Defensiebegroting volgende week.

De heer Klaver (GroenLinks-PvdA): Ik wil iets zeggen ter verdediging van de heer Sjoerdsma en eigenlijk van ons allemaal hier in het parlement. Hij heeft zich hier als parlementariër uitgesproken. Dat deed hij in het belang van Nederland. Vervolgens is hij op een sanctielijst geplaatst. Het zou toch wel heel raar zijn als we hier mensen niet gaan benoemen in een kabinet omdat een andere mogendheid zegt: we mogen deze persoon niet zo graag. Als we dat gaan doen, is echt het hek van de dam. Ik bedoel, er is van alles aan te merken op de heer Sjoerdsma …

De heer Klaver (GroenLinks-PvdA): … maar ik denk dat we nog veel plezier van hem gaan hebben hier in het parlement: the gift that keeps on giving. Maar alsjeblieft, op dit punt zouden we allemaal achter de heer Sjoerdsma moeten staan, omdat dit gaat over het dienen van het Nederlands belang. Als een buitenlandse mogendheid het op hem heeft voorzien en hij daardoor niet zou kunnen dienen in het kabinet, dan hebben zij een probleem met ons allemaal. Succes.

De heer Klaver (GroenLinks-PvdA): Voorzitter. Er worden hier allerlei dingen over de heer Wilders gezegd. Hij mocht van zijn eigen coalitiepartners geen premier worden. Mij lijkt dat ook een heel slecht idee, overigens, maar dat heeft politieke redenen en niet de redenen die de heer Eerdmans noemt.

De heer Klaver (GroenLinks-PvdA): De positie aangaande het Israëlisch-Palestijns conflict en alles wat er nu gebeurt in Gaza verschilt niet wezenlijk van wat het vorige kabinet deed. Wat de heer Jetten zojuist zei, had Dick Schoof ook kunnen zeggen, zij het dat de heer Jetten het veel eloquenter zegt. De situatie in Gaza is niet een humanitaire kwestie; het is een politieke kwestie. Dat vraagt om optreden. Ik ben zo buitengewoon kritisch over wat er in het regeerakkoord is opgeschreven omdat dit een minderheidskabinet is en er in de Kamer meerderheden zijn om verder te gaan dan er nu is opgeschreven. Er zijn meerderheden om verder te gaan en extra stappen te zetten: niet alle eisen van de Rode Lijndemonstraties zoals ik dat graag zou zien, maar wel veel meer dan wat er nu ligt. Mijn vraag aan de premier is daarom of er ruimte is voor de minister van Buitenlandse Zaken om op zoek te gaan naar de meerderheden die er liggen voor het zetten van extra stappen.

De heer Klaver (GroenLinks-PvdA): Waar jullie het met z'n drieën over eens waren? Dit was de positie van de VVD en daar hebben twee andere partijen zich bij neergelegd. Ik heb er buitengewoon veel respect voor als u zegt: sorry, dit hebben we verloren; we hebben het niet binnen gekregen. Maar doen alsof er nu meer gebeurt dan er de afgelopen jaren is gebeurd: dat is niet waar. De vraag die ik dus stel, is of de coalitiefracties vrij zijn om op dit onderwerp te stemmen zoals zij denken dat het juist is om te stemmen.

De heer Klaver (GroenLinks-PvdA): Campagneretoriek? Die Rode Lijndemonstraties waren voor mij geen campagneretoriek. Het is iets wat ik vind. Dus als u het heeft over hoe je met elkaar het debat voert, zeg ik dat het geen campagneretoriek was dat die mensen daar stonden. Het was oprechte bezorgdheid over wat er daar gebeurt; oprechte bezorgdheid allereerst voor de Palestijnen, en oprechte bezorgdheid over het loopje dat er wordt genomen met het internationaal recht. Ik heb nu al twee keer een vraag gesteld waar ik geen antwoord op krijg, namelijk of dit een vrije kwestie is voor de fracties hier in het parlement.

De heer Klaver (GroenLinks-PvdA): Hear, hear! We zijn de dag begonnen met de AOW, dus daar wil ik ook graag mee afsluiten. Ik ben bang dat een paar mensen nu denken dat ze naar huis kunnen, maar dat is niet het geval!

De heer Klaver (GroenLinks-PvdA): Dat kan ik me niet voorstellen! We gaan ook gelijk door, zonder pauze, zei de voorzitter net. Nou, nu weer even serieus. Wat zou u ervan vinden als door de AOW-leeftijdsverhoging die het kabinet voorstelt, ongeveer de helft van de mensen instroomt in de WIA, de WW of de bijstand?

De heer Klaver (GroenLinks-PvdA): Dit is een antwoord om in te lijsten, want dit is precies wat blijkt uit … Ik kom er nu op. Ik heb het allemaal proberen bij te houden tijdens het debat. We hebben allerlei feitelijke vragen kunnen stellen over het programma, ook aan het CPB. De antwoorden op die feitelijke vragen zijn gisteren net voor het debat binnengekomen. Ik heb ze in de loop van vandaag kunnen lezen. Daaruit blijkt dat de opbrengsten van de AOW-leeftijdsverhoging de helft lager zijn, omdat heel veel mensen, ongeveer de helft, gaan instromen in de WW, de bijstand en de WIA, omdat deze mensen gewoon niet in staat zijn om hun pensioen te halen. In de woorden van de premier: daarmee is het dus een heel slecht idee om de leeftijd verder te verhogen. Was deze informatie beschikbaar bij de onderhandelaars toen zij deze keuze maakten?

De heer Klaver (GroenLinks-PvdA): Gisteren in mijn bijdrage zei ik dat het goed is dat er een nieuwe ploeg zit. Het is belangrijk om je bij de feiten te houden en om naar de realiteit van wat er gebeurt en naar de cijfers te kijken. Het Centraal Planbureau, niet ik, laat zien dat door deze leeftijdsverhoging ongeveer de helft van de mensen voor wie dit gaat gelden in de bijstand, de in de WW of in de WIA terechtkomt. Dit is informatie die niet beschikbaar was, dus er is op dat moment niet met de bonden gesproken over wat dit gaat betekenen voor de mensen die zij vertegenwoordigen. Er is niet aan de experts gevraagd wat dit gaat betekenen voor de instroom in allerlei andere regelingen. Toch is er hierop doorgezet. We hebben nu al de hele dag hier een debat over gehad, maar ook hier blijft het kabinet zeggen: nee, dit moeten we doen en dit is nodig. Zoals de minister-president net zelf heeft gezegd: het is onverstandig om de leeftijd te verhogen als er zo veel mensen gaan instromen in de bijstand of in de WIA. Ik vraag hem dus nogmaals of hij bereid is om hiervan terug te komen en deze maatregel van tafel te halen.

De heer Klaver (GroenLinks-PvdA): Dank u wel, voorzitter. Dank voor de bezielende leiding deze anderhalve dag. Dank aan de minister-president voor de beantwoording van alle vragen; uitstekend gedaan. Ik vond de rest van de kabinetsploeg ook echt heel goed. Hou dit vast, zou ik u willen zeggen ter aanmoediging. Voorzitter. Verder is mij opgevallen dat dit debat in redelijke rust is verlopen. We hebben ook weleens van dit soort debatten gehad waarin de temperatuur heel hoog opliep. Volgens mij zijn de temperaturen wel hoog opgelopen, maar ging dat steeds over inhoudelijke strijdpunten. Dat is terecht, want het gaat ergens over in de politiek en er zijn grote meningsverschillen. Ik had gehoopt dat we een aantal van die meningsverschillen al vandaag hadden kunnen overbruggen. Het lijkt nog niet zover te zijn. Maar goed, de avond is nog niet om. Het is belangrijk dat we die meningsverschillen allereerst blootleggen, zodat duidelijk is waar ze zitten en we vervolgens een poging doen om ze te overbruggen en stappen te zetten met elkaar. Voorzitter. Ik wil beginnen met de AOW, omdat dat voor onze fractie een van de meest aangelegen punten is. Ik heb het al een paar keer gezegd, maar ik wil dit kabinet er echt van doordringen: voor ons gaat het hierbij om twee zaken. Eén. Wij vinden het onrechtvaardig voor al die mensen die nog langer moeten werken en die al op jonge leeftijd zijn begonnen in zwaar werk. Voor hen is dit eigenlijk al niet te doen. Maar wat hier ook meespeelt en waarom dit voor ons een stevig punt is, is het feit dat hierover gewoon afspraken waren. Het is onbetrouwbaar om eenzijdig terug te komen op die afspraken. Het legt ook een hypotheek op samenwerking. Het is een valse start. Het feit dat op de dag van de regeringsverklaring vakbonden zeggen "wij willen niet in overleg, wij stoppen ieder overleg totdat dit weg is", zou een teken en een signaal moeten zijn. Ik hoop dat we deze dag kunnen afsluiten met een premier die zegt: dat klopt, dat is waar, wij halen deze maatregel van tafel. Dat is de enige verstandige zet die nu gedaan kan worden. Op dit punt dienen we ook een motie in, net zoals de vorige keer.

De heer Klaver (GroenLinks-PvdA): Voorzitter. Het is ook gegaan over wie de rekening betaalt. Dat was ook een belangrijk onderwerp in de verkiezingscampagne. We waren het er allemaal over eens dat er extra uitgaven gedaan moesten worden aan defensie, maar de grote vraag is: wie gaat dat betalen? Van bezuinigingen op zorg en sociale zekerheid wisten we dat als deze drie partijen zouden gaan samenwerken, die er zeker in zouden zitten; dat stond namelijk in de verkiezingsprogramma's. Wij maakten daar andere keuzes in, maar deze kan ik goed navolgen vanuit het perspectief van deze partijen. Ik denk dat het onverstandig is, maar we gaan hier nog het debat over voeren met elkaar. Over één punt was ik echt wel wat verbaasder. Het is in de campagne namelijk ook gegaan over de ruggengraat van onze samenleving, over de mensen die dit land draaiende houden en over dat we de rekening eerlijk moeten verdelen. Met de defensiebelasting die er nu ligt … Hoe noemden jullie die ook alweer? De vrijheidsbijdrage, de vrijheidsbijdrage, ja. Dat krijg je ervan als je belastingmaatregelen gewoon een naam geeft. Een belastingverhoging voor werkende mensen, dat is wat het is. Dat is wat het is: een belastingverhoging voor werkende mensen. Er is bewust voor gekozen om geen belastingverhoging te doen voor mensen met heel veel vermogen. Er is bewust voor gekozen om geen belastingverhoging in te voeren voor winsten. Dan wordt hier in vak K door coalitiepartijen gezegd: er is een maximum aan wat bedrijven aankunnen. Dat klopt; er is een maximum aan wat bedrijven aankunnen; er is ook een maximum aan wat mensen aankunnen. Daarom vinden we het van cruciaal belang dat we ervoor zorgen dat die verhouding anders is en dat de rekening niet alleen komt te liggen bij de werkende mensen in dit land. Voor mijn fractie is het belangrijk dat er een schuif plaatsvindt naar winst en vermogen. Andere partijen hier in het parlement vinden misschien dat er wat zwaarder bezuinigd kan worden of dat er meer naar de hogere inkomens gekeken kan worden. Volgens mij is de gemene deler in dit parlement dat wij vinden dat wat er nu ligt, niet goed genoeg is en dat het aan het kabinet is om te zoeken naar partijen waarmee het meerderheden kan vormen om wel voldoende geld op te halen om alle plannen te kunnen bekostigen. Daarom heb ik de volgende motie.

De heer Klaver (GroenLinks-PvdA): Voorzitter, tot slot. Ik ben heel benieuwd hoe het kabinet de samenwerking met het parlement precies voor zich ziet. Volgens mij weten ze het zelf ook nog niet precies en moet dat de komende tijd een beetje uitgevonden gaan worden. Ik wil wel voor het volgende waken. Pas op met te veel alleen gelegenheidscoalities sluiten. Er ligt een financieel kader dat niet kan rekenen op een meerderheid hier in het parlement. Het zal geen geheim zijn: ik vind dat dat financiële kader behoorlijk opgerekt mag worden. Maar wat mij betreft zitten daar ook grenzen aan. Als er geen meerderheid is voor hoe zo'n financieel kader eruitziet, kan het weleens heel snel de verkeerde kant opgaan met de overheidsfinanciën. Daarom kan het kabinet, maar ook Nederland, er baat bij hebben ervoor te zorgen dat er een financieel kader is waar wel een meerderheid voor is hier in het parlement. Vanaf die basis kun je verder bouwen en kun je met meer rust, reinheid en regelmaat bouwen aan de grote doorbraken die nodig zijn. Ik wens het kabinet veel succes met de taak die voorligt. Ik wens het toe niet alleen op zoek te gaan naar de juiste vibe, maar vooral ook naar die echte doorbraken, die nodig zijn. Dank u wel.

De heer Klaver (GroenLinks-PvdA): Inderdaad, ik zet één stapje terug, naar de AOW. Ik vind dat het pensioenakkoord een heel goed voorbeeld is van een akkoord dat hier is gesloten. Dat is namelijk gesloten in samenwerking met de maatschappelijke partners. De sociale partners hebben een akkoord gesloten en er is voor gezorgd dat meer dan 100 zetels in het parlement dat konden dragen. Daardoor wisten we dat dit het een lange tijd zou volhouden. Dat is waarom ik zo kritisch ben op het gegeven dat daarvan afstand is genomen. Wij hebben aangegeven dat wij kiezen voor het voeren van een verantwoordelijke oppositie. Gelet op de manier waarop dit kabinet tot stand is gekomen — dat zult u vast niet zijn vergeten — hadden we ook kunnen zeggen: zoek het maar uit. Maar daar geloof ik niet in. Ik heb aangegeven dat wij bereid zijn om akkoorden te sluiten, wat ons betreft al voor de zomer, op alle onderwerpen die belangrijk zijn. De vraag hoe dat moet gebeuren, is de vraag die ik aan het kabinet heb gesteld. Wij staan klaar. Als jullie zeggen "wij willen daar graag afspraken over maken", dan zeg ik er wel bij dat de manier waarop door de coalitie en dit kabinet over de AOW wordt gesproken, daar een hypotheek op legt. Dat vind ik zonde.

De heer Klaver (GroenLinks-PvdA): Met initiatiefwetten zullen wij gewoon blijven komen. Als we goede voorstellen hebben, dan zullen we die naar voren brengen en daarvoor meerderheden zoeken in het parlement. Dat is wat we altijd doen. Waarover heb ik het als het gaat om die verantwoordelijke oppositie? Er is een kabinet gestart met een regeerprogramma waar geen meerderheden voor zijn. Wij zijn in principe bereid om die plannen aan meerderheden te helpen. Het is wel van belang wat het kabinet daarop gaat doen. Welke plannen heeft het? Met wie gaat het samenwerken? Hoe ziet het verdere financiële kader eruit? Daarom heb ik aangegeven: dit is wat wij willen. Het is mij nog niet helemaal duidelijk hoe het kabinet dat gaat doen. Ik heb daar twee waarschuwingen bij gegeven: een, pas op wat je doet met de AOW; en twee, kijk uit met iedere keer allerlei gelegenheidscoalities, want voordat je het weet, wordt het geen permanente formatie, maar een permanente chaos.

De heer Klaver (GroenLinks-PvdA): Ik heb een informatieve vraag: gaat u de motie van wantrouwen steunen?