Ouafa Oualhadj

Economische veiligheid en strategische autonomie

Mevrouw Oualhadj (D66): Dank u wel, voorzitter. Ook namens mij hartelijk welkom aan deze minister. Ik kijk ook erg uit naar de samenwerking de komende tijd. Voorzitter. Terwijl we hard werken aan onze economische groei, is de wereld elke dag onzekerder. Er wordt actief geprobeerd om Nederlandse bedrijfsgeheimen te onderscheppen, onze infrastructuur is kwetsbaar en we zijn te afhankelijk van landen waarop we niet altijd meer kunnen rekenen. Dat vraagt naast de opbouw van onze defensie ook veel van onze economie. Vandaag wil ik het hebben over die twee zaken: hoe we aan de ene kant onze bedrijven beter voorbereiden en hoe we onze eigen technologische positie versterken. Om te starten wil ik een mooi initiatief van VNO-NCW en MKB-Nederland noemen. Die brachten namelijk vorige maand de Handreiking weerbaarheid uit, die bedrijven in Nederland handvatten geeft om hun weerbaarheid te versterken. Tegelijkertijd bleek uit een nulmeting die het ministerie onlangs onder bedrijven heeft laten uitvoeren, dat een derde niet bekend is met de instrumenten die de overheid biedt op het gebied van economische veiligheid. Het zou dan ook erg zonde zijn als deze handleiding de bedrijven niet weet te bereiken. Ik zou daarom graag nog een stap verder willen gaan, naar het voorbeeld van onze Zweedse collega's. Die hebben namelijk een soortgelijke handreiking actief weten te verspreiden onder 130.000 bedrijven in Zweden. Zou de minister hiertoe het initiatief willen nemen, zodat bedrijven meer bekend raken met de instrumenten hier in Nederland? Hoe reflecteert de minister in algemene zin op de resultaten van de nulmeting die door het Clingendael Institute is gepubliceerd? Voorzitter. Dan nog een ander punt hierover. De wat grotere bedrijven in Nederland, en zeker bedrijven die met sensitieve technologie werken, vertellen mij dat zij wat betreft awareness zelf flink aan de slag zijn gegaan. Dat is ook logisch, want ze willen hun eigen bedrijven graag beschermen. Wel geven ze aan mij aan dat de overheid een meer proactieve en structurele rol zou kunnen spelen als het aankomt op informatie-uitwisseling met experts uit het bedrijfsleven en het Rijk zelf. Bij cyberveiligheid hebben we een soortgelijke manier, namelijk het NCSC. Dat brengt het bedrijfsleven samen aan tafel en het Rijk weet het bedrijfsleven ook te informeren wanneer er sprake is van een actieve dreiging. Zou de minister ook willen verkennen of dit, naar analogie van het NCSC, ook voor de bredere economische veiligheid kan worden georganiseerd? Misschien bestaat het al, maar ook dan zou ik het graag willen horen. Ook uit die nulmeting van Instituut Clingendael blijkt gewoon dat bedrijven hier niet gemakkelijk snel mee bekend zijn. Voorzitter. Dan nog even kort over de strategische autonomie. Voor cruciale technologie zijn we soms nog te afhankelijk van het buitenland en bedrijven willen weten of we wel controle hebben over de systemen waar onze overheid en onze bedrijven op draaien. In het coalitieakkoord staan nationale stresstests op het gebied van strategische technologische afhankelijkheden genoemd. Mijn vraag aan de minister is of zij kan toezeggen dat die eerste stresstests dit jaar nog worden uitgevoerd en of zij kan zeggen welke sectoren daar dan voorrang bij krijgen en of er bij de uitkomsten ook wordt gekeken naar alternatieven als we te afhankelijk blijken te zijn. Tot slot nog een vraag over dual use. Wij hebben in Nederland tal van innovaties die kunnen bijdragen aan een sterkere autonomie. Ik was onlangs op werkbezoek bij Signify, van oudsher een divisie van Philips. Dat bedrijf gebruikt lichttechnologie om aan de ene kant tuingebouwgewassen te laten groeien en aan de andere kant tanks veilig te laten communiceren. Die extra investeringen in defensie zijn dus niet alleen goed voor onze veiligheid, maar bieden ook een kans om de technologie die we hier ontwikkelen breder uit te zetten. Ik wil de minister daarom ook vragen op welke manier we die bredere uitrol van dual use gaan stimuleren. Als Defensie optreedt als eerste afnemer van een Nederlandse innovatie, hoe kunnen we er dan voor zorgen dat een bredere en bruikbare toepassing in de rest van de samenleving ook vanaf dag één op de agenda staat? Dat was 'm. Dank u wel.

Mevrouw Oualhadj (D66): Dank aan de minister voor deze beantwoording. Het is inderdaad fijn om te horen. Ik ken het loket en ik ken ook vele van de initiatieven die de minister hier noemt. De vraag die ik had, ging over het actief verspreiden van het mooie handboek — een handreiking, zoals ze het zelf noemen — juist ook omdat uit de nulmeting blijkt dat de bedrijven de bestaande initiatieven niet goed weten te vinden. Ik denk dat het dus ook iets van ons, van het Rijk en van de overheid vraagt, namelijk om de bedrijven die handreiking aan te bieden. Er staan namelijk echt hele concrete tools en tips in om bedrijven weerbaar te maken op het moment dat dat nodig is. Dat is dus echt de extra stap die we hier zetten. Zoals ik aangaf, is dat ook naar Zweeds model. Daar is bij 130.000 bedrijven de folder gewoon op de mat gevallen. Ik vraag me dus af waarom we dat niet op die manier ook hier zouden kunnen doen.

Mevrouw Oualhadj (D66): Als de beantwoording op deze vraag ook schriftelijk komt, dan is dat helemaal oké. Mijn vraag gaat over grondstoffenprojecten. Er zijn best wat innovatieve bedrijven die circulaire grondstoffenprojecten opzetten, maar ik begrijp ook dat die regelmatig worden afgewezen bij bestaande financieringsinstrumenten omdat ze primair ingericht zijn op CO2-reductie. Het zou een idee zijn om de strategische autonomie of leveringszekerheid daarin mee te laten wegen. Mijn vraag is: zou het een idee zijn om bij de financieringsinstrumenten juist de strategische autonomie expliciet als beoordelingscriterium op te nemen, zodat die circulaire grondstoffenprojecten de ruimte krijgen en we daarmee ook onze autonomie versterken?