Pieter Grinwis

een datakluis bij de Belastingdienst met 64 miljoen documenten over de toeslagenaffaire

De heer Grinwis (ChristenUnie): Voorzitter. Houdt het dan nooit op voor de toeslagenouders die onrecht is aangedaan, voor hen die net een vaststellingsovereenkomst hebben getekend en nu denken: zat er in die datakluis niet het bewijs dat ik discriminerend ben behandeld, wat alles verandert? Voor hen die net een nieuw hoofdstuk in hun leven waren begonnen na tientallen moeitevolle jaren? Het debat dat wij vandaag met elkaar voeren, is in essentie niet een debat over Word- of Excelbestanden. Het gaat niet om bestandsformaten, zoekcriteria, indexatielijnen of hoeveel miljoenen documenten in een kluis passen. Nee, het gaat niet over techniek. Achter al deze administratie en regelgeving gaat iets groters schuil, namelijk het breekbare vertrouwen van burgers, dat zomaar kan omslaan in wantrouwen, omdat de overheid informatie achterhoudt. En dan niet een overheid die zich als neutrale instantie heeft getoond, maar die jarenlang vooringenomen heeft gehandeld. Daar ligt gelijk mijn worsteling. We willen allemaal weten of de inhoud van de datakluis cruciaal is voor de conclusies van de enquêtecommissie. Maar ja, daarover kunnen we nu nog geen woord zeggen. Misschien blijkt er weinig nieuws in te staan, misschien iets wat er heel erg toe doet. Ik zie de frustratie, het onbegrip en bovenal de onrust die dit bij gedupeerden teweegbrengt. Toch wil ik ervoor waken om alles en iedereen verdacht te maken. Dat is geen vrijblijvendheid, maar zorgvuldigheid. Wel is het cruciaal om uit te zoeken of er verantwoordelijken aan te wijzen zijn. Op basis van artikel 14 van de Wet op de parlementaire enquête is elke Nederlander verplicht om alle medewerking te verlenen aan de commissie. Door het achterhouden van de gegevens in de datakluis is dat evident het geval. Het enige dat ik nu niet kan beoordelen, is of dat met opzet is gebeurd of niet. Hoe willen de bewindspersonen hiermee omgaan? Is het vervolgonderzoek van BDO afdoende of dient er daarnaast een strafrechtelijk spoor te worden geopend? Graag een reactie. Volledig vertrouwen op de inhoud kunnen we daarom nu nog niet terugwinnen. Maar wat dan wel? Laten we beginnen met de vraag wat de parlementaire enquête als instrument nog waard is. Het zou het krachtigste instrument moeten zijn dat de Kamer heeft: getuigen onder ede, een wettelijke inlichtingenplicht. Wij geven dat instrument gewicht, omdat de Kamer de volledige waarheid boven tafel moet kunnen krijgen. Niet alleen een gedeelte ervan, niet alleen wat toevallig snel te vinden is. Mijn vraag is: hoe zorgen we dat dit middel zijn dienst kan blijven bewijzen?

De heer Grinwis (ChristenUnie): Dat ben ik met collega Dijk eens.

De heer Grinwis (ChristenUnie): Ik begrijp de interruptie van de heer Dijk helemaal. Ik worstel daar ook mee. Ik zie dat de bewindspersonen het vervolgonderzoek van BDO hebben aangekondigd. Voor mij is het dus eerder de vraag naar de volgordelijkheid. Laat je dat onderzoek verrichten omdat BDO zelf aangeeft dat ze een aantal dingen nog niet heeft kunnen onderzoeken die ze wel nodig heeft, en zet je daarna het OM aan het werk? Of doe je dat parallel? Daar zit ik niet geharnast in. Ik kan me beide routes voorstellen. Ik ben heel benieuwd hoe mijn collega's daarin zitten. Ook ben ik benieuwd hoe de bewindspersonen daarin zitten. Ik kan me heel goed voorstellen dat het OM hier een rol in krijgt, want niet wij, maar het OM kan de conclusie trekken of er een strafrechtelijke verdenking is, ja of nee.

De heer Grinwis (ChristenUnie): Ja, dat ben ik helemaal met de heer Ergin eens. Dat was ook de strekking van mijn antwoord aan de heer Dijk. Om die reden vroeg ik: beste bewindspersonen, is het spoor van BDO wel voldoende, is het niet ook nodig om een strafrechtelijk spoor te openen? Dat spoor loopt natuurlijk via het OM.

De heer Grinwis (ChristenUnie): Ik kan me heel goed voorstellen dat de uitkomst van het debat is dat de Kamer tot de conclusie komt dat nu het moment is om het OM in te schakelen. Maar ik wil ook het debat een kans geven. Ik wil ook horen hoe de bewindspersonen hierin zitten. Daarom mijn vraag of de volgordelijkheid in dezen relevant is, dan wel dat we in één keer zelf de conclusie trekken dat het OM aan het werk moet.

De heer Grinwis (ChristenUnie): Dat was ook wel duidelijk uit de vraagstelling van mij. Ik ben het dus met de heer Mulder eens. Volgens mij zijn wij het eens. Ik stel geen nieuwe commissie voor. Ik constateer dat de staatssecretarissen aan de Kamer hebben geschreven dat BDO is gevraagd een vervolgonderzoek te starten. Volgens mij is dat waar ik op aansloeg. Ik stel dus zeker geen tweede onderzoek van BDO voor. Ik constateer alleen dat dit nu de feiten zijn. Mijn enige vraag is nu: moeten we dit volgordelijk achter elkaar doen, of zullen wij vandaag als Kamer de stap zetten dat het OM zijn neus hier eens in moet gaan steken? Dat is wat ik heb neergelegd. Inderdaad klink ik in zekere zin gereserveerd, omdat ik dat een open vraag vind voor dit debat. Dit kan ook de uitkomst zijn van dit debat, wat mij betreft.

De heer Grinwis (ChristenUnie): Het lijkt mij duidelijk uit de brief dat dit de staatssecretarissen zijn. Ik heb geen reden om hen op voorhand te wantrouwen, maar ik snap ook wel dat wij als Kamer hier zelf aan het stuur willen zitten. Ook dat kan de uitkomst van dit debat zijn: wij kunnen concluderen dat het misschien voor de zaak weleens goed is dat het parlement het stuur in handen neemt en de opdrachtgever van dit onderzoek wordt.

De heer Grinwis (ChristenUnie): Ik ben het helemaal met de heer Dijk eens. De grote tragiek van dit hele onderwerp is dat toen het toeslagenschandaal aan het licht kwam, hier uiteindelijk de zweem is blijven hangen van een slager die zijn eigen vlees keurt. De UHT is opgesteld en ressorteert uiteindelijk onder de Belastingdienst, of onder Financiën, zo moet ik zeggen. Ik denk dat dat inderdaad een weeffout is geweest, een grote, fundamentele weeffout, in hoe we met het toeslagenschandaal zijn omgegaan. Ook op dit punt begrijp ik de vraag van de heer Dijk volkomen.

De heer Grinwis (ChristenUnie): In de geest van de waarheid zijn er een aantal stappen te ondernemen. Ten eerste is dat de waarheid over de inhoud zo snel mogelijk borgen. Senna Maatoug en haar commissie moeten onderzoeken wat niet bij de parlementaire enquêtecommissie terecht is gekomen. Gelijk maar mijn vraag, in aanvulling op collega Westerveld: wat is nou precies de taakopdracht van deze commissie en wie gaat die vaststellen? Of is daar nog een duwtje vanuit de Kamer voor nodig? Ten tweede de waarheid in bredere zin. Het rapport van BDO signaleert dat er binnen de Belastingdienst naar alle waarschijnlijkheid meerdere datakluizen bestaan. Gezien de geschetste tijdlijnen met de overhaaste overgang naar de AVG, is het hoogst aannemelijk dat andere ministeries ook datakluizen hebben. Een van de hoofdredenen waarom de datakluis is gemist, is dat er geen centraal, integraal overzicht van de datakluizen was. Daarom is een rijksbrede inventarisatie van de datawarehousing rond de AVG-overgang cruciaal. Graag een reactie. Voorzitter. Als laatste de waarheidsborging om het wantrouwen dat door onze wankele wetgeving is ontstaan, weg te nemen. Niet alleen de organisatie, maar ook de wetgeving heeft in deze situatie een rol gespeeld. De Archiefwet vraagt om duurzame bewaring. De Wet open overheid vraagt om snelle vindbaarheid. De AVG vraagt om tijdige vernietiging. Dat zijn drie wetten, alle drie met een goede bedoeling, die in de praktijk tegen elkaar in kunnen werken: tegelijkertijd bewaren en vernietigen en openbaar en afgeschermd. Dan hebben we dus ook nog de Wet op de parlementaire enquête, zoals al is gememoreerd. Tegen die achtergrond is het minder wonderlijk als een organisatie die met tientallen miljoenen bestanden zit, kiest voor de gemakkelijkste weg. Afrondend, voorzitter, want ik zie dat ik iets te veel tekst had. Mijn vraag is eigenlijk of de Kamer voor de zomer een voorstel mag verwachten om deze spanning op z'n minst te adresseren en misschien wel op te lossen.