Pieter Grinwis

Wijziging van de Wet luchtvaart in verband met de verankering van de Maatschappelijke Raad Schiphol (36655) 1e TK

De heer Grinwis (ChristenUnie): Tussen de dag waarop ik de heer De Groot leerde kennen en nu is er wel iets ontwikkeld. Hij heeft zich ontwikkeld tot een enorme dramaqueen. Er is namelijk gewoon een heel duidelijk advies van Pieter van Geel. Dat advies is in het oorspronkelijke wetsvoorstel verwerkt. Er is sprake van drie kolommen. Ook staat er een duidelijke spelregel voor de Maatschappelijke Raad Schiphol: het is niet handig en verstandig om mensen die in de luchtvaartsector werken in deze raad van omwonenden te zetten; ze mogen wel lid zijn van organisaties die in die raad zitten. Toen kwam er een motie van oud-collega Boutkan. Die is ternauwernood met hoofdelijk stemmen aangenomen. Ik zeg: nee, dat is niet netjes; we moeten ons aan het advies van Van Geel houden. Mijn vraag aan de VVD is de volgende. De VVD stond voorheen bekend als een ordentelijke bestuurderspartij. Waarom houdt de VVD zich niet aan nette bestuurlijke adviezen?

De heer Grinwis (ChristenUnie): Stel je voor dat de supermarkt uit het voorbeeld van de heer De Groot een geschiedenis heeft van het veroorzaken van enorme overlast, van gedoe en van niet tot unanimiteit komen met duidelijke adviezen. Stel je voor dat die supermarkt eigenlijk de bron van die overlast is. Dan zou er in het voorbeeld van de heer De Groot best wel wat veranderen. Dat is de situatie die we hier aantreffen. Hiervóór is er een ander overlegorgaan geweest, de Omgevingsraad Schiphol. We moesten tot de conclusie komen dat die niet functioneerde. Daarop is eigenlijk een verlegenheidsadvies — zo zou je het bijna kunnen noemen — van de heer Van Geel gekomen. Die zegt: doe het nou zo. De eerste de beste motie van de PVV die wordt aangenomen, wordt verwerkt via een nota van wijziging. En wij, als amendementindieners, zeggen heel simpel: hou je nou aan het advies van Van Geel. Dat is er niet voor niets gekomen. Daar is goed over nagedacht. Dat is niet uit de lucht komen vallen. Dat wil ik de heer De Groot toch heel graag meegeven.

De heer Grinwis (ChristenUnie): Nou, voorzitter …

De heer Grinwis (ChristenUnie): Dan moet u het, voordat we naar de modellenwerkelijkheid van mevrouw Keijzer gaan, met mij doen; ik kan er niks anders van maken. "Het belang van omwonenden van Schiphol is stelselmatig ondergeschikt gemaakt aan de luchtvaart." Dat zeg ik niet alleen; dat is de kraakheldere conclusie van de rechtbank van Den Haag. Voor mensen rondom Schiphol is de overlast van vliegtuigen aan de orde van de dag. Wie onder de aanvliegroutes van Schiphol woont, weet dat vliegtuigen geen beleidsstuk zijn, geen model, en dat ze niet overkomen op papier, maar over je hoofd; ze verstoren je gesprek in de tuin, je nachtrust en soms gewoon de rust in huis. Omwonenden vragen geen voorkeursbehandeling. Ze vragen iets veel eenvoudigers, namelijk dat hun belangen eindelijk net zo serieus worden genomen als die van de luchtvaart. Jarenlang was de groei van de luchtvaart het uitgangspunt. De leefomgeving moest zich daaraan aanpassen. Daarom is het zo belangrijk dat het geluid van omwonenden serieus wordt genomen en serieus wordt meegenomen, en dat de zorgen over geluidsoverlast, gezondheid en slaapverstoring niet aan de kant worden geschoven, maar zichtbaar worden gemaakt. De bewoners zaten ook aan tafel bij de oude Omgevingsraad Schiphol. Maar die gesprekken liepen vast. Niet één keer; ze liepen definitief vast in 2019, doordat er veel belangen botsten en het belang van de luchtvaart te vaak de overhand kreeg. De motoren van de vakantievluchten overstemden de stemmen van hen die de dupe waren. De commissie-Van Geel moest daar een einde aan maken. Hij stelde een nieuw begin voor, met een heldere drieslag: een bestuurlijke kolom, een sectorale kolom en een maatschappelijke kolom. Dat was niet om mensen uit elkaar te spelen, maar juist om verschillen zichtbaar te maken en al die geluiden te laten horen. Dat moest in aparte kolommen en niet aan dezelfde tafel. Dat model was namelijk mislukt: onder de geluidsdeken van unanimiteit verstomde het geluid van omwonenden. De Maatschappelijke Raad Schiphol is er om die geluiden de ruimte te geven. Het is geen overlegorgaan van alle belangen, zoals eerder. Het is de plek waar omwonenden, maatschappelijke organisaties en onafhankelijke deskundigen kunnen spreken vanuit het belang van de leefomgeving. Zo is het ook opgeschreven in het advies van de commissie-Van Geel. Dat was ook de gedachte van het oorspronkelijke wetsvoorstel zonder nota van wijziging. Maar met de motie-Boutkan, die met 73 stemmen werd aangenomen, en de daaropvolgende nota van wijziging — ik heb minister Madlener nog nooit een motie zo snel zien uitvoeren! — is de hoeksteen onder dit fundament weggetrokken. Door mensen werkend in de luchtvaartsector direct toe te laten tot de raad, ondergraaf je de balans in het advies. Daarmee vervagen opnieuw de rollen en zet je iedereen weer aan dezelfde tafel. Zo loop je opnieuw het gevaar dat de stem van omwonenden raakt ondergesneeuwd. Natuurlijk moet ook de stem van werkenden in de luchtvaartsector, zoals de bagagemedewerker van de heer De Groot, worden gehoord. Ik wou dat de VVD ook bij sociale zaken zo voor deze bagagemedewerker opkwam, maar dat terzijde. De luchtvaarsector spreekt echter al met het ministerie, met bestuurders en aan verschillende overlegtafels. Daarnaast kunnen omwonenden die werken in de luchtvaartsector lid zijn van een van de bewonersorganisaties die wél in de raad zitten en direct invloed uitoefenen op wie verkozen wordt in de Maatschappelijke Raad Schiphol. Ook kunnen ze lid worden van werkgeversorganisaties of vakbonden die wél in de raad kunnen worden vertegenwoordigd. Ze kunnen alleen niet zelf in de raad zitten, omdat ze mogelijk ook andere belangen vertegenwoordigen. De MRS is enkel en alleen bedoeld om de belangen van de leefomgeving te waarborgen. Als we die stem opnieuw vermengen met sectorbelangen, wat blijft er dan nog over van de kern van het advies van Van Geel? Vandaar dat ik vorig jaar, direct na het verschijnen van de nota van wijziging, samen met collega's Stoffer en De Hoop een amendement heb ingediend om die terug te draaien. Inmiddels zijn ook de leden Köse en Kostić aangeschoven. Zo worden de oorspronkelijke adviezen van de commissie-Van Geel daadwerkelijk geëerbiedigd. Ik vraag dan ook aan de minister of hij de kernanalyse van Van Geel nog steeds onderschrijft. Zo ja, waarom houdt hij dan vast aan de nota van wijziging die precies die scheidslijnen weer doet vervagen? Ik roep mijn collega's in ieder geval op: neem de omwonenden serieus, breng de Maatschappelijke Raad Schiphol op vlieghoogte en steun ons amendement. Voorzitter. Dan nog even iets over de werking van de MRS. Deze raad heeft een adviserende en vertegenwoordigende rol, maar er moet wel naar die raad worden geluisterd. Die mag geen praatclub zijn waarvan de adviezen ergens in een la verdwijnen. Het is dan ook goed dat de minister binnen acht weken móét reageren op adviezen die naar buiten worden gebracht. Maar papier is geduldig: in de praktijk hebben we gezien dat termijnen worden overschreden en reacties op zich laten wachten. Zo wordt er nu al vijftien weken gewacht op een brief terug van de minister over de nachtsluiting. Wat is een appreciatieverplichting waard als omwonenden maanden moeten wachten op een antwoord? Kan de minister toezeggen dat hij deze termijn voortaan zal eerbiedigen en wel zal halen? Belangrijker nog: hoe garandeert hij dat de inbreng niet slechts wordt aangehoord, maar daadwerkelijk zijn weg vindt naar besluiten over Schiphol? Immers, die drie kolommen van Van Geel moet het Rijk netjes wegen. Het Rijk moet niet een of twee kolommen negeren. Als de rechtbank constateert dat de belangen van omwonenden jarenlang ondergeschikt zijn gemaakt aan die van de luchtvaart, dan is een tijdige reactie alleen niet genoeg; dan moet ook zichtbaar zijn dat de stem van omwonenden eindelijk volwaardig gewicht krijgt in de besluitvorming van de minister. Voorzitter. Tot zover in eerste termijn.

De heer Grinwis (ChristenUnie): Als zo'n maatschappelijke raad zo'n advies geeft, dan is het wel netjes als de minister binnen de gestelde termijn reageert. Dat is het punt dat ik maak. En ik vind het helemaal niet zo vreemd, want nachtvluchten, en dus ook het wel of niet kiezen voor een nachtsluiting, raken nogal het belang van de leefomgeving en de omwonenden.

De heer Grinwis (ChristenUnie): Ja, daar is zeker over te praten met de ChristenUnie. Wij zijn erg voor eenvoudige stelsels. Tegelijkertijd weten wij: we leven in het ondermaanse. Het advies van Van Geel is ook in het ondermaanse tot stand gekomen. Daarbij heeft hij een situatie aangetroffen die niet bepaald perfect liep. De Omgevingsraad functioneerde niet. Daarin botsten verschillende belangen. Men moest tot unanimiteit komen, maar dat werkte niet. Dit is eigenlijk een gelegenheidsoplossing. Maar alsjeblieft: die gelegenheidsoplossing is er wel gekomen na heel goed nadenken en gesprekken met veel betrokkenen. Dan is mijn oproep aan het kabinet als volgt. Houd vast aan die zogezegde gelegenheidsoplossing wat betreft de Maatschappelijke Raad Schiphol, die nu vastligt in een wetsvoorstel. Houd ook vast aan de ongewijzigde vorm. Ik heb een amendement ingediend om die ongewijzigde vorm te herstellen, niks meer, niks minder. Is het allemaal perfect? Wordt het hiermee het paradijs op aarde, met heel weinig ambtenaren? Neen. Wat dat betreft geef ik me gelijk gewonnen richting collega Keijzer. Maar ik probeer hier als volksvertegenwoordiger recht te doen aan het advies van Van Geel. Ik geef mijn collega's, en ook de minister, in overweging om dat ook te doen.

De heer Grinwis (ChristenUnie): Ik sluit hier helemaal niet uit dat iemand die bij Schiphol werkt de petten goed kan scheiden en dat het wel zo goed zou kunnen gaan. We hebben alleen een situatie aangetroffen die totaal is vastgelopen en die volgens mij in 2019 uiteindelijk heeft gefaald, namelijk die van een omgevingstafel, een omgevingsraad, waar al die belangen aan tafel zitten. Dat ging gewoon niet goed. Ten langen leste hebben wij de gewaardeerde Pieter van Geel uit de mottenballen getrokken, en die heeft een wijs advies gegeven. Dan is mijn verzuchting: laten we alsjeblieft vasthouden aan het advies en niet aan de fata morgana dat werkelijk iedereen in die maatschappelijke raad zijn zegje moet kunnen doen, want voor je het weet zit je weer in de situatie van voor 2019. Niks meer, niks minder.

De heer Grinwis (ChristenUnie): Ik begrijp heus wel dat meneer De Groot dit zegt, maar ik ben het gewoon niet met hem eens. Bovendien is de invloed wel degelijk mogelijk. In de verkiezing, bij openbare dialogen en bij themabijeenkomsten kan die stem wel degelijk gehoord worden. Uiteindelijk denk ik dat het verstandig is om in dezen vast te houden aan de lijn van het advies van de heer Van Geel. Dat is niet omdat de ene bewoner van Haarlemmermeer meer of minder is, maar het is wel om die belangen in drie kolommen in te richten, zoals nu wordt geadviseerd. Juist het verleden heeft ons namelijk geleerd dat als je er één amalgaam van maakt, één potpourri van al die belangen, we uiteindelijk niet verder komen en dat de omgevingskwaliteit en het belang van omwonenden uiteindelijk sneuvelen in de enorme strijd van belangen. Volgens mij is dat het enige wat we vandaag hebben te regelen. Laten we dat als medewetgever zorgvuldig doen. Dat is mijn reactie, meneer De Groot. Ik hoop u weer tegen te komen bij andere debatten, en dat u het daar net zo opneemt voor deze medewerkers van Schiphol, die geraakt worden door de socialezakenmaatregelen die de VVD heeft voorgenomen. Maar dat is een beetje flauw, want hij kan nu niks meer terugzeggen.