Pieter Grinwis

Kernenergie

De heer Grinwis (ChristenUnie): Ja, die wil ik hieraan wagen. Ik hoorde de heer Van den Berg iets zeggen over Borssele en SMR's. Kan ik daaruit opmaken en is de heer Van den Berg het met mij eens dat het toch best wel bizar is dat we eerst Borssele na zo'n vier jaar de rug toekeren en dan Borssele moeten benutten en er het nucleaire innovatiecentrum van Nederland van moeten maken, en dat de eerste SMR die ooit zal worden besteld, in Borssele terecht zal komen? Is de heer Van den Berg dat met mij eens?

De heer Grinwis (ChristenUnie): Ik denk dat, met de ontwikkeling van TenneT en wat er afgelopen week is gebeurd, een grote kerncentrale verder weg is dan ooit. Daarvoor is wel geld in de begroting gereserveerd. We hebben een enorm probleem bij flexibele capaciteit. Is collega Van Oosterhout er een voorstander van om dat geld, voorzover dat nodig is, want ik denk niet dat het helemaal nodig is, te investeren in het coöperatieve project Delta21? Dat project levert 34 gigawatt aan opslag voor minder kosten dan een kerncentrale van Nederlandse makelij en met een levensduur van meer dan 100 jaar. Dat zou een fantastisch project zijn, voor de Nederlandse kust bij de Maasvlakte. Dat is groot denken. Hoe zit PRO in dit project?

De heer Grinwis (ChristenUnie): Dat is helder. De VVD heeft een voorkeur voor Zeeland, maar sluit de Eemshaven op dit moment niet uit. Dat is toch weer een draai ten opzichte van wat Mark Rutte heeft gezegd, want die sloot die wel uit. Mijn vraag aan de VVD-fractie voor nu is: als Zeeland de voorkeur heeft, moet het kabinet dan niet als de brandweer — ik zal het netjes zeggen — het voorkeursrecht dat is gevestigd op de Eemshaven ervan afhalen? Het is bestuurlijk namelijk ongelofelijk onbetrouwbaar dat je zo'n heel gebied op slot zet en het verdienvermogen van de haven ondergraaft door er een voorkeursrecht op te leggen dat wel tot 2040 kan doorlopen. Is de VVD het met me eens dat als de VVD het menens is met Zeeland, het voorkeursrecht bij de Eemshaven ervan af moet worden gehaald?

De heer Grinwis (ChristenUnie): Ik vind dit echt ongekend. De voorganger van deze bewindspersoon, Sophie Hermans, heeft gezegd: we moeten dit puur om juridische redenen toevoegen. Toen wisten we — dat is namelijk geen verrassing — dat voor twee grote centrales van 1,6 megawatt per stuk de Eemshaven technisch gezien de meest geschikte locatie is. Daarmee heeft het TenneT-rapport totaal geen nieuw inzicht opgeleverd. Dat wisten we. En dan nu boven de markt laten hangen dat het theoretisch daar nog steeds kan neerdalen, en niet alleen theoretisch, maar ook praktisch, door daar een voorkeursrecht te vestigen. Dat vind ik ongekend. Dat is toch ongelofelijk bestuurlijk onbetrouwbaar. Mijn enige vraag is de volgende. Maak de woorden van een voorkeur voor Zeeland waar door die kerncentrale niet als een zwaard van Damocles boven de Eemshaven te laten hangen door daar nu een voorkeursrecht te vestigen. Is de VVD er echt niet toe bereid om dat op z'n minst nog eens te heroverwegen? Want het gebied wordt hiermee enorm op slot gezet, naast alle andere argumenten die je daartegen in kunt brengen.

De heer Grinwis (ChristenUnie): Voorzitter, dank u wel. Er is een nieuw kabinet en een nieuw bewindspersoon, maar op het gebied van kerncentrales is er in eerste instantie weinig nieuws. Totdat twee weken geleden de brief kwam met de analyse van TenneT. Toen heeft de staatssecretaris, met de TenneT-analyse in de hand, de facto een streep gezet door de bouw van grote kerncentrales van 1,6 gigawatt per centrale in Nederland. Deelt hij deze conclusie? En als deze conclusie de facto klopt, en politiek-maatschappelijk ook, schakelt hij dan gelijk door naar de kleinere centrales van 1,1 gigawatt van Westinghouse, of gelijk maar door naar de SMR's en AMR's? Hoe ingewikkeld het allemaal is, wordt nog eens duidelijk nu de studies over de inpassing er liggen. Het lag al in de lijn der verwachting dat de Eemshaven in theorie de meest geschikte locatie was voor de twee grote nucleaire joekels. Nu staat het ook zwart-op-wit. De Kamer had zich al uitgesproken tegen de bouw van kerncentrales daar, dat is niet veranderd. Ook de vorige bewindspersoon zei dat. Dat was puur om juridische redenen; het had verder totaal geen politiek-maatschappelijke betekenis. Los van hoe de Kamer erover denkt: de Provinciale Staten van Groningen, de gemeente Het Hogeland en de gemeente Eemsdelta zeggen allemaal dat ze geen kerncentrale willen bij de Eemshaven. Kan de staatssecretaris nu niet klip-en-klaar zeggen: geen kerncentrale bij de Eemshaven? Wees bestuurlijk betrouwbaar en haal in ieder geval zo spoedig mogelijk, wat mij betreft vandaag nog, het gevestigde voorkeursrecht bij de Eemshaven eraf. TenneT schreef in het rapport, platgezegd: die twee centrales kunnen eigenlijk enkel bij de Eemshaven. Eerlijk is eerlijk: het kabinet snapte ook wel dat het niet haalbaar is en vroeg een nieuw advies over kerncentrales bij Terneuzen. Het kan wél, lijkt het te denken. Dit advies ligt er nu, maar ik bemerk alsnog weinig enthousiasme bij de netbeheerder en, nog belangrijker, ook niet bij de Zeeuwen. De beste landbouwgrond van Zeeuws-Vlaanderen ligt hiermee immers op het hakblok. De Paulinapolder kwam al langs. Dat is nadat een paar jaar geleden de Hedwigepolder werd prijsgegeven aan de golven en aan het PFAS-slib uit Antwerpen. Onverteerbaar. Voorzitter. Hoe realistisch vindt de staatssecretaris de locatie bij Terneuzen nu echt? Hoe taxeert de staatssecretaris bijvoorbeeld alle extra systeemkosten waar de locatie mee gepaard gaat? Los daarvan, hoe belangrijk is voor de staatssecretaris het draagvlak in Zeeland? Als de Provinciale Staten zich ertegen uitspreken en als de gemeenteraad het niet wil, is het dan een no-go? Voorzitter, Borssele was lange tijd de voorkeurslocatie. Er zijn jarenlang verwachtingen gewekt. Er lagen duidelijke Borselse Voorwaarden met heldere kaders over wanneer energieprojecten, zoals de bouw van kerncentrales, daar doorgang zouden kunnen vinden. Voor de bewoners die lange tijd in onzekerheid zaten, is er nu meer duidelijkheid. Maar het kabinet kan nu toch niet zomaar de deur achter zich dichttrekken en de bewoners en de gemeente daar in de kou laten staan? Kan de staatssecretaris toezeggen dat de Borselse Voorwaarden gevolgd blijven worden, ook als er geen kerncentrale komt? Immers zien ze ook op energie-infrastructuren. Het gaat in het bijzonder om de 380kV-verbinding Zeeuws-Vlaanderen. Kan de staatssecretaris toezeggen dat hij de regie pakt en met alle relevante partijen om tafel gaat met het oog op de leefbaarheid van het dorp en het landschap daar, waarbij financiële steun, als die nodig is, ook op tafel ligt? Is Borssele niet een geschikte plaats voor een innovatieve hub van nucleaire ontwikkelingen en onderwijs? Kan daar wellicht ook de eerste SMR van Nederland komen te staan? Is de staatssecretaris bereid om te werken aan die hub en de garantie te geven dat de eerste SMR of AMR in Borssele wordt geïnstalleerd? Ik heb de aanmoediging en motie klaarliggen op dit punt. Voorzitter. Ik waardeer het lef en de ambitie van het kabinet. Maar een iets bredere blik verrijkt de visie wellicht. Dogmatisch vasthouden aan de bouw van twee kerncentrales, in ieder geval die grote, is misschien niet de juiste route. Waarom kiest het kabinet bijvoorbeeld niet voor de bouw van één kerncentrale samen met een valmeer van Delta21, die enorme waterkrachtbatterij? Dat zorgt voor de gewenste stabiliteit, voorkomt netverzwaring, voorkomt curtailment en is tig keer waardevoller in ons energiesysteem dan een of meerdere kerncentrales. Er komen dan immers veel meer locaties in beeld. Hoe staat het met de MKBA van Delta21, die door de ambtsvoorganger van de staatssecretaris aan mij is toegezegd? Een alternatief scenario dat door TenneT is onderzocht, is de optie van zes SMR's, met vraag en aanbod dicht bij elkaar. Is de staatssecretaris bereid om serieus naar dit scenario te kijken? Vanuit systeemperspectief is dit, wat mij betreft, vanaf heden de beste variant. Is hij het daarmee eens? Tot slot nog een korte vraag over het systeemperspectief. Het is mij al langer een doorn in het oog dat bij veel van de regelingen, denk aan SDE++, het systeemperspectief er niet toe doet. Planologisch denken speelt geen rol. Is het niet tijd om het hele instrumentarium van EZK vanuit systeemperspectief tegen het licht te houden en te bezien hoe we systeemkosten beter kunnen meenemen in alle regelingen en beleidskeuzes? Tot zover.

De heer Grinwis (ChristenUnie): Ik heb volgens mij in dit blokje geen helder antwoord gehad op de vraag of, wanneer we uiteindelijk uit de experimentele fase komen en die SMR's of AMR's geproduceerd worden, Borssele dan inderdaad de eerste gemeente is die een SMR mag verwelkomen. Wil de staatssecretaris zich daaraan committeren? Ik vraag dat omdat we Borssele nu drieënhalf, vier jaar aan het lijntje hebben gehouden.

De heer Grinwis (ChristenUnie): Begrijp ik uit dit antwoord dan goed dat de staatssecretaris zich wel committeert aan de ontwikkeling van een soort nucleaire hub in Borssele, inclusief een investering in nucleair onderwijs en nucleaire kennis? Is dat dan wel de portee van het antwoord van de staatssecretaris? Dan heb ik nog een andere vraag. Zegt de staatssecretaris daarmee dat er de facto nog steeds grote kerncentrales in Nederland boven de markt hangen van in totaal twee keer 1,6 gigawatt? Is dat wat de staatssecretaris zegt? De facto hebben we daar met de brief die naar de Kamer is gestuurd toch afscheid van genomen?

De heer Grinwis (ChristenUnie): Dat komt goed uit, want dit is volgens mij het laatste antwoord. Mijn vraag was ietsje anders. Ik vind het fijn dat de staatssecretaris dat bevestigt en dat we gaan doen wat hij zegt. Mijn vraag, waar ik ook de vorige keer niet echt een duidelijk antwoord op heb gekregen, was echter meer de volgende. De voorganger van de staatssecretaris, mevrouw Hermans, heeft de best wel harde toezegging gedaan om een MKBA voor Delta21 op te laten stellen. Die toezegging heeft ertoe geleid dat ik geen motie heb ingediend; anders was die zeker aangenomen. Het heeft wat voeten in de aarde gehad bij de ministeries van KGG, EZK, IenW en LVVN, weet ik, want er moet samengewerkt worden. Het is namelijk een project met meerdere maatschappelijke baten. Ik ben heel benieuwd hoe het daarmee staat en of de staatssecretaris er druk op kan zetten, zodat wordt doorgewerkt. Het is echt wel een project waar we niet alleen over moeten blijven dagdromen, maar waar we ook goede sommen en analyses over moeten hebben liggen vanuit het Rijk.

De heer Grinwis (ChristenUnie): Het kan een gemist antwoord zijn, maar ook een gemiste vraag: helemaal aan het eind van mijn bijdrage had ik een vraag gesteld over de systeemkosten, het systeemperspectief en SDE++. Daar heb ik in het verleden met toenmalig collega Erkens nog een motie over ingediend. Daar is weinig mee gebeurd. Ik denk dat we de maatschappij opzadelen met enorme kosten door dat systeemperspectief veel te weinig in al onze regelingen mee te nemen.

De heer Grinwis (ChristenUnie): Nou ja … Ja, ja, ja.

De heer Grinwis (ChristenUnie): Sorry, ik zat al met mijn hoofd bij de interruptie. Excuus. Ik heb toch nog een vraagje als vervolg op wat de heer Dijk aan de heer Jumelet vroeg. Er is niet voor niks veel belangstelling voor dit debat vandaag, zowel vanuit Zeeland als vanuit Groningen. Er zijn grote zorgen. We kunnen ook gewoon helderheid bieden door als politieke fractie te zeggen: wij willen het voorkeursrecht in ieder geval weghalen bij de Eemshaven-West. Dat zou enorm veel opluchting geven en zou ook het slot van de ontwikkelingen in de haven afhalen. Is het CDA bereid om in de eerste week na het reces een motie te steunen die beoogt dat te bewerkstelligen?

De heer Grinwis (ChristenUnie): Zeker, voorzitter. Dank u wel. Dank aan de staatssecretaris voor zijn beantwoording. Toch ben ik een tikkie teleurgesteld. We hebben het allemaal gezien. Er is veel belangstelling voor dit debat geweest, ook fysiek hier in Den Haag. Ik dank iedereen die gekomen is uit het mooie Zeeland en het mooie Groningen. Ik heb pas in het kader van Moerdijk het beeld gebruikt van de neus van de kameel. Ik ben ook wel een beetje bang dat dat een treffend beeld is in dit dossier. De voorganger van deze minister zei: "Nee, alleen om juridische redenen moeten we Eemshaven meenemen. Het is niet anders. Een jaartje vertraging moeten we op de koop toe nemen." Uiteindelijk komen er een analyse van TenneT en een brief van de staatssecretaris en vestigt deze staatssecretaris nota bene een voorkeursrecht op beide locaties. Ik heb het dan over Terneuzen en de Eemshaven. Mijn vraag is nu: waarom? Is hij niet bereid terug te keren op zijn schreden? Ik heb het besluit nog eens gelezen. Er kan om redenen van nationaal belang een voorkeursrecht worden gevestigd. Het kan, maar het hoeft niet. Wetend dat politiek herhaaldelijk is uitgesproken dat de Eemshaven geen locatie zal worden voor een kerncentrale, snap ik niet dat de staatssecretaris die kanbepaling zo heeft benut door daar voorkeursrecht op te vestigen. Hij doet dat niet voor 1 hectare of 10 hectare, maar voor 500 hectare. Mijn oproep aan de staatssecretaris is dan ook echt: kom daarop terug. Als hij daar niet bereid toe is, moeten we het misschien zelf maar proberen in de eerste week na de zomer.

De heer Grinwis (ChristenUnie): Nog één kort vraagje. Bij de SMR zegt de staatssecretaris: nee, ik kan die niet toezeggen aan Borssele. Maar bij de grote centrales spant hij zich in voor heel veel vraagcreatie. In tien jaar tijd kun je toch voor een SMR in Borssele voldoende vraagcreatie organiseren? Dat geef ik nogmaals graag mee.

De heer Grinwis (ChristenUnie): Ik zat nog eens terug te kijken. Toen ik net Kamerlid was, heb ik met Silvio Erkens een motie ingediend om dit structureel onderdeel te maken van dit soort regelingen, zoals de SDE, omdat volgens mij nog steeds niet kan worden gegarandeerd dat geen subsidies worden uitgedeeld aan hernieuwbare energieprojecten die de maatschappelijke kosten en de netcongestie per saldo, onder aan de streep, doen toenemen. Of kan de staatssecretaris garanderen dat nu met de hekjes en eisen aan batterijen en opslag de netcongestie niet toeneemt door subsidies, bijvoorbeeld via de SDE++? Daar zitten we wel mee. We hebben daarin volgens mij jarenlang suboptimale keuzes gemaakt.

De heer Grinwis (ChristenUnie): Kan het als toezegging van de staatssecretaris worden beschouwd dat hij hierop in het NPE of bij de herijking ervan expliciet terugkomt? Ik heb nog eens teruggekeken. Die motie is een paar jaar geleden eerlijk gezegd behoorlijk weggeschreven. Dat verdient beter.