8e30c3c6-b268-4eaa-a306-f1d3c7cc0f6a

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2023–2024Aanhangsel van de HandelingenVragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door deregering gegeven antwoorden1936Vragen van de leden Podt en Paternotte (beiden D66) aan de Staatssecretarisvan Justitie en Veiligheid en de Minister voor Buitenlandse Handel enOntwikkelingssamenwerking over de berichten «EU biedt Egyptemiljardensteun om stabiliteit in de regio te waarborgen» en «Egypte ontvangt7,4 mrd van EU voor bestrijden-migratie» (ingezonden 21 maart 2024).Antwoord van Minister Schreinemacher (Buitenlandse Handel enOntwikkelingssamenwerking), mede namens de Staatssecretaris van Justitieen Veiligheid (ontvangen 7 juni 2024). Zie ook Aanhangsel Handelingen,vergaderjaar 2023–2024, nr. 1556.Vraag 1Klopt het dat de lidstaten en het Europees Parlement nog moeten instemmenmet de miljardensteun? Deelt u de mening dat het toezeggen van 7,4 miljardvoordat het Europees Parlement democratische instemming kon verlenen deverkeerde volgorde is?1, 2Antwoord 1Als onderdeel van het steunpakket van EUR 7,4 miljard presenteert deEuropese Commissie voorstellen voor in totaal EUR 5 miljard macro-financiële bijstand (MFB) aan Egypte in de vorm van leningen. De Commissieen het IMF stellen dat Egypte deze financiële steun al in de tweede helft van2024 nodig heeft. Aangezien de termijn van het Europees Parlementbinnenkort afloopt, is het volgens de Commissie niet mogelijk om conform dereguliere wetgevingsprocedure tijdig steun aan Egypte te verstrekken.De Commissie wenst daarom de spoedprocedure op basis van artikel 213VWEU te gebruiken om dit jaar nog EUR 1 miljard aan Egypte uit te keren,zonder consultatie van het Europees Parlement. Op basis van dit artikel kande Raad op voorstel van de Commissie de nodige besluiten vaststellenwanneer wegens de situatie in een derde land dringende financiële hulp vande Unie vereist is.Het kabinet kan zich vinden in de gekozen rechtsbasis, gelet op de urgentievan het financieringstekort waar Egypte volgens het IMF en de Commissie1De Volkskrant, 14 maart 2024, «EU biedt Egypte miljardensteun om stabiliteit in de regio tewaarborgen», https://www.volkskrant.nl/buitenland/eu-biedt-egypte-miljardensteun-om-stabiliteit-in-de-regio-te-waarborgen~bf4ae191/2FD.nl, 17 maart 2024, «Egypte ontvangt € 7,4 mrd van EU voor bestrijden migratie»,https://fd.nl/politiek/1511198/egypte-ontvangt-7-4-mrd-van-eu-voor-bestrijden-migratie ah-tk-20232024-1936ISSN 0921 - 7398’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel1 mee te maken krijgt in de tweede helft van 2024. De Commissie benadruktdat dit geen precedent zal creëren voor toekomstige besluitvorming overMFB. Het voorstel voor de resterende EUR 4 miljard is gebaseerd opartikel 212 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie(VWEU) en zal via de reguliere wetgevingsprocedure worden uitgekeerd.Vraag 2Wat is uw reactie op de zorgen van vluchtelingenorganisaties en experts datvooral investeren in grensbewaking vooral zal leiden tot het openen vanandere vluchtroutes naar Europa?Antwoord 2Het kabinet verwelkomt brede partnerschappen met verschillende derdelanden waarbinnen ook afspraken gemaakt worden over migratiesamenwer-king. Binnen die migratiesamenwerking met Egypte wordt naast grensbeheeraandacht besteed aan meerdere onderwerpen zoals de bescherming enopvang van vluchtelingen en migranten, aanpak van mensensmokkel- enhandel, en terugkeer. Dit is terug te lezen is in de Joint Declaration die deEuropese Commissie en Egypte overeenkwamen3. Het kabinet acht het vanbelang dat de afspraken en de programmatische inzet van de Commissie ophet migratiedomein in balans is, met aandacht voor de noden van en in departnerlanden zelf. Dat betekent dat een op maat gemaakte aanpak noodza-kelijk is.Vraag 3Deelt de Staatssecretaris de mening dat afspraken over legale migratierouteseen cruciaal onderdeel zijn van migratiepartnerschappen, zowel voor hetpartnerland zelf als voor het bieden van een alternatief voor mensensmokke-laars? Is het kabinet in dat licht voornemens om gebruik te maken van demogelijkheden voor legale arbeids- en studiemigratie? Zo nee, kunt uaangeven waarom niet en aangeven wat andere lidstaten doen?Antwoord 3Het kabinet deelt deze mening en is voorstander van een integrale benade-ring op migratiesamenwerking met derde landen, waaronder het tegengaanvan irreguliere migratie en het verbeteren van effectieve terugkeersamenwer-king voor uitgeprocedeerde asielzoekers. Vanuit dat oogpunt ziet het kabinetde toegevoegde waarde van afspraken over legale migratie als onderdeel vande bredere migratie-afspraken tussen de Europese Commissie en Egypte.Tegelijkertijd ziet het kabinet legale migratie-afspraken met derde landen alssluitstuk voor de tekorten op de Nederlandse arbeidsmarkt4.Het kabinet is voornemens een bijdrage te leveren vanuit de Team Europe-gedachte, onder meer door te investeren in werkgelegenheid, opleidingsmo-gelijkheden voor Egyptenaren en Egyptische terugkeerders, het stimulerenvan alternatieven voor irreguliere migratie en advies te geven over bestaandelegale migratiekanalen naar Nederland en Europa – ook conform de bilateraleafspraken die Nederland en Egypte maakten over brede migratiesamenwer-king in september 2021 middels een intentieverklaring. Onderdeel van dezeverklaring zijn eveneens afspraken over hervestiging binnen het nationalehervestigingsquotum. Inmiddels hebben in zowel 2023 als 2024 hervestigings-missies plaatsgevonden naar Egypte.Vraag 4Hoe verklaart u dat, ondanks de EU-investeringen in grensbewaking, Egyptesinds 2018 consistent in de top tien herkomstlanden van ongedocumenteerdemigranten staat?3Joint Declaration on the Strategic and Comprehensive Partnership between The Arab RepublicOf Egypt and the European Union – European Commission (europa.eu)4Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven van de lidstaten van de Europese Unie | TweedeKamer der Staten-GeneraalTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel2 Antwoord 4Het kabinet herkent zich in het beeld dat Egypte zowel een belangrijk landvan herkomst-, opvang als transit is. Het kabinet onderschrijft de inzet van deCommissie om in te zetten op brede migratiesamenwerking – waar financie-ring aan Egyptische grensbewaking onderdeel deel van is, naast ondersteu-ning ten aanzien van bescherming, asiel en opvang, aanpak vanmensensmokkel- en handel, terugkeer en herintegratie. Het kabinet merkt opdat er een beperkt aantal migranten direct vanuit Egypte vertrekt omvervolgens via de Middellandse Zee Europa proberen te bereiken. De grootstemigratiedruk wordt waargenomen op de Centraal-Mediterrane route en deOostmediterrane route. Vanuit Egypte vindt irreguliere migratie hoofdzakelijkplaats via de uiterst complexe grens met Libië. Het kabinet is dan ook vanmening dat de inzet van de Commissie zich ook moet richten op deze grens.Daarnaast is het van belang te investeren in de Egyptische bevolking zelf omde redenen voor irregulier vertrek naar Europa weg te nemen middelsafspraken over onder meer handel, investeringen en aanpak van (jeugd-)werkeloosheid.Vraag 5Bent u bekend met het feit dat Egypte een «no camp policy» hanteert voor deopvang van vluchtelingen? Kunt u uitleggen hoe deze beleidslijn verenigbaaris met de overeenkomst tussen Egypte en de EU, waarin is vastgesteld dateen deel van het migratiebudget wordt bestemd voor de opvang vanvluchtelingen in Egypte, en waarbij beide partijen zich inzetten voor denaleving van de rechten van migranten?Antwoord 5Hier ben ik mee bekend. Egypte staat bekend om het genereus opnemen vanvluchtelingen en kwetsbare migranten in de gemeenschappen zelf. Hetkabinet blijft de noodzaak zien tot het versterken van bescherming en opvangvan vluchtelingen en migranten in Egypte, ook omdat het aantal vluchtelin-gen de afgelopen maanden fors is gestegen en de gastgemeenschappen zelfkampen met zware economische tegenslagen. Daarom is het belangrijk datde Egyptische autoriteiten hier zelf stevige rol in spelen en verwelkomt hetkabinet de afspraken tussen de Commissie en Egypte voor het ondersteunenvan Egypte bij het huisvesten van vluchtelingen en migranten. Daarnaast zethet kabinet in op het ondersteunen van organisaties zoals UNHCR en IOMalsook lokale organisaties.Vraag 6Wat is uw reactie op de beschrijving van vluchtelingen en migranten als eenvan de meest kwetsbare groepen in Egypte?5 Hoe beoordeelt u de documen-tatie van fysiek misbruik, willekeurige detentie en onwettige deportatie vanvluchtelingen en migranten door de Egyptische autoriteiten, zoals gerappor-teerd door Human Rights Watch?6Antwoord 6Het kabinet is bekend met berichtgeving over zorgwekkende behandeling vanmigranten en vluchtelingen in Egypte. De behandeling van migranten moet teallen tijde in lijn met internationaal recht en mensenrechten plaatsvinden.Bescherming van migranten is voor het kabinet een belangrijk speerpunt inmigratiesamenwerking met partnerlanden. Daar dringt Nederland ook inEuropees verband op aan. In dat kader verwelkomt het kabinet de verwijzingnaar het belang van bescherming van rechten van migranten en vluchtelin-gen in de verklaring die de Commissie en Egypte overeenkwamen. Bij deuitwerking van de afspraken zal Nederland hier aandacht voor blijven vragen.Eveneens blijft Nederland bij de Egyptische autoriteiten het belang vanadequate bescherming van vluchtelingen en migranten, en toegang totdetentiecentra door internationale organisaties onderstrepen.5Mondiaal Nieuws, 13 maart 2024, «Europa besteedt de verantwoordelijkheid voor de veiligheidvan migranten uit», https://www.mo.be/analyse/aangekondigde-miljardendeal-tussen-eu-en-egypte-gaat-gepaard-met-zorgen-over-migratiebeleid6Human Rights Watch, 15 maart 2024, «EU Deal with Egypt Rewards Authoritarianism, Betrays«EU Values»», https://www.hrw.org/news/2024/03/15/eu-deal-egypt-rewards-authoritarianism-betrays-eu-valuesTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel3 Vraag 7Welke afspraken zijn er gemaakt met president Sisi om de mensenrechtensi-tuatie in Egypte te verbeteren en hoe worden deze uitgevoerd?Antwoord 7Op zondag 17 maart kwamen de EU en Egypte een strategisch partnerschapovereen. Commissievoorzitter Von der Leyen sprak met de EgyptischePresident Sisi in Cairo. De verklaring die de Commissie en Egypte overeen-kwamen en de basis vormt voor het strategische partnerschap bestaat uit devolgende thema’s: political relations, economic stability, investment, trade,water issues, migration and mobility, security, demographyand humancapital. De Commissie geeft aan dat het partnerschap bij zal dragen aandemocratie, grondrechten, mensenrechten, en gendergelijkheid. Dit staat ookexpliciet genoemd onder het thema «political relations».In voorbereiding op dit partnerschap heeft het kabinet in de afgelopenperiode bij de Commissie de waarborging van mensenrechten meermaalsonder de aandacht gebracht. De Commissie stelt dat bij de macro-financiëlebijstand afspraken op het terrein van eerbiediging van mensenrechten,rechtsstaat en effectieve democratische mechanismen zullen worden gemaakten dat voortgang van Egypte richting het behalen van deze afsprakendoorlopend zal worden gemonitord voorafgaand aan vervolgbetalingen.Bevoegdheid tot uitbetaling vantranches ligt bij de Commissie. Er is voorlidstaten geen formele rol weggelegd in dit proces. Het kabinet benadrukt hetbelang van een adequate implementatie en monitoringsmechanisme en pleitvoor betrokkenheid van EU-lidstaten bij besluiten over betalingen.Vraag 8Hoe beoordeelt u de huidige situatie in Egypte, waarin de ruimte voor hetmaatschappelijk middenveld flink is beperkt gedurende de afgelopen tien jaar,waarbij vele advocaten, journalisten, activisten en ngo-medewerkers zijngearresteerd?7 Deelt u de mening dat de beperkte ruimte voor maatschappe-lijke betrokkenheid het waarborgen van mensenrechten, vooral die vanvluchtelingen, uiterst moeilijk maakt?Antwoord 8De mensenrechtensituatie, inclusief de beperkte ruimte voor het maatschap-pelijk middenveld in Egypte, is een reden van zorg voor Nederland. Zoalsgenoemd zijn mensenrechten en het maatschappelijk middenveld eenintegraal onderdeel van de brede bilaterale dialoog tussen Nederland enEgypte. Meest recent is tijdens het bezoek van premier Rutte aan Cairo inmaart jl. het belang van pers- en mediavrijheid als belangrijke democratischevrijheid opnieuw aangekaart. Ook heeft de Minister van Buitenlandse Zakentijdens haar bezoek aan Egypte haar zorgen op het gebied van mensenrech-ten overgebracht. Binnen de multilaterale samenwerking is deze prioriteitopgenomen in de EU-Egypte Partnerschapsprioriteiten voor 2021–2027,waarin de zorgwekkende kwesties omtrent mensenrechten en maatschappe-lijk middenveld op EU-niveau aan de orde worden gesteld. Ook uitte de EU inmaart jl. haar zorgen over de mensenrechtensituatie in Egypte middels hetEU-item 2 statement tijdens de Mensenrechtenraad.Vraag 9Kunt u duidelijk maken hoe Nederland en de EU zich inzetten voor deversterking van het maatschappelijk middenveld in Egypte, waardoor onderandere de monitoring van de situatie rondom vluchtelingen kan wordenverbeterd?Antwoord 9Zowel in Caïro als in Den Haag gaat Nederland op verschillende niveausregelmatig in gesprek met de Egyptische autoriteiten, ook om de zorgen overmensenrechtensituatie over te brengen. Dit gebeurt zowel publiekelijk alsachter de schermen en in bilateraal en multilateraal verband. Ook steuntNederland, zowel centraal als decentraal via het mensenrechtenfonds,7Human Rights Watch, 11 januari 2024, «Egypt: Civic Space Under Siege», https://www.hrw.org/news/2024/01/11/egypt-civic-space-under-siegeTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel4 verschillende programma’s om het maatschappelijk middenveld in Egypte teversterken, waaronder op gebied van opvang van migranten en vluchtelin-gen, vrouwenrechten, mensenrechten, en klimaatverandering. Zoals ondervraag 7 beantwoord geeft de Europese Commissie aan dat de voorwaardevoor het verlenen van macro-financiële bijstand is (als onderdeel van hetEU-EGY partnerschap steunpakket) dat Egypte concrete en geloofwaardigestappen dient te zetten in de richting van effectieve democratische mechanis-men en eerbiediging van mensenrechten dient te garanderen. Bovendienbenadrukt de Europese Commissie dat toezicht gehouden zal worden op dedaadwerkelijke naleving van deze voorwaarde. Nederland zal het belang vanimplementatie en monitoring van gestelde voorwaarden binnen de EU blijvenbenadrukken om op deze manier bij te dragen aan versterking van hetmaatschappelijk middenveld in Egypte.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel5