Inge Inge van Dijk

Hersteloperatie kinderopvangtoeslag

Mevrouw Inge van Dijk (CDA): Over de gemeentelijke ondersteuning hebben we het natuurlijk al heel veel gehad tijdens deze debatten. Inmiddels is er echt wel wat gebeurd. Er moet een plan van aanpak gemaakt worden. Er is een afbakening in tijd. Er is een afbakening in wat wel of niet. Is dat voor de heer Ceulemans voldoende of wil hij nog verder terug ploegen?

Mevrouw Inge van Dijk (CDA): Ik ben een beetje op zoek naar hoeveel meer we nog gaan laten verantwoorden dan het plan van aanpak dat al opgezet en aangeleverd wordt. Volgens mij is dat plan van aanpak juist gericht op wat ouders nodig hebben om een goede doorstart te kunnen maken. Dat is het idee van het plan van aanpak. Ik ben een beetje benieuwd wat de heer Ceulemans graag nog meer zou willen zien. Ik zou ervoor willen waken dat we gemeentes weer met een enorme extra administratie op gaan zadelen.

Mevrouw Inge van Dijk (CDA): Dank je wel, voorzitter. Heel vaak vraag ik me af of onze Haagse werkelijkheid van voortgangsrapportages en de antwoorden op vragen die we krijgen aansluit bij wat ouders en kinderen in de praktijk ervaren. Ik heb het dan over door ouders ervaren duidelijkheid over het proces of regelingen die misschien voor het ministerie en de staatssecretaris logisch lijken, maar ook over het antwoord op de vraag wanneer een gedupeerde nou eigenlijk hersteld is. Geloven we nou echt dat dit het geval is als alle vinkjes in de voortgangsrapportage groene scores laten zien? De vraag stellen, is 'm ook willen beantwoorden en dat ga ik straks aan het einde dan ook proberen. Voorzitter. Ik wil beginnen met de kinderen en de langlopende discussie over DUO-schulden. Als er sprake is van DUO-schulden ontstaan door de toeslagenaffaire, bijvoorbeeld doordat kinderen hun ouders financieel hebben geholpen, wordt dit gecompenseerd via het schadekader van de ouders. Ik denk dat veel kinderen en ook ouders dit niet weten. Dat om mee te beginnen. Compensatie gaat dus via de ouders en in het slechtste geval zien kinderen hier nooit iets van terug. Die signalen krijg ik helaas in sommige gevallen uit de praktijk. Ik heb twee vragen. Allereerst, hoe vindt communicatie over deze manier van compenseren plaats met ouders en kinderen? En waarom worden deze gecompenseerde bedragen niet direct afgelost bij DUO? Dat zou veel logischer zijn en helpt de kinderen ook direct. Vervolgens kunnen kinderen via DUO zelf om hulp vragen, bijvoorbeeld als studies afgebroken zijn als gevolg van de toeslagenaffaire. Ik zou de staatssecretaris willen vragen om steviger aan te dringen bij DUO hier ruimhartig mee om te gaan en te zorgen dat kinderen als er discussie ontstaat met DUO ergens terecht kunnen en hier hulp bij kunnen krijgen. Is deze hulp er voor kinderen? En als deze er niet is, hoe kijkt de staatssecretaris naar de noodzaak hiervan? Dan de uithuisgeplaatste kinderen. Kinderen herenigen met ouders is één aspect waar nog veel werk aan de winkel is. Welke structurele ondersteuning wordt geboden aan kinderen en ouders die door zowel de toeslagenaffaire als een uithuisplaatsing zijn getroffen, juist waar het gaat om herstel van gezinsrelaties en psychisch welzijn, zodat thuiskomen ook echt weer thuiskomen wordt en er samen gebouwd kan worden aan gezamenlijke toekomst? Voorzitter. Bij de discussie over DUO zie je het grote gat tussen wat we in Den Haag denken dat duidelijk is voor ouders en kinderen en vooral ook wat werkbaar is, maar ik wil het ook breder hebben over de klachtenregen in onze mailbox en over de app. Veel ouders zijn ontevreden over hoe de hersteloperatie loopt en vragen om hulp. Processen duren te lang zonder zicht op wanneer men geholpen wordt. Er zijn veel vragen over hoe het nu zit met het wel of niet verdwijnen van CWS en er is onrust over de naderende sluiting van de datum van aanmelden. Ouders ervaren daarnaast een gebrek aan flexibiliteit, dus dat men meedenkt wanneer iets voor ouders en kinderen evident beter uitpakt. Ook lopen ze vast in de brede ondersteuning. Voorzitter. Wat voor het systeem een planning is, wordt door gezinnen ervaren als een toezegging. Als het vervolgens verschuift of niet helder wordt toegelicht, werkt dat direct door in het vertrouwen. Dat lijkt geen incident, maar een terugkerend patroon. Als wij deze hulpkreten krijgen, dan krijgen UHT en gemeenten die zeker ook. Wat zijn de ideeën van de staatssecretaris om dit te verbeteren? Het moet namelijk echt beter. Een van de oorzaken is de complexiteit van de hersteloperatie, het gebrek aan integraliteit. De hersteloperatie bestaat uit verschillende trajecten, namelijk de integrale beoordeling, aanvullende schade en gemeentelijke ondersteuning. Dat staat nog even los van de lopende bezwaren van ouders. Veel ouders hebben daarnaast nog te maken met meerdere procedures en instanties tegelijk, bijvoorbeeld trajecten bij schuldhulpverlening en soms ook zorg of jeugdzorg. Mijn vraag aan de staatssecretaris is hoe we kunnen zorgen dat ouders het overzicht blijven houden, dat termijnen beter gehaald worden, en dat ouders duidelijkheid krijgen over waar ze met welke hulpvraag of klacht terechtkunnen. Ook voor de ouders in het buitenland blijft herstel krijgen een opgave. Er is wel ondersteuning, maar ze verwachten nou eenmaal eenzelfde mate van herstel als de ouders in Nederland. We weten allemaal dat dat bijna onmogelijk blijkt in de praktijk. Dat is alleen al zo omdat veel landen de hersteloperatie niet erkennen en niet meewerken. De vraag is of we ons daar zomaar bij mogen neerleggen. Hoe wil de staatssecretaris dit verbeteren, zowel in verwachtingsmanagement als in daadwerkelijke ondersteuning, vraag ik haar. Voorzitter. Ik begon met de vraag wanneer een gedupeerde hersteld is. Voor het CDA gaat herstel verder dan het afronden van dossiers. Administratieve voortgang is belangrijk, maar voor ouders gaat herstel over het terugkrijgen van stabiliteit, thuis en perspectief op toekomst, dus werk en inkomen, en dat ze weer vertrouwen kunnen hebben in de overheid. Daarom vragen we de staatssecretaris of het mogelijk is om in de toekomstige voortgangsrapportages niet alleen te rapporteren over aantallen dossiers en compensatie, maar ook meer inzicht te geven in het daadwerkelijk herstel van gezinnen. Want alleen als dat de goede kant weer op gaat, gaat de hersteloperatie de goede kant op. Tot slot. Vanmorgen hadden we het debat over de Belastingdienst. Daar hebben we aandacht gevraagd voor de petitie van de ondernemers. Het gaat namelijk vaak om bredere problematiek dan alleen toeslagen. Ik ben dan ook blij met de toezegging van de collega — misschien weet deze staatssecretaris dat inmiddels — dat jullie samen met deze groep in gesprek gaan. Ik hoop en verwacht namelijk dat daar heel veel duidelijkheid op tafel komt. Dat ga ik nog terughoren. Dank je wel, voorzitter.

Mevrouw Inge van Dijk (CDA): Om het toch even goed scherp te hebben. Die aanmelddatum, was dat in de zin van een beschikking die ouders dus inderdaad hebben gekregen of was het een aparte brief: let op, weet dat dit en dat en dat speelt, daar willen we u even op attenderen zodat u daar op een goede manier actie op kunt ondernemen?

Mevrouw Inge van Dijk (CDA): We hebben natuurlijk, om CWS maar even af te maken, ook een heel aantal mensen die er al een tijdje in zitten. Die hebben bijvoorbeeld het BAC doorlopen en er ligt een uitspraak, maar verder blijft het liggen. Ik ben natuurlijk wel een beetje op zoek naar hoe we de dingen van die mensen kunnen afhandelen, maar ook gewoon duidelijkheid kunnen geven over waar ze in het proces staan, waarom het zo lang duurt en wanneer ze wel iets horen. Het is namelijk vrij slopend als je echt jaren moet wachten op een antwoord.

Mevrouw Inge van Dijk (CDA): Ik ben gewoon benieuwd hoeveel van de ouders die al redelijk vroeg, in het begin van de hersteloperatie, al best ver in een bepaald traject zaten, daarin blijven hangen. Die blijven daar soms best wel lang hangen, waardoor herstel alleen meer minder herstel wordt en zelf schadelijk gaat worden. Ik snap de antwoorden en ook dat over de advocaten, maar ik ben eigenlijk vooral op zoek naar hoe we die dossiers die al lang vastzitten ook eens een keer verder krijgen.

Mevrouw Inge van Dijk (CDA): Dan bewaar ik 'm even.

Mevrouw Inge van Dijk (CDA): Het is mijn laatste interruptie, maar die gebruik ik dan toch.

Mevrouw Inge van Dijk (CDA): O, oké. Die individuele berekening is nog niet live, als ik het goed heb. Wanneer komt die live? Ik heb namelijk toch echt het gevoel — dat horen we overal terug — dat ondernemers het gevoel hebben dat ze daar ook niet goed terechtkunnen en daar ook niet goed geholpen worden. Ik denk dat het wel belangrijk is dat de eerste ondernemers gaan ervaren dat het werkt. Als het niet werkt, moeten we kijken hoe we ervoor kunnen zorgen dat het wel gaat werken.

Mevrouw Inge van Dijk (CDA): Ja, toch. We praten hier ook al heel lang over. Deze signalen zijn niet nieuw. Ik weet dat een bestuurlijk regisseur ermee bezig is, maar dat is die ook alweer een tijdje. Ik wil niet te ongeduldig overkomen, maar ik ben het inmiddels echt wel als het gaat om hoe we met die kinderen omgaan. Ik zou eigenlijk graag concreet van de staatssecretaris willen horen wat de kinderen de komende maanden concreet kunnen verwachten aan duidelijkheid en sturing, zodat ze onderhand weten waar ze moeten zijn en wat ze kunnen verwachten.

Mevrouw Inge van Dijk (CDA): Ik had een paar vragen. Ik vroeg of de schulden direct bij DUO afgelost kunnen worden. Maar ik had ook een vraag over het moment dat kinderen bij DUO aankloppen met de vraag om mee te denken en ruimhartig beleid te voeren. Wil de staatssecretaris dat gesprek met DUO nog een keer voeren? Kunnen de kinderen geholpen worden op het moment dat ze vastlopen bij DUO?

Mevrouw Inge van Dijk (CDA): Ik hoorde deze discussie. We gaan de gemeentes dan vragen om van alles bij te houden. Maar een materiële toekenning van iets wil toch niet per definitie zeggen dat het een overbodige toekenning was? Oftewel, het kan heel legitiem zijn dat een kind een fiets krijgt om naar school te fietsen. Ik zou graag van de staatssecretaris horen hoe zij dat weegt. Als er 100 fietsen zijn verstrekt, is dat dan goed of slecht? Ik vind dat best ingewikkeld.

Mevrouw Inge van Dijk (CDA): Ik heb een korte vervolgvraag. Als die brief er toch komt, wil ik het volgende vragen. Specifieke landen hebben specifieke drempels waartegen ouders aan kunnen lopen. Het zou ook goed zijn om voor de landen die het meest voorkomen, per land eens toe te lichten welke tips er zijn, waar ouders vastlopen en hoe Nederland hen gaat ondersteunen. We merken namelijk dat het door die grote verschillen voor ouders echt een zoektocht is.

Mevrouw Inge van Dijk (CDA): Dank je wel, voorzitter. De staatssecretaris begon met te zeggen dat we alles op alles moeten zetten. Dat zeggen we hier heel vaak in de debatten. Ik wil het ook echt graag geloven, maar bijvoorbeeld in juli 2025 heb ik samen met heel veel collega's een motie ingediend ter verbetering van de kindregeling. Het is precies de discussie die we ook vandaag weer hebben gevoerd. De motie zei dat er voor eind 2025 een uitgewerkt plan voor verbetering moest liggen én dat er dan een goede manier van communiceren moest zijn die ook bij de kinderen past. Het is toch echt 2025 geweest, maar het antwoord dat wij vandaag krijgen is: het is complex; we zijn er nog mee bezig. Ik heb ook nog geen enkel zicht op een datum. Wanneer komt het dan wel? Het is eigenlijk een beetje de rode draad die door de hele toeslagenhersteloperatie loopt. We proberen iets met elkaar af te spreken, maar we zien gewoon dat we het niet halen, dat we het moeilijk halen of dat er toch een kink in de kabel komt waardoor het weer complexer wordt. Bijvoorbeeld het proces inzake de DUO-schulden kunnen we nu al beter maken. We weten dat de communicatie niet goed genoeg is. Dat geeft de staatssecretaris ook aan. Rechtstreeks aflossen bij DUO zou gewoon echt een oplossing kunnen zijn. Ik wil de staatssecretaris dus nog een keer vragen om dit echt serieus te overwegen, want ik denk dat dit een klein stapje is dat tot een heel snelle verbetering zou kunnen leiden. Dank je wel.