Peter Van Duijvenvoorde

Verkeersveiligheid

De heer Van Duijvenvoorde (FVD): Dankjewel, voorzitter. Verkeersveiligheid is natuurlijk van belang, maar het wordt hier steeds gepresenteerd als een waardevrij, louter technisch doel. Dat is natuurlijk niet zo. Hoe je denkt over verkeersveiligheid is het resultaat van mensbeeld, wereldbeeld, vrijheid, verantwoordelijkheid en menselijk handelen. Natuurlijk moeten we de technische details bespreken, maar het is toch ook wel van belang om een iets fundamenteler debat te voeren over de grond van dit beleid. De overheid, zoals ik die nu twee maanden meemaak, wordt gedreven door één dominante logica: ieder risico moet worden teruggedrongen en iedere veiligheidswinst, hoe klein ook, geldt automatisch als wenselijk. Het lijkt alsof men van mening is dat hierover in deze Kamer niet langer hoeft te worden gesproken. Iedereen wil veiligheid, dus veiligheid gaan we krijgen. Regels worden vervolgens steeds sneller aangepast, verplaatst naar lagere regelgeving en verder gedetailleerd, juist om deze zogenaamd vanzelfsprekende norm buiten expliciete politieke afweging te houden. Dat zien we bijvoorbeeld terug in het voornemen om verkeersregels te verplaatsen van wetsniveau naar AMvB's en ministeriële regelingen. Juist verplaatsen van wetsniveau naar AMvB's en ministeriële regelingen. Juist omdat deze norm niet meer expliciet wordt gewogen, fungeert onzekerheid over de effectiviteit van maatregelen niet langer als rem. Het ministerie erkent zelf dat het beleid structureel tekortschiet in lerend vermogen. De doeltreffendheid van maatregelen is vaak onbekend, ex-post-evaluaties zijn schaars en er zijn onvoldoende middelen om dat te verbeteren. Met andere woorden: we weten niet goed wat werkt, maar we weten wel hoe we nieuwe regels moeten maken. Dit leidt tot twee vragen aan de minister. Ten eerste: hoe waarborgt hij dat fundamentele verkeersnormen, regels die iedereen dagelijks raken en waarop wordt gehandhaafd, onder politieke controle van de Kamer blijven wanneer er zou worden verplaatst van wetsniveau naar AMvB's? Ten tweede: waarom kiest hij voor verdere normuitbreiding, terwijl hij tegelijkertijd erkent dat de kennisbasis over de effectiviteit van die normen aantoonbaar tekortschiet? Het duidelijkst wordt deze veiligheidslogica in het streven naar nul verkeersslachtoffers in 2050. Dat wordt steevast gepresenteerd als een vanzelfsprekend, moreel onbetwistbaar en wenselijk doel, maar dat is het niet. Nul verkeersdoden is geen neutraal beleidsdoel, maar een moreel absoluut. Een samenleving die nul slachtoffers als uitgangspunt neemt, haalt principieel elke grens weg. Iedere maatregel kan worden gerechtvaardigd zolang ook maar één slachtoffer kan worden voorkomen. Dat leidt tot steeds verdergaande regulering, steeds minder tolerantie voor risico en steeds minder ruimte voor individuele verantwoordelijkheid, terwijl Nederland al jaren tot de veiligste landen van Europa behoort. De vraagt dringt zich dan op of nieuwe regels voortkomen uit bewezen noodzaak, of uit een bestuurlijke reflex om het leven steeds verder dicht te timmeren, totdat het verkeer en uiteindelijk het dagelijks bestaan van geboorte tot graf verandert in een permanente trajectcontrole. Tegelijkertijd erkent het kabinet dat de doelen voor 2030 onhaalbaar zijn, door factoren die nauwelijks te beïnvloeden zijn. Dan rijst de vraag op grond waarvan het einddoel voor 2050 nog geloofwaardig is en, belangrijker nog, welke prijs in vrijheid, autonomie en leefruimte de minister bereid is te betalen voor het vasthouden aan dit veiligheidsideaal.

De heer Van Duijvenvoorde (FVD): Ten eerste dank ik u voor uw complimenten over mijn proza. Ik wil u complimenteren met het mooie gebruik van bathos. Dit zijn natuurlijk twee verschillende debatten. Hier gaat het over de relatie tussen veiligheid en vrijheid. Het is niet dat bepaalde maatregelen mogelijk tot nul verkeerslachtoffers leiden. Het doel is nul verkeerslachtoffers en daar moet alles voor wijken. De vraag die ik stel, is de volgende. Stel dat we dat doel handhaven, in hoeverre zijn we dan bereid om allerlei keuzes te maken die misschien de autonomie en vrijheid van burgers kunnen beperken? Dat is meestal een heel terechte en complexe afweging. Het gaat dan natuurlijk niet over concrete individuele tragische gevallen.

De heer Van Duijvenvoorde (FVD): Je hebt in een discussie toch ook altijd de langeretermijnvisie? Wij van FVD vinden dat tragiek ook bij het leven hoort. Dingen gaan soms mis. Dat is pijnlijk en vervelend, maar wij vinden wel dat de veiligheid niet het laatste woord dient te hebben als die niet in relatie staat tot andere belangrijke waarden.

De heer Van Duijvenvoorde (FVD): Maar veiligheid is ook een morele discussie, toch? Als wij zeggen dat we in 2050 nul verkeersslachtoffers willen, dan ga je keuzes maken op beleidsniveau, die ook filosofische implicaties hebben. Dat is ook precies wat ik wilde doen. Omdat ik merk, ook in de verhalen van mijn ambtsgenoten, dat het zo natuurlijk is om in veiligheid te denken, dacht ik: wat nou als je daar iets anders tegenover plaatst? Waar komen we dan uit met elkaar? In hoeverre is de minister bereid om daarin bepaalde afwegingen te maken? Waar stelt hij de grenzen van de keuzes voor veiligheid?

De heer Van Duijvenvoorde (FVD): Ik herhaal mezelf, want ik had de vraag eigenlijk al gesteld. Kan de minister expliciteren welke vrijheid hij wil behouden en waar de grens ligt van staatsinterventie in het dagelijks verkeer? Ik betwist geenszins — daar zal mijn ambtsgenoot van D66 blij mee zijn — het belang van veiligheid, maar wel dat veiligheid altijd het laatste woord moet hebben. Grote menselijke prestaties zijn altijd tot stand gekomen in een wereld waarin risico, onzekerheid en verantwoordelijkheid met elkaar verweven waren. Een samenleving die elk risico wil uitsluiten, verliest verantwoordelijkheid en oordeelskracht, maar boven alles scheppingskracht en vrijheid. Een volwassen samenleving aanvaart daarom dat een goed leven niet risicoloos is en dat veiligheid niet het enige criterium kan zijn waarmee zij zichzelf bestuurt. Dank u wel.

De heer Van Duijvenvoorde (FVD): Via de voorzitter. Het is niet alsof Forum voor Democratie tegen regels is. Zoals ik al zei, zijn we een van de meest veilige landen. Ik bedoel, we zijn veiliger dan België, Frankrijk en Duitsland. We weten ook dat jongeren tot hun 23ste beschermd moeten worden tegen zichzelf. Daarom mag je bijvoorbeeld je rijbewijs pas op een bepaalde leeftijd halen en zijn er strengere regels. Dat vinden we allemaal helemaal terecht. Het enige punt dat ik wilde maken, is het volgende. Ik schrok een beetje van de nul verkeersslachtoffers in 2050. Wat moet je allemaal doen om dat doel te bereiken? Dat wil ik hier scherp stellen.

De heer Van Duijvenvoorde (FVD): Wij zullen alles op alles zetten, absoluut. Forum voor Democratie is een conservatieve partij, geen anarchistische partij. Wij zetten ons ervoor in dat de Staat mensen tegen elkaar beschermd, en daar zijn sommige regels noodzakelijk voor.

De heer Van Duijvenvoorde (FVD): Wij zijn sowieso tegen 100 op snelwegen, maar dat zal de heer Stoffer niet verbazen. Wij zijn ook tegen trajectcontroles, maar dat terzijde. Forum voor Democratie snapt ook dat het brein bij iedereen anders werkt, dat we niet altijd de gevolgen overzien, dat mensen geneigd zijn om fouten te maken en dat we dat soms moeten begeleiden. Het is dus heel logisch dat we op basis van het type snelwegen het type auto's in Nederland een maximumsnelheid van 130 of 120 hanteren en dat we daar keuzes in maken. Dat onderschrijft Forum voor Democratie natuurlijk. Het enige wat wel van belang is, is dat die veiligheid niet ten koste moet gaan van allerlei andere waarden. Je ziet dat de Kamer steeds weer wil centraliseren, controleren en meer regels maken, terwijl Forum voor Democratie zegt: behalve dan dat we maar 100 mogen, doen we het al heel goed, dus we hoeven niet nog meer regels te verzinnen omdat dat nu eenmaal ons werk is.

De heer Van Duijvenvoorde (FVD): Nee, zeker, ik onderschrijf ook helemaal wat de heer Stoffer zegt. Het verkeer ontwikkelt zich. We hebben een bevolkingstoename. Het wordt complexer. In woon in Amsterdam. De fatbikes en elektrische fietsen maken het samenleven moeilijker, want ik denk dat er een fiets aan komt en ineens rijden ze me al van mijn sokken, omdat het toch een elektrische fiets is. Dat is natuurlijk zo. Forum voor Democratie zal ook niet altijd tegen nieuwe regels stemmen, maar wij vinden het idee van nul verkeersslachtoffers — want daar sloeg ik op aan in dit verhaal — gewoon geen nastrevenswaardig doel. Als je dat gaat doen, moet je het leven van mensen namelijk veel te veel controleren om het überhaupt enigszins haalbaar te maken. Dat is eigenlijk de kern van mijn betoog.