Mirjam Bikker

de Algemene Politieke Beschouwingen

Mevrouw Bikker (ChristenUnie): Goedemorgen, voorzitter. De ChristenUnie heeft vanaf het begin gezegd: wij zullen ons constructief opstellen, want dit land heeft politiek nodig die wil opbouwen. Daarbij is onze inzet juist ook voor al die mensen die nu gewoon hard aan het werk zijn, die niet deze hele APB bekijken maar ergens de samenvatting zien en denken: heeft het wat opgeleverd en hoe ga ik, als ik in de stress vooruitkijk, die rekening komend najaar betalen? Onze inzet is ook voor de chronisch zieken die nu in de stress zitten vanwege de stapeling van bezuinigingen. Wij hebben gezegd dat u ergens anders moet aankloppen als de lastenverhoging alleen via arbeid gaat. Ik zie een kabinet dat daarin eerste stappen zet, maar ik heb ook de dag van gisteren in het achterhoofd, waar wel heel erg werd gezegd: het hangt nu af van de verantwoordelijke oppositie. Er zijn er twee nodig om goed te kunnen dansen. Als het kabinet het niet eens is, is het lastig om goede plannen met elkaar te maken. Hoe kijkt de minister-president terug op de afgelopen tijd? Geeft hij daaraan ook een ander effect dan we in de afgelopen tijd gezien hebben?

Mevrouw Bikker (ChristenUnie): Die handreiking zie ik en ik hoor ook een eerste reflectie van de minister-president op het lerende proces van wat een minderheidskabinet is. Tegelijkertijd, of het nu een minderheidskabinet of een meerderheidskabinet is, is het voor ons lastig praten als het kabinet het zelf niet eens is. De minister-president opende de regeringsverklaring volgens mij met drie beloften van dit kabinet: ten eerste een brede politieke samenwerking — dat hoor ik hier consistent terug — ten tweede op tijd het gesprek aangaan, politiek gezien, en als laatste een nieuwe politieke cultuur. Als ik dan naar gisteren kijk, maak ik me over dat laatste punt wel wat zorgen. Hoe vindt de minister-president dat het gaat?

Mevrouw Bikker (ChristenUnie): Ik sta hier echt constructief, want ik hou er gewoon van dat ik straks thuis kan vertellen wat we bereikt hebben voor dit land, in plaats van: we hebben eindeloos gepraat. Ik constateer alleen wel dat, welke minister ik ook op bezoek heb, het negen van de tien keer nog niet zeker is wat het kabinet precies gaat doen, omdat een hele hoop dingen nog niet af zijn, ook in de begroting, en ook omdat beslissingen worden uitgesteld. Als het kabinet het zelf niet eens is, wordt het minderheidskabinet wel een heel ingewikkeld verhaal. Ik snap heel goed dat de minister-president zegt: er ligt nu een product waar wij het over eens zijn en waarmee wij verder kunnen. Ik snap ook dat hij vooral zin heeft om vooruit te gaan. Maar als dit team dat gedrag blijft vertonen … Ik moet het keurig zeggen: als dit kabinet dit gedrag blijft vertonen, dan gaat u zelf de modderpoel in. Dat gun ik ons land niet en ik gun het ook al die ministers niet die hier keihard aan het inwerken zijn en goede dingen voor elkaar willen krijgen. Wij zitten er constructief in, maar word het wel met elkaar eens als kabinet. Dan kunnen we zakendoen.

Mevrouw Bikker (ChristenUnie): Ik denk dat het dan heel erg behulpzaam is als de minister-president ook schetst welke inhoudelijke agenda hij qua tijd voor ogen heeft, want we hebben het nu de hele tijd over links of rechts. Daar kan je van alles van vinden, maar ik zie bij links of bij rechts ook nog heel veel verschillen in details. Wij stemmen op onderdelen geregeld hetzelfde als collega Stoffer, terwijl ik misschien iets meer in het midden zit dan de SGP; ik wil verder niet voor de SGP spreken. Voor mij maakt het dus heel veel uit als we met elkaar kunnen kijken hoe we zaken zoals de woningnood, het sociaal akkoord en box 3 in de tijd gaan doen en als we ook de urgentie voelen die heel veel mensen in het land hebben. Ik zou de minister-president daarin willen aanmoedigen. Dat sociaal akkoord bijvoorbeeld kan niet eindeloos blijven liggen. We zullen daar meters op moeten maken. Dat kan ook richting geven aan wie er aan tafel zit om tot afspraken te komen. Kan de minister-president reflecteren op hoe hij vanuit de inhoud tot een logisch proces denkt te komen?

Mevrouw Bikker (ChristenUnie): Daar zit wel mijn zorg. We hebben het afgelopen jaar gezien hoe alle begrotingen maar doorschoven en doorschoven. Daar kon de minister-president niks aan doen, want dat kwam door de verkiezingen en een vorig kabinet. Het land kwam erdoor tot stilstand. Ik denk dat we hier wel met elkaar de urgentie moeten voelen. Daarom zei ik net zo streng tegen het kabinet: word het zelf eens. Ik hoop dat we dit najaar spijkers met koppen gaan slaan en dat er urgentie is om tot een sociaal akkoord te komen. De woningbouw gaat pas investeren als hier afspraken zijn gemaakt. De economie kan pas verder draaien als ondernemers zekerheid hebben. Daar zit mijn drijfveer. We kunnen het hier eindeloos hebben over welke koffieafspraak het eerst wordt gemaakt, maar het gaat er uiteindelijk om wat we deze herfst met elkaar gefixt hebben.

Mevrouw Bikker (ChristenUnie): Een van de belangrijkste thema's voor heel veel Nederlanders is: vinden mijn kinderen een huis? Of: vind ik als oudere een passende woning? Ik vind het dus ontzettend belangrijk dat hier meters op gemaakt worden. Ik ben blij om te zien dat het kabinet een handreiking doet. We hebben gezegd: zorg dat je investeert in betaalbare woningbouw. Dan maakt het uit hoe de woningbouwcorporaties ervoor staan. Ik zie een substantiële beweging. Dank daarvoor. Ik zou daaraan willen toevoegen dat als je een huis bouwt, je er niks aan hebt als je er niet naartoe kan rijden. Ik krijg nog te veel signalen uit het land, ook over grote woningbouwprojecten — neem bijvoorbeeld Enschede — dat dat niet goed loopt. Is de minister-president bereid om daar meters op te maken, zodat de infrastructuur niet vervolgens de vertragende factor wordt?

Mevrouw Bikker (ChristenUnie): Regeren is vooruitzien. Als je een goede woningbouwlocatie hebt, moet je zorgen dat die vervolgens qua infrastructuur niet vastloopt. Eerder zag ik bij de Vinex dat we wel de wegen aanleggen maar dat het spoor en het station werden vergeten. Vervolgens stond het wegennetwerk vast en had niemand rekening gehouden met dat station. Dat kan dus slimmer. Daar wil ik de minister-president maar ook de betrokken ministeries toe uitnodigen. Ten tweede betekent "regeren is vooruitzien" ook bedenken wat die grote nieuwe projecten, die tien nieuwe steden — ik weet niet helemaal of dat er tien worden, maar oké — betekenen voor de infrastructuur van de toekomst. Ik weet heel goed dat de minister van IenW nu geld tekortkomt; daar heb ikzelf nu over gesproken. Met meneer Stoffer zijn er goede plannen in de maak. Dat gaat nooit genoeg zijn, maar ik vind het belangrijk dat we er ook over nadenken wat die nieuwe woningbouwprojecten, bijvoorbeeld IJstad, betekenen voor het ov van de toekomst. Kan de minister-president dat toezeggen? Ik weet dat hij het geld nu niet op de plank heeft, maar wie niet begint met plannen maken, zal nooit een toren bouwen.

Mevrouw Bikker (ChristenUnie): Goed dat te horen. In de afgelopen maanden heb ik namelijk te veel boeren gesproken die in complete onzekerheid zijn geraakt en die dachten: wij hebben de goede investeringen gedaan; we hebben onze boerderijen op orde. Door de uitbreiding van de zonering — neem het gebied rond de Regge, de minister welbekend — is er grote paniek aan deze keukentafels, waar al zo veel spanning is geweest, ook in eerdere jaren. Eerlijk gezegd vond ik het een heel ingewikkelde combi. Er kon niks worden veranderd aan het pakket. Dat was het beeld waarmee de zomer in werd gegaan. Veel boeren hadden deze onzekerheid. Gaat er duidelijkheid komen voor hen over wat de plannen van het kabinet betekenen?

Mevrouw Bikker (ChristenUnie): De ChristenUnie is helder geweest: als het huidige voorstel een dictaat is, wordt het voor ons lastig om daarbij aan te sluiten. Ik spreek namelijk te veel boeren waarvan ik denk: die verdienen een toekomst in ons land. Ik ben dus heel benieuwd welke aanpassingen het kabinet daarbij voor ogen heeft. Ik noem daarbij nog één ander aspect dat ik belangrijk vind. Toen ik bij boer Theo in Twenterand was, vertelde hij me ook even hoe juist die paar boeren die er nog zijn de platte kar voor het dorpsfeest regelen voor de inhuldiging van het voetbalelftal. Hij vertelde dat het ook deze boeren zijn die samen het karakter van de gemeenschap vormen. Ik denk dat we niet moeten vergeten wat de toekomst is van ons platteland, ook bij de gevolgen die dit beleid heeft. Ik zou dat heel graag samen nemen. Ik kijk ook naar de minister die verantwoordelijk is voor de regio's, de minister van Binnenlandse Zaken. Ik denk namelijk dat we op dat front echt nog een aantal stappen hebben te zetten, om het platteland mee te nemen in plaats van dat het alleen over stikstof gaat. Boerentoekomst: ik geloof er voor Nederland in, ook voor jonge boeren, maar maak dan van de stikstofplannen geen dictaat.