Mirjam Bikker

Politie

Mevrouw Bikker (ChristenUnie): Ik kan me aansluiten bij veel van wat collega Straatman zegt. Zij benoemde ook het TOOI. Dat is echt wel de plek, zie ik, waar al tijdenlang informatie wordt verzameld, terwijl de wettelijke basis niet op orde is, met alle risico's van dien. Ze gaf terecht aan dat ze vindt dat er een wettelijke basis voor moet komen als je grondrechten inperkt. Dat kan nodig zijn voor de opsporing, want ik wil ook dat boeven gepakt worden, maar er moet wel een wettelijke basis zijn. Is de CDA-fractie bereid om daar een stevige, harde termijn aan te koppelen? Ik zat een beetje terug te bladeren en ik zag dat in 2013 al duidelijk was dat het niet goed zat, dus het duurt al zo lang. Kan de CDA-fractie daarover meer helderheid verschaffen? Hoopt ze met mij op een harde toezegging van de minister over wanneer dit voor elkaar is? Want anders moet de Kamer er iets van gaan vinden.

Mevrouw Bikker (ChristenUnie): Als collega El Abassi wil dat de Kamer het minder over iftars heeft, dan past hem misschien een spiegel voor zijn eigen bijdrage, want ik denk juist dat die uitlokt dat we het er veel over hebben. Dat als kleine reflectie. Ik heb de volgende vraag aan collega El Abassi. Kijk, ik sta voor de vrijheid van godsdienst. Ik ben zelf in volle overtuiging christen. Ik geloof in Jezus en ik vind het heel erg fijn om het kerstfeest te vieren. Daarbij nodig ik allerlei mensen uit om daaraan mee te doen. Maar dat is iets anders dan dat de Staat zelf religieuze vieringen organiseert. Daar zit voor mij het verschil. Is collega El Abassi het met mij eens dat daar een verschil zit? Dus in plaats van dat hij allerlei voorbeelden gaat noemen van wat hij ergens gezien heeft: ziet hij dat verschil?

Mevrouw Bikker (ChristenUnie): Ja. En ik ben daarna de laatste spreker. Ik ga mezelf ook niet interrumperen. O, u gaat ook nog wat zeggen, voorzitter.

Mevrouw Bikker (ChristenUnie): Dat maakt de afweging wel moeilijk. Maar ik wil toch iets terugzeggen tegen collega El Abassi. Hij draagt er zelf aan bij. Hij heeft het over agenten die een kerk bezoeken en daar dus verbonden zijn met de haarvaten van de samenleving, en zegt dan eigenlijk dat dat niet zou mogen. Ik zeg helemaal niet dat dat niet mag. Ik zeg juist dat het wel mag, dat je verbonden mag zijn met de haarvaten van de samenleving, dat er vrijheid van godsdienst is, die juist ook maakt dat agenten dat soort plekken kunnen bezoeken. Maar er is een verschil met "organiseren". Ik hoor heel graag de minister daarover, maar volgens mij heeft de Kamer dit al meermaals uitgesproken. Het is niet de bedoeling dat de politieorganisatie een iftar of een kerstsamenzangdienst organiseert. Ik heb ook nog nooit een politiebureau meegemaakt dat een uitnodiging verstuurt voor een kerstsamenzangdienst. Dat wordt gedaan in de wijk, door een groep gelovigen. Het is fantastisch als de politie daar aanschuift, maar wel vanuit de rol van wijkagent, niet dat het hele korps daarheen gaat. Dus daar zit een verschil. Ik vind dat belangrijk. Nederland is een land dat gestempeld is door christelijke waarden. Dat geef ik meteen toe. Maar juist daardoor hebben we met elkaar gezegd dat er vrijheid van godsdienst is. Het is ons eerste grondrecht. We moeten heel zuinig zijn op die vrijheid van godsdienst, ook als Kamer. Dat ben ik helemaal met u eens. Maar het vraagt andersom ook dat we niet doen alsof er een slachtoffergroep is, of een groep die er niet mag zijn. Ik zeg: de politie moet verbonden zijn met de haarvaten van de samenleving. Dat is iedereen, maar ik vind het dan ook een beetje ingewikkeld dat de heer El Abassi doet alsof die iftars niet georganiseerd werden, want dat werden ze wel.

Mevrouw Bikker (ChristenUnie): Voorzitter, dank u wel. Waakzaam en dienstbaar is de politie voor ons allemaal. Vandaag wil ik allereerst mijn dank uitspreken aan al die mannen en vrouwen die dit dag en nacht doen en ons veiligheid brengen in het land. We zien het gewoon gebeuren op heel veel plekken. Ik weet ook wat het van hen vraagt, juist in deze tijd — kijk naar het gewelddadige gebeuren in Overasselt — en wat het van hun gezinnen vraagt. Dus mijn medeleven gaat naar het complete politiekorps, en natuurlijk het allermeest naar de zwaargewonde agenten en hun families na het vreselijke geweld in Overasselt, en naar de nabestaanden van de beveiliger. De ChristenUnie is dankbaar voor agenten die hun leven riskeren en hier zelfs geriskeerd hebben om hun collega's in veiligheid te brengen. Dankzij de inzet van al deze politiemensen kon een enorm grote groep verdachten binnen 24 uur worden aangehouden. Dat verdient gewoon een heel groot compliment: dank jullie wel daarvoor. Maar het laat ook zien dat er iets grondig mis is in ons land. De drugscriminaliteit vestigt zich niet alleen op bepaalde plekken, maar is ook neergestreken in rustige, kleine plaatsen, in de haarvaten van de samenleving. De criminaliteit rondom drugs — we weten het al jaren — overspoelt steeds meer ons land. Het komt niet alleen in de grote steden voor. In augustus verscheen een heel nuttig rapport van The Hague Centre for Strategic Studies. Even overschakelen naar het Engels gaat niet best als ik een mooi Nederlands betoog heb, maar dit is nou eenmaal de naam van de club. Dit rapport waarschuwt voor de druk op gemeenten in het veiligheidsdomein. Het aantal meldingen over verwarde personen is gestegen van 44.500 in 2012 naar 169.000 in 2025. Steeds meer mensen buiten de grote steden zijn dakloos. Georganiseerde criminaliteit wordt steeds moeilijker te monitoren, vanwege digitale kanalen. Het leidt tot inadequaat handelen in crisissituaties en zorgt ervoor dat kleine vergrijpen structureel blijven liggen. Het geeft daders het beeld dat bepaald gedrag kennelijk wordt getolereerd en, misschien nog wel belangrijker, het geeft inwoners het gevoel dat de overheid niet in staat is om de openbare orde en de veiligheid te waarborgen. Dat raakt aan de fundamenten van de rechtsstaat, dat raakt aan de fundamenten van onze politie, die juist met zo veel inzet staat voor de veiligheid. Als wij dit niet op orde brengen, zetten we onze mannen en vrouwen op straat eigenlijk in een koude, gure, schrale wind. Daarom heb ik een aantal vragen aan de minister. In het coalitieakkoord staat omschreven dat burgemeesters meer mogelijkheden krijgen om zonder extra complexiteit en regeldruk aan de slag te gaan. Ik vind dat belangrijk, maar absoluut onvoldoende om de veiligheid te verbeteren in kleinere gemeenten. Hoe heeft het kabinet in gedachten om structureel de kennis en de capaciteit van kleinere gemeenten te verbeteren? Dan heb ik het zowel over de openbare-orde- en veiligheidskant als over de politiecapaciteit en de wijkagenten. Ik spreek te veel burgemeesters die gewoon uren kwijt zijn om maar door te blijven praten over een minimumaantal wijkagenten voor plattelandsgemeentes. Dat is daar net zo hard nodig. Welke voornemens heeft het kabinet nou, ook met de extra investeringen die worden gedaan, en wanneer gaan we dat terugzien? Eerlijk gezegd, ik ben nu vijf jaar Kamerlid en iedere keer hoor ik: nee, op een later moment komt dit wél op orde. Ik zou heel graag gewoon heel concreet gemaakt hebben wat dit betekent, ook als er tekorten zijn aan wijkagenten. Kan het ministerie van Justitie en Veiligheid veel beter inzichtelijk maken wat het betekent voor de grote steden, maar zeker voor het platteland? Voorzitter. Er blijven tienduizenden aangiften liggen. Ik heb meegeluisterd en gehoord dat een heel aantal collega's hier belangwekkende woorden over hebben gesproken. Ik sluit me volledig aan bij de woorden van collega Struijs. Zelfs bij zedenzaken, zelfs bij antisemitisme gebeurt het gewoon dat er zaken op de plank liggen. Het ondermijnt het vertrouwen in de rechtsstaat. Ik sluit me aan bij de vragen die daarover gesteld zijn. Ik wil de minister ook vragen om te reflecteren — dat mag ook bij de Justitiebegroting — op de grondoorzaken van dit alles. Als onze politie telkens druk moet zijn met bijvoorbeeld de drugscriminaliteit, omdat we niet normeren, met bijvoorbeeld overlastgevend gedrag, omdat we het in de ggz niet op orde hebben, met bijvoorbeeld demonstraties, waar telkens gedonder is omdat wetgeving maar uitblijft, hebben we een cultuur waardoor de politie telkens moet optreden tegen dingen waar we eerder als samenleving en als overheid hadden moeten normeren. Ik snap dat het een wat filosofische vraag is, maar volgens mij is het wel de grondvraag. Ik zou de minister willen vragen om daar uitgebreider op in te gaan. Dit mag ook op een later moment. Voorzitter. Ik kom terug …

Mevrouw Bikker (ChristenUnie): Dit blokje was klaar, voorzitter. Ik ging naar het mooie blokje politievrijwilligers.

Mevrouw Bikker (ChristenUnie): Daarmee bedoel ik het volgende. Als aan de ene kant cokegebruik op de Zuidas de normaalste zaak van de wereld is en als aan de andere kant het Brabantse platteland gewoon flink de sjaak is door allerlei gespuis wat daar rondrijdt, spul produceert, natuur vervuilt en we ondertussen niet keihard aanpakken dat allerlei witte boorden die coke snuiven, dan hebben we de boel niet op orde met elkaar. Ook als we een staatswietbedrijf hebben, waar wiet wordt gekweekt, terwijl we weten dat de grootste omzet aan wiet in Nederland is voor de buitenlandse markt, dan geven we twee signalen af. Dat is een dubbel signaal. Ik houd van helderheid, dus ik zou zeggen: kap met dat gedogen, laten we gaan normeren en beginnen met daar waar witte boorden momenteel doen alsof drugsgebruik normaal is.

Mevrouw Bikker (ChristenUnie): Het is een mythe dat er een oorlog tegen drugs is gevoerd in Nederland. Het is een mythe! We hebben al die tijd gedoogd. Er zijn al die tijd coffeeshops open geweest. We hebben websites als Funcaps laten bestaan, waar mensen gewoon drugs kunnen bestellen. Ik heb de voorganger van deze minister gevraagd waarom niet wordt verboden dat er stempelmachines worden verkocht. Ze werden gewoon verkocht. We hebben laten bestaan dat het bij festivals normaal is dat je pas in extase raakt als je een pilletje neemt. Het is dus een mythe. We hebben het gesprek over de vraag wat de gevolgen van drugs voor onze jeugd zijn niet gevoerd. Die zijn vernietigend. We hebben het gesprek niet gevoerd over de vraag wat de gevolgen zijn … Ik zeg dat vooral tegen de groepen waarin drugs nog wel wordt gezien als verheffend en gezellig. Daar houdt men vaak ook veel van de natuur. Ik hou wel van de natuur, trouwens, en — dat was u helder — wat minder van drugs. Die drugs hebben enorm veel rotgevolgen voor de natuur. Het is een mythe dat we hebben laten beseffen wat de gevolgen zijn van drugs. Ik zou daarom juist willen zeggen: dan moet je niet beginnen met een wietexperiment, maar met opvoeden en helder maken. Ik zie heel goed dat we niet van de ene op de andere dag de ideale situatie bereiken, maar ik zie ook dat Nederland het grootste doorvoer- en exportland van drugs is. Daar wil ik van af, omdat ik zie dat onze politie daaraan onderdoor gaat.

Mevrouw Bikker (ChristenUnie): … krijgt u het hele verkiezingsprogramma. Nee, hoor, dat ga ik niet doen, voorzitter. Geen zorgen.

Mevrouw Bikker (ChristenUnie): Dat is een barrièremodel. Ik kan hier een vrij groot verhaal houden. Ik zou bijna een deltacommissaris voor de dijken tegen drugs willen, omdat ik denk dat het aan de ene kant begint bij de preventie — daarin vind ik geregeld D66 — en aan de andere kant bij de opsporing. De ChristenUnie heeft zich ervoor ingezet dat zware drugscriminelen in ieder geval een wat zwaardere straf krijgen. Wij zaten Europees namelijk in het onderste rijtje van hoe zwaar drugscriminelen, de bazen, werden bestraft. We zien ook dat als je het monster nu bestrijdt, dat begint te spartelen. Ik vind dat je dan in die zin ook moet doorpakken en niet weer allerlei signalen af moet gaan geven, wat ik sommige bestuurders zie doen, alsof we nog weer meer harddrugs zouden moeten gaan gedogen. Ik zeg: stop met gedogen en begin gewoon met stevig aanpakken. Ik ga door met mijn betoog, voorzitter, tenzij er nieuwe vragen zijn.

Mevrouw Bikker (ChristenUnie): Dank u wel. Ik heb een vraag over de politievrijwilligers. Ik heb namelijk gezien dat de minister opnieuw het belang en het potentieel van politievrijwilligers erkent — daar ben ik blij mee — maar sinds 2023 is er geen klas meer gestart voor de basisopleiding van executieve vrijwilligers. Onze motie om meer geld beschikbaar te stellen, was uit 2021. Ik wil de minister nu vragen om een update, het liefst voor de begrotingsbehandeling van Justitie en Veiligheid. Het gaat vooral om de vraag wat de voortgang is richting de 10%-norm voor 2027 — dat is de motie-Bisschop van de SGP — en wat nu de status van het toegezegde bedrijfsplan is. Ik heb dat dus graag voor de begrotingsbehandeling. U begrijpt dat ik graag een duwtje mee geef als dat nodig is. Het ministerie is aan het struikelen en strompelen als het gaat om goede wetgeving die helpt in de opsporing, die helpt om de boa's de bevoegdheid te geven die ze nodig hebben en die gaat om de bewaartermijnen. De collega's hebben daar wat over gezegd en ik sluit me daarbij aan. Wat gaat de minister op deze punten doen om te voorkomen dat het ministerie blijft struikelen en strompelen? Dat — daar rond ik dan ook mee af — zie ik ook op het punt van het TOOI. Ik zit terug te kijken naar 2013 en 2015. Er is al die tijd gewaarschuwd. Er ligt nog steeds geen wettelijke basis. Wanneer ligt die er wel? Dank u wel.

Mevrouw Bikker (ChristenUnie): Ik vroeg de minister om deze beschouwing — het is mij bekend hoe de verdeelsleutel werkt — in relatie tot de constatering dat criminaliteit op het platteland toeneemt en ook de zoektocht voor burgemeesters met een zeer kleine bezetting om dat in ieder geval vol te houden, met alle extra taken die er op de politie zijn afgekomen. Onderkent de minister dat dat een extra druk geeft op het platteland, met de toename van criminaliteit daar? Zo ja, wat gaan daar dan aan doen? Zo nee, dan hebben we nog een ander debatje.

Mevrouw Bikker (ChristenUnie): Toch kort. Eigenlijk geeft de minister in antwoord al aan waarom het dus wel belangrijk is dat de politie de ogen en oren in de regio op orde heeft. Die buren weten heel goed: het gaat niet helemaal lekker hier; ik zie iets te veel autootjes af en aan rijden die niet nodig te zijn voor het werk op het boerenbedrijf. Of een boer weet dat een collega-boer al benaderd is en vreest het moment dat er bij hem op de stop wordt gestaan. Juist dan vind ik het belangrijk dat de informatiepositie niet alleen ligt bij onze echt geweldige mensen die deze drugscriminaliteit bestrijden. Echt grote waardering daarvoor, ook voor hoe snel er zo veel agenten stonden. Ik zie de noodkreet wel steeds meer van burgemeesters, die zeggen "het loopt spaak", juist ook opdat burgers zich veilig weten en hun signalen makkelijk aan de politie kunnen doorgeven. Daar zit mijn zorg. Dat gaan we niet oplossen in dit debat, denk ik. Voor de langere termijn is dit mijn zorg. We specialiseren aan de ene kant wel op de aanpak van die drugscriminaliteit — daar ben ik voor — maar dat kan niet zonder de positie van de wijkagent op orde te hebben en dat blijft op te veel plekken achter, zeker op het platteland.

Mevrouw Bikker (ChristenUnie): Fijn dat de minister vaart wil maken met de wettelijke basis. Ik zou hem willen vragen om daarbij ook dit probleem te betrekken: wat is de gezagsuitoefening die de burgemeester hierbij kan hebben? Daar krijg ik namelijk telkens vragen over. Ik kan niet terugverwijzen naar een goede wettelijke basis. Ik zie dat burgemeesters hiermee bevoegdheden krijgen toegeschoven waarover ze eigenlijk niet gaan. Kan de minister toezeggen dat hij dit erbij zal betrekken? Dan hebben we het helemaal geregeld, ook in het openbare-orde- en veiligheidsdomein.

Mevrouw Bikker (ChristenUnie): Voorzitter, ik heb dit als een toezegging genoteerd.