Mirjam Bikker

Initiatiefnota van het lid Westerveld: ons land is beperkt

Mevrouw Bikker (ChristenUnie): De mooie woorden voor de initiatiefnota van mevrouw Westerveld deel ik volledig. Ik weet ook dat er daarin de afgelopen jaren veel is opgetrokken met het CDA, ook om tot actie over te gaan. Nu deze stevige nota er ligt, met heel veel beslispunten, hoor ik eerst veel goede woorden van het CDA, maar aan het einde van het betoog wordt het meer als een agenda weggezet. Ik ben dus even benieuwd naar het volgende. Betekent het wel dat het CDA zegt: ik ga achter al die beslispunten staan en ik ga de minister daarop bevragen? Of zijn er ook onderdelen waarop het CDA een andere keuze maakt? Dat bepaalt dan mijn vervolgvraag; dat zult u begrijpen.

Mevrouw Bikker (ChristenUnie): Sowieso zijn we op verschillende politieke leesten geschoeid. Ik herken me dus bijvoorbeeld in de bijdrage van mevrouw Wiersma. Zij zegt: ik houd ervan dat de samenleving aan zet is; daar waar nodig komt de overheid in beeld, maar niet als het overbodig is. Dat herken ik. Tegelijk zitten er in de nota van mevrouw Westerveld een heel aantal stevige punten die echt wel om meer vragen dan dat we alles opnieuw omarmen. Daar zit mijn zorg een beetje, als ik mijn collega van het CDA hoor spreken. Het zijn allemaal hele goede punten, maar hoe komen we nu in die actiestand? Ik ga twee voorbeelden geven. Het ene voorbeeld ziet op de fysieke leefomgeving. Daarvoor wachten we al 300 jaar, zou ik bijna zeggen, op een fatsoenlijk bouwbesluit. De laatste tien jaar zouden we dat toch allemaal beter voor elkaar moeten kunnen hebben. Dat ligt niet aan het ministerie van VWS. Ik zie alleen wel dat daar een gat valt. We kunnen gewoon met elkaar afspreken dat we volgend jaar hier niet meer met dat probleem zitten. Het tweede voorbeeld. Mevrouw Westerveld geeft aan: de eigen bijdrage voor mensen met een levenslange beperking hakt er fors in. Nou, daar zie ik ook nog wat voornemens van deze coalitie bij komen. Ik ben benieuwd: wat is het standpunt van het CDA in deze twee heel diverse thema's? Ik denk dat we niet alleen maar een richtinggevende agenda richting 2040 of 2030 moeten hebben. Ik denk dat het nu, in 2026, concrete afslagen vraagt van ons als Kamer.

Mevrouw Bikker (ChristenUnie): Dank voor de heldere bijdrage ten aanzien van de fysieke leefomgeving. Mijn conclusie is: Den Haag is kneitertraag. Ik zit nu vijf jaar in de Kamer; dat schijnt lang te zijn. In die periode heb ik heel veel debatten gezien, maar heel weinig concrete actie. Ik vind echt dat we dat moeten verbeteren. Mijn beeld is dat dit niet zozeer bij het ministerie van VWS ligt, maar bij al die andere ministeries, die gewoon in beweging moeten komen. Dat vraagt van ons als Kamerleden om als pitbulls tekeer te gaan. Dat zeg ik niet om deze minister nou angst aan te jagen, maar ik wil wel dat het hele kabinet denkt: dit moet deze kabinetsperiode écht anders. Ik hoop het CDA daarin aan onze zijde te vinden, en gezien de bijdrage van het CDA verwacht ik dat eigenlijk ook wel. Over de eigen bijdrage gaan we nog wel ons robbertje vechten, maar zullen wij samen als pitbulls optrekken, zodat we dit echt veranderd krijgen in deze vier jaar?

Mevrouw Bikker (ChristenUnie): Voorzitter, dank u wel. Allermeest natuurlijk dank aan collega Westerveld voor deze geweldige initiatiefnota. Het is heel goed dat de nota verschenen is, met ontzettend veel aandachtspunten, maar ook dat het taalgebruik eenvoudig is, zowel in de nota als in de reactie van het kabinet. Ik ga dat vandaag ook proberen. Het tweede heugelijke, plezierige feit is: ik heb alleen maar vrouwen gehoord, maar de ChristenUnie spreekt vandaag ook namens de mannen van de SGP. Veel vragen die ik heb, zijn al gesteld door collega's. Ik heb dus hard gestreept. Ik sluit me daar van harte bij aan. Nog een paar andere punten, allereerst: prioriteiten. Den Haag is kneitertraag. Het is al tien jaar geleden dat het VN-verdrag is geratificeerd. Moet u zien waar we nu staan. Mevrouw Westerveld doet ontzettend veel voorstellen in haar nota. Dan kan je zeggen: waar zijn de prioriteiten? Je kan ook zeggen: wat is het allerbelabberdst dat dit allemaal kennelijk nog steeds nodig is. Dus allereerst complimenten. Natuurlijk heb ik wel de vraag: welke 35 van die 70 voorstellen moeten als eerste worden gedaan en welke 5 eigenlijk al voor december? Dat hoor ik graag. Aan de minister vraag ik: waarom gaat het nou zo traag? Wat kan daar nou echt nog een stuk beter in? Ik noemde net al het bouwbesluit richting een van de collega's. Kan de minister mij vertellen wat ze nodig heeft vanuit de Kamer om ervoor te zorgen dat dit anders gaat? Moeten we een stoplicht installeren waardoor we zien wat er allemaal op rood staat, en moeten we dan iedere keer ministers naar het vragenuurtje halen, of kan het allemaal veel effectiever? Voorzitter. Ik heb nog drie korte punten. Allereerst de hulpmiddelen. Het is een groot punt van frustratie voor veel mensen met een handicap: alles wat er komt kijken rondom die hulpmiddelen. Bij gemeenten is er te vaak onvoldoende kennis, de leveranciers zijn af en toe ronduit slecht in hun service en elke gemeente is weer anders. Dat moet gewoon beter. Ik vraag me daarom af of de gemeenten wel de logische plek zijn voor de indicatiestelling van dit soort hulpmiddelen. Kunnen we dat niet beter bij zorgverzekeraars beleggen en alleen scootmobielen en vervoer nog bij gemeenten laten? Het tweede punt, voorzitter: kinderen die 18 worden. Als ik ouders van een kind met een handicap spreek, zie ik de stress als het gaat over het moment dat hun kind 18 wordt. Er verandert namelijk zo veel: de arts verandert, de behandelaars veranderen, het wordt minder, minder individuele behandeling, soms volgt er een verhuizing, soms wordt de afstand groter enzovoorts. Wat kan de minister doen om dit te veranderen en ervoor te zorgen dat ouders van kinderen die 18 worden gerustgesteld zijn dat we goed voor hun kinderen zorgen in dit land? Het laatste punt, voorzitter. Ik wil in dit debat toch wat zeggen over de bezuinigingen op de gehandicaptenzorg. Die zijn namelijk wel voor dit jaar van tafel, maar verder niet. Ik vraag de initiatiefnemer en de minister hoe zij deze mogelijke bezuinigingen zien in verhouding tot het — sorry, dit is een moeilijk woord — non-regressiebeginsel uit het VN-verdrag Handicap. Dat betekent dat mensen er niet op achteruit mogen gaan door het beleid dat de regering voert. Door die bezuinigingen begint dat toch wel te knellen. Hoe verhouden deze bezuinigingen zich tot die verplichting? Welke garanties kunnen mensen met een fysieke beperking krijgen dat hun positie niet verder onder druk komt te staan? Voorzitter. Er is nog heel veel werk te doen. Daarin trek ik graag op met collega Westerveld en al mijn andere collega's.

Mevrouw Bikker (ChristenUnie): Dank aan mevrouw Van Groningen voor alle punten waarop we de inzet delen. Dat is op veel punten. Ik maak me alleen wat zorgen als er vrij stevig wordt gezegd: niet meer extra loketten, niet meer extra regels. Ik hou daar ook van, want ik hou helemaal niet van die overheid; ik hou van de samenleving. Maar ik zie een aantal problemen, waarvan ik denk dat mevrouw Westerveld die vakkundig heeft benoemd, die niet opgelost gaan worden doordat mensen meer gaan werken. Neem bijvoorbeeld de lift of reizen met het ov. Als de lift niet werkt, kom je niet bij je werk als je een rolstoel hebt, om maar een voorbeeld te noemen. Als de hellingbaan niet op orde is, kom je niet op het station. Zo kan ik 10.000 voorbeelden geven … Dat is misschien overdreven, maar je voelt hierin wat frustratie. Ik heb veel mensen gesproken die tegen beperkingen en belemmeringen aan lopen, omdat we de boel niet op orde hebben in Nederland. Het ministerie van IenW zegt op alles: we hebben geld te kort. Ik weet dan al wel weer wie er achteraan in de rij gaan staan. Dat gaan deze mensen zijn. Ik zou het zo tof vinden om juist op dit moment van de VVD over de beslispunten die u wel deelt, te horen: we zetten onze volle kracht ertegenaan om het te gaan veranderen. Zou u dat willen uitspreken, mevrouw Van Groningen?

Mevrouw Bikker (ChristenUnie): Ik probeer vandaag heel positief te luisteren. Ik ben dus blij dat ook mevrouw Van Groningen zegt dat Den Haag veel te traag is en dat we samen gaan knallen wat betreft de fysieke beperkingen waar mensen tegenaan lopen. Het is allemaal gezegd in eigen taal, maar dat hoor ik volgens mij wel terug. Daar trek ik graag samen in op. Daarnaast benoem ik toch ook dat er een groep mensen is voor wie werk helaas — voor hen is dat heel spijtig — nauwelijks of niet een optie is. Er zijn ouders die heel graag zouden werken, maar die bijvoorbeeld door de enorme bureaucratie die ze hebben bij een zwaar gehandicapt kind, inmiddels maar zijn gestopt. Ze vragen een pgb aan en nemen de zorg op zich, maar eigenlijk zijn ze een compleet managementbureau. Ik denk dat mevrouw Westerveld op dat terrein een aantal voorstellen doet die echt kunnen helpen, of het nou gaat om de aanschaf van hulpmiddelen of de financiële zorgen die mensen kunnen hebben. Zou de VVD willen overwegen om uit een bepaald mantra te stappen? Misschien doet mevrouw Van Groningen het niet, hoor, maar soms beluister ik dat het te makkelijk wordt geschoven naar "nog meer regels". Wat betreft de hulpmiddelen gaat het juist om één loket in plaats van tien loketten. Zouden we elkaar daarin niet nog wat positiever kunnen bejegenen? Of heb ik het verkeerd beluisterd en steunt u ook de inzet wat betreft zorg en ondersteuning?

Mevrouw Bikker (ChristenUnie): Ik denk wel dat we hier vandaag zitten om verbetervoorstellen te doen. Zo heb ik rond de hulpmiddelen voorgesteld dat je ernaar zou kunnen kijken dat de gemeente een beperktere taak krijgt, namelijk alleen scootmobielen en vervoer — ik gooi het balletje op — en dat je zorgverzekeraars de rest laat doen. Ik leg echt even deze gedachte neer, omdat ik het zat ben dat mensen heen en weer geschoven worden tussen de twee loketten in. Daarom is alles wat mevrouw Westerveld voorstelt en eraan bijdraagt dat mensen minder heen en weer geschoven worden en meer inkomenszekerheid krijgen op punten … Zij kunnen er niks aan doen dat ze geboren zijn met een beperking of die hebben opgelopen in het leven. Wij kunnen er wel voor zorgen dat zij op een makkelijkere manier deelnemen. Dus mijn frustratie zit een beetje ... Die frustratie is niet naar mijn gewaardeerde collega Van Groningen, die net gestart is in deze commissie. Maar door de jaren heen heb ik heel veel vriendelijke woorden en aanmoedigingen om te gaan werken gehoord. Dat geldt niet voor iedereen; niet iedereen kan dat. De stelsels veranderen ook niet vanzelf. Ze worden ook niet beter door bezuinigingen. Het vraagt dus wat van ons. Ik wil eigenlijk dat deze nota van mevrouw Westerveld over vijf jaar niet meer nodig is. Ik zou eigenlijk iets meer ambitie van de VVD willen horen over hoe we daarvoor gaan zorgen, naast het mantra "iedereen moet gaan werken". Dat gaat niet voor iedereen. Waar op dit punt kan ik op de VVD rekenen?

Mevrouw Bikker (ChristenUnie): Collega Synhaeve heeft een poos kunnen luisteren naar het debat in de commissie; zij voelt dus wel aan welke vraag er gaat komen. Die ziet op de aangekondigde bezuinigingen van deze coalitie en op de gevolgen die deze hebben voor de mensen die dit debat volgen en al met zorg naar de huidige omstandigheden kijken. Is collega Synhaeve het met mij eens dat het gezien de Nibudbevindingen voor mensen eigenlijk heel spannend wordt of ze er de komende jaren niet gewoon op achteruitgaan? Hoe beoordeelt zij dat?

Mevrouw Bikker (ChristenUnie): Ik vind die laatste zin een belangrijke. Dank dat u die uitspreekt. Voor de ChristenUnie is in ieder geval hervormen prima. In deze notitie doet mevrouw Westerveld eigenlijk een en al voorstellen om te hervormen, zodat mensen met een beperking weten dat ze er helemaal bij horen en niet ergens achteraan bungelen en zich zorgen moeten maken. Dat is juist waar ik graag samen met zo veel mogelijk mensen in de Kamer voor optrek, en ik hoop ook met D66. Ik zeg dan wel: hervormen is niet bezuinigen. Mocht het ooit meer geld opleveren, dan is dat mooi, maar ik denk echt dat we juist in de gehandicaptenzorg — dat is weer anders dan de ouderenzorg — het paard achter de wagen spannen als we beginnen met bezuinigen. Ik ben benieuwd hoe collega Synhaeve daarnaar kijkt. Om terug te komen op de nota die mevrouw Westerveld heeft aangeleverd: in hoofdstuk 1 heeft zij echt dingen gezegd over de eigen bijdrage en de gevolgen daarvan voor mensen. Zou collega Synhaeve ook daarop willen reflecteren en zeker op de stapeling, die er voor mensen met een langdurige beperking of een levenslange beperking veel harder in hakt dan voor anderen?

Mevrouw Bikker (ChristenUnie): Goed om te horen. Tegelijkertijd zit hier ook wel ergens mijn ongemak. Ik hoor net de collega van de VVD zeggen "ik wil minder regels en minder loketten", maar wat zet de coalitie neer? Weer een extra pot, van 350 miljoen, waarvan je moet hopen dat je er recht op hebt als het gaat om de eigen bijdrage voor de Wmo. Het zijn dus eigenlijk allemaal nieuwe hoepels waar mensen doorheen moeten. Dat zijn juist de mensen die in onze samenleving niet de allergrootste potten energie hebben kregen, terwijl ik het hun juist gun dat zij zich hier niet druk over hoeven te maken. Ik hoor collega Synhaeve goede woorden over draagkracht spreken, maar is zij het niet met mij eens dat we het niet alleen moeten hebben over financiële draagkracht, maar ook moeten nagaan of we het met ons beleid nou eenvoudiger maken of ingewikkelder? Zou dat niet ook een belangrijke toetssteen moeten zijn om te voorkomen dat Den Haag wel allerlei stelselwijzigingen doorvoert met grote gevolgen voor mensen, maar ondertussen kneitertraag blijft met al die andere dingen die we sowieso met elkaar hadden moeten fiksen?

Mevrouw Bikker (ChristenUnie): Ik keek enthousiast naar de minister; dat hielp gelukkig. Ik ben een poosje Kamerlid. Ik ben nog niet zo lang zo goed betrokken bij dit thema als mevrouw Westerveld, maar in haar nota valt mij op dat sommige dingen echt al jarenlang spelen. Dat is niet VWS aan te rekenen, maar het schuift wel telkens omlaag in het prioriteitenlijstje van andere ministeries. Als onze collega's in de andere commissies dit erbij behandelen, gebeurt dat zonder de vakkennis die in deze commissie aanwezig is. Ik zat dus toch een beetje te denken: hoe kunnen we elkaar vooruithelpen? Mijn gedachte was: als de minister jaarlijks — het hoeft niet vaker te zijn — inzichtelijk kan maken wat de vooruitgang is, dan kan deze commissie dingen constateren. Er wordt al veel inzichtelijk gemaakt, zie ik de minister denken. Dat klopt, maar ik denk dat we dingen nog wat beeldender kunnen maken, bijvoorbeeld door aan te geven waar het nog steeds code rood, of misschien oranje is. Dat zou ertoe kunnen leiden dat we voor het volgende jaarlijkse debat bijvoorbeeld de minister van VRO of de minister van IenW vragen om aan te schuiven, zodat we specifiek op zo'n thema in kunnen gaan. Zou dat niet behulpzaam zijn? Ik zit echt helemaal in de meedenkstand vandaag, voorzitter. U merkt het!

Mevrouw Bikker (ChristenUnie): Voorzitter, eigenlijk gebaarde ik: het is voor nu goed. Ik zit even na te denken of ik de minister nog ga aanmoedigen met een motie of niet. Dat komt wel. In ieder geval hebben we samen de beweging te pakken.

Mevrouw Bikker (ChristenUnie): Ik ben blij dat te horen. Zoals ik al zei: het is voor mij een verkennende suggestie. Ik zie dat scootmobielen prima via de gemeente kunnen. Dat is het meest verstrekte hulpmiddel, geloof ik. Ik kan me de winst en de kennistoename juist voorstellen bij meer specialistische hulpmiddelen of bij middelen voor mensen met een levenslange beperking. Als de minister het met dat in gedachten wil verkennen, dan heel graag. Ik ben benieuwd op welke termijn ze daarop terug zou komen. Ik snap echt wel dat het niet voor de herfst is, maar wanneer kan dat wel?

Mevrouw Bikker (ChristenUnie): Voorzitter. Nogmaals mijn grote waardering voor het werk van mevrouw Westerveld en allen die haar daarbij geholpen hebben. Ik hoop dat we over vier jaar niet meer 71 aanbevelingen nodig hebben. Tegelijkertijd heb ik ook een beetje gezien hoe het de laatste jaren gegaan is. Daarom heb ik twee moties.

Mevrouw Bikker (ChristenUnie): Ik lees nu langzaam. Ik kan versnellen, voorzitter. Nee?

Mevrouw Bikker (ChristenUnie): Dank u wel.