Mirjam Bikker

Pgb

Mevrouw Bikker (ChristenUnie): Dan ben ik toch benieuwd: betekent dat dan voor de VVD dat het pgb echt de uitzondering is, of zijn er dan ook nog weer andere smaken? Dat is namelijk wel de zorg die ik heb, ook na het lezen van het coalitieakkoord. De geliefde collega's uit de coalitie kunnen zich voorbereiden op de vraag. Ik vind het heel belangrijk dat het pgb juist ook een erkenning is van de waardigheid van mensen om zelf hun leven in te richten. Wij hebben eerder gesprekken gehad over mensen die het pgb echt gebruiken om voluit deel te nemen aan de samenleving. Dan zou zorg in natura in die zin beperkend zijn. Ik vrees dat met die zin uit het coalitieakkoord, dat zorg in natura voorliggend is op het pgb, het pgb het steeds meer de uitzondering wordt. Hoe weegt de VVD deze zorg? Kan u die wegnemen, vraag ik via de voorzitter.

Mevrouw Bikker (ChristenUnie): Dan wil ik toch even terug naar de analyse van waardoor het pgb onder druk komt te staan. Daar waar het ziet op fraude vinden we elkaar, want ik heb die misstanden ook gezien in de stad waar ik ooit raadslid was. Ik denk dat je die moet aanpakken. Maar daar waar het ziet op het feit dat meer mensen het pgb weten te vinden om voluit deel te nemen aan de samenleving of omdat de zorgvraag op een andere manier niet ingevuld kan worden … Wij krijgen ook de signalen binnen. Een van de brieven vertelt dat ouders met hun kind onvoldoende terecht kunnen in bepaalde vormen van dagopvang. Dan kiezen ze voor een pgb om juist zo hun gezinsleven op een goede manier, met de waardigheid van het kindje, vorm te kunnen geven. Dan is er misschien wel meer vraag naar het pgb, maar in mijn beeld staat het niet onder druk. Ik ben dus benieuwd of de VVD dat kan duiden. Wanneer staat voor de VVD of voor deze coalitie het pgb onder druk? Is dat ook bij toename van de vraag of zit het op andere punten?

Mevrouw Bikker (ChristenUnie): Daarmee hebben de andere coalitiepartijen dikke mazzel, maar er zijn nog meer collega's. Mijn vraag, en die sluit aan bij wat collega Westerveld net zei, zit dan met name op eigen regie: zijn dat ook ouderinitiatieven?

Mevrouw Bikker (ChristenUnie): U heeft gezien dat ik mijn best heb gedaan, voorzitter. Het gaat bijvoorbeeld over kleinschalige wooninitiatieven, waar ouders tezamen zeggen: zo kan ons kind wonen op een manier die passend is. Daar is pgb voor nodig. Ik hoorde meerdere keren terug dat daar dan ook de druk is om over te stappen op bijvoorbeeld zorg in natura of een andere manier, het volledig pakket thuis, vpt. Het pgb van ouderinitiatieven komt dus onder druk te staan. Ik spreek inmiddels ouders die zeggen: ik durf die pgb-jungle niet meer in te gaan, dus ik kies ervoor om ons kind thuis te houden en het op allerlei andere manieren te organiseren. Je ziet dus ook een ongelijkheid ontstaan. Als ik de VVD hoor over "pgb alleen onder eigen regie", dan vrees ik dat deze prachtige kleinschalige woonvormen — laat ik het netjes zeggen — het kind van de rekening zijn, omdat een ouderinitiatief dan ook uitgelegd kan worden als: dat is geen eigen regie. Vandaar de vraag.

Mevrouw Bikker (ChristenUnie): Dank u wel, voorzitter. Het persoonsgebonden budget is een prachtig instrument voor mensen die zorg nodig hebben en hier zelf de regie over kunnen voeren. Of neem bijvoorbeeld mensen met een lichamelijke beperking die afhankelijk zijn van zorg, maar door sport, werk of ontspanning gewoon een wisselende agenda hebben en dus zelf hun zorgtijden willen bepalen. Of neem de ouders van een kind met een zware beperking die pgb-zorgverleners uit hun omgeving kunnen inschakelen om ontlast te worden. Zo zijn er heel veel prachtige voorbeelden van hoe het pgb mensen helpt in hun zorgvraag en in hun waardigheid om voluit mee te kunnen doen. Wat de ChristenUnie betreft doen we er alles aan om het pgb zo in te richten dat het kan doen waar het voor bedoeld is. Voorzitter. Daar knelt het. De afgelopen jaren is het pgb namelijk steeds ingewikkelder geworden. De eisen zijn verhoogd, de administratieve rompslomp is toegenomen, en dat is ook ergens logisch, want er is ook misbruik en fraude. Maar het resultaat is dat gewone, goedwillende mensen daarvan de dupe zijn of het niet eens meer aandurven om een pgb aan te vragen. Ondertussen zien we ook steeds meer dat het pgb het socialezekerheidsrecht wordt ingetrokken. Mijn fractie is daar, zeker bij informele hulpverlening, geen voorstander van. Budgethouders zijn nu werkgever, met alle bijbehorende verplichtingen. Deze pgb-jungle weerhoudt mensen ervan om te kiezen voor het pgb, terwijl dit voor ouders van een gehandicapt kind hét instrument kan zijn om een kind thuis te kunnen laten wonen. Kortom, het moet eenvoudiger. De minister ziet dat volgens mij ook en schrijft dat ze wil terugkeren naar de oorspronkelijke bedoeling van het pgb. Daarover heb ik wel een paar vragen. Wat bedoelt de minister daarmee? Wat moet er volgens de minister gebeuren om daar te komen? Hoe ziet de minister deze ambitie in het licht van het steeds maar ingewikkelder worden van het pgb, bijvoorbeeld via de wijziging van de Regeling dienstverlening aan huis? Komen we daarmee dichter bij wat de bedoeling is? Als we zien dat de eisen voor budgethouders worden verhoogd en de complexiteit toeneemt, hoe strookt dat dan met de oorspronkelijke bedoeling van het pgb? Hoe staat het met de uitvoering van de motie-Flach? Volgens mij loopt de minister het risico, als zij niet uitkijkt, te zoeken naar een oplossing die niet bestaat. Je kunt niet én de werkgeverslasten voor budgethouders sterk verminderen én de rechtspositie van zorgverleners ongemoeid laten. Of kan dat wel? Graag een reactie. Over de bedoeling gesproken: het was volgens mij nooit de bedoeling dat het pgb bemiddelingsbureaus een verdienmodel zou bieden via structurele inkomsten van zorgverleners en budgethouders. Wat mij betreft begint de minister met het bestrijden daarvan. Voorzitter. Een punt over de bestaanszekerheid van ouders. Ik heb er meerdere gesproken die er noodgedwongen voor hebben gekozen om minder te gaan werken toen er een gehandicapt kind in hun gezin kwam, waar ze veel van houden en graag voor zorgen. Het pgb-budget is onderdeel geworden van het gezinsinkomen. Ik sprak ouders die in de verdrietige situatie zaten dat hun kind was overleden en van wie het inkomen onmiddellijk en abrupt wegviel. Eigenlijk is dat niet uitlegbaar. Een fonds of een tijdelijke regeling zou ouders de tijd en ruimte kunnen geven om te rouwen en daarna op zoek te gaan naar een ander gezinsinkomen. Ik heb de brief van december gelezen. Ik heb gezien hoe ambtenaren werkelijk allerlei situaties hebben verkend. Ik heb altijd waardering voor ambtenaren; geen zorgen daarover. Maar de conclusie van de brief is dat verder onderzoek nodig is. Daar zijn deze ouders eigenlijk niet mee geholpen. Wat mij betreft maakt het ministerie het zichzelf te ingewikkeld. Ik pleit voor een fonds of een verlengd pgb dat deze ouders in bijzondere omstandigheden tijdelijk financieel ondersteunt. Daarom heb ik een paar vragen. Is de minister het met mij eens dat we moeten voorkomen dat we hiervoor weer naar werknemersverzekeringen en dergelijke gaan kijken? Dat maakt het toch onnodig complex? Mijn aanname is dat het jaarlijks om een beperkt aantal gevallen gaat, maar dat hangt natuurlijk af van de afbakening. Wat is de inschatting van de minister? Wat is de stand van zaken van het nader onderzoek? Als dat er voor 1 juli ligt, hoort u mij niet piepen, maar als het nog tijden gaat duren voordat we een voorstel kunnen verwachten, dan wordt het anders. Waarom alleen een beperking tot de Zorgverzekeringswet? Ook in de Wet langdurige zorg zijn er namelijk kinderen met een ernstige medische aandoening bij wie de zorg door de ouders wordt geleverd. Voorzitter. Ik sluit af met de tarieven; daar is vandaag al meer over gezegd.

Mevrouw Bikker (ChristenUnie): Mijn eerste gedachte was dat het rouwverlof hiervoor bedacht is, maar later dacht ik dat het toch echt anders ligt. Rouwverlof gaat over het missen van een geliefde en ziet niet op het wegvallen van inkomen nadat je jarenlang voor een kindje hebt gezorgd. Ik heb nu ouders in mijn hoofd die ik onlangs heb gesproken en die jarenlang hebben gezorgd voor hun kind. Laten we ons niet vergissen: deze ouders hebben, ook met het pgb, vaak al een stap teruggedaan in inkomen, in de plek waar ze wonen en in de zorg voor andere kinderen. Er zijn heel veel stappen gezet binnen het gezin vanuit liefde. Ik vind het dan onvoorstelbaar dat we bezig blijven met het zoeken naar de ideale oplossing, en daardoor geen oplossing bieden. Dank aan collega Westerveld voor de vraag. Misschien is dit wel de meest hartstochtelijke oproep die ik hierbij kan doen aan de minister: blijf niet op zoek naar de meest ideale oplossing, maar bied deze ouders een weg naar bestaanszekerheid in plaats van de stress over de vragen of ze in hun huis kunnen blijven wonen en hoe het verder moet. Ik heb nu twee suggesties gedaan. Je kunt denken aan een bijzondere verlenging van het pgb. Dan kun je namelijk door op de huidige beschikking. Natuurlijk zal dat wat vragen. Als ik het goed zie, is die oplossing nog niet bedacht door de ambtenaren. Nu hoop ik dat ik niet weggekaapt word richting het ministerie; dat begrijpt u. Ik dacht dat dat juridisch mogelijk zou moeten zijn, maar wellicht heb ik iets over het hoofd gezien. Een andere oplossing is om voorlopig een fonds in te stellen. Dat is natuurlijk ook goed denkbaar. Dat kun je ook op allerlei manieren inrichten. Als de minister later een perfecter plaatje verzint, dan is het natuurlijk altijd goed om het aan te passen. Maar mijn oproep zou zijn: laat de ouders nu niet in de kou staan. Voorzitter. Ik rond af met de tarieven. Daar is al meer over gezegd. Ze zijn vaak nog ontoereikend, zeker wanneer ook werknemerslasten eruit betaald moeten worden zonder dat het budget meestijgt. Als de overheid de eisen verhoogt, moeten wat mij betreft ook de tarieven verhoogd worden. Mijn vraag aan de minister is waarom dat tot nu toe nagelaten wordt. Dank u wel.

Mevrouw Bikker (ChristenUnie): Nu heb ik verschillende ouders gesproken die aangeven dat zij toch voelen dat zij richting zorg in natura gedrongen worden en dat ze dan ook meer vergoed zouden krijgen. Instellingen zouden daar dus ook met een prijsprikkel op duwen. Ik hoor de minister zeggen dat dat niet de bedoeling is. Kan de minister toezeggen dat zij met vertegenwoordigers van ouders die dit meemaken hierover het gesprek gaat voeren, zodat we dat eigenlijk even uit de knoop kunnen halen? Want dit lijkt me juist niet de bedoeling. Ik denk dat we elkaar dan makkelijker kunnen vinden dan wanneer ik nu eindeloos heen en weer ga steggelen over situatie x, y of z. Deze ouders moeten gehoord worden, want zij maken zich zorgen over hoe zij dit, ook als hun kinderen en zijzelf ouder worden, door gaan geven op een manier die passend is voor hun kinderen en voor het pgb dat ze tot nu toe hebben en graag houden.

Mevrouw Bikker (ChristenUnie): We hebben al pastoraat gedaan.

Mevrouw Bikker (ChristenUnie): Ik vind het fijn om te horen dat de minister de noodzaak ziet en er vaart achter wil zetten. Mijn zorg komt ook voort uit het verleden, omdat dit al langer speelt. Ik zie dat er ambtelijk echt enorm aan wordt gewerkt om de perfecte oplossing te vinden, maar dat het misschien ook gewoon niet mogelijk is. Soms heb je dat in het leven, dat het niet perfect kan, maar dan moeten we wel kijken naar hoe het wel kan. Daar zit mijn zorg, ook als het gaat om de Wlz. Ik heb liever een tijdelijke imperfecte oplossing, waardoor mensen wel ergens de zekerheid hebben dat als dit gebeurt, er een noodfonds of iets dergelijks is. Ik ben niet gehecht aan de oplossing. Het gaat me er puur om dat deze mensen zekerheid hebben. Ik ga het nog een heel klein tikje complexer maken. Ik zou de minister willen vragen om hier ook de situatie bij te betrekken van een ziekenhuisopname van een kind van wie de ouders, en alleen de ouders, voor hun bestaanszekerheid ook afhankelijk zijn van het pgb. Als een kind wordt opgenomen in het ziekenhuis, krijgen ze de vergoeding niet, terwijl de ouders 9 van de 10 keer, zo niet 99 van de 100 keer, alsnog in het ziekenhuis zijn omdat het kind zelf helemaal niet bij machte is om de zorgvraag aan het zorgpersoneel te stellen. Het is in het stelsel allemaal ontzettend logisch, maar in de uitwerking is het hardvochtig en onbarmhartig. Ik zou de minister dus echt willen vragen om deze hele specifieke situaties mee te nemen, zodat we echt kunnen zeggen dat we dat in 2026 met elkaar geregeld hebben.

Mevrouw Bikker (ChristenUnie): Ik begrijp goed dat dat twee verschillende situaties zijn, hoor. Alleen zijn dat voor ouders situaties met hetzelfde effect en dezelfde stress. Wat betreft de Wlz hoop ik wel echt dat dat dan niet op de lange baan gaat. Daar zit dus de aarzeling die de minister voelt. Als we kunnen afspreken dat we voor de begroting op beide punten, Wlz en Zvw, duidelijkheid hebben en als het even kan … Ik begrijp de minister goed. Ze probeert dan een oplossing te hebben, maar ze kan geen ijzer met handen breken. Ik zou het fijn vinden als de minister schriftelijk terug wil komen op ziekte en ziekenhuisopnames, want dat hoeft volgens mij niet met ingewikkelde stelsels. Dat heeft te maken met de pgb-toekenning op het moment dat een kind in het ziekenhuis ligt. Volgens mij zit dat op een ander terrein, maar omdat de zorg hetzelfde is, breng ik het wel graag nu onder de aandacht. Als de minister daar op enig moment, maar wel uiterlijk voor de begroting, op terug wil komen, zou ik dat dus heel fijn vinden.

Mevrouw Bikker (ChristenUnie): Dank aan de minister voor de beantwoording en aan de collega's voor zo veel goede vragen. Het is ook weleens fijn om te merken dat je gezamenlijk heel veel deelt. Dat zit 'm volgens mij ook wel in ons verlangen dat het pgb weer een prachtig instrument wordt: nog toegankelijker, nog eenvoudiger en met nog minder regeldruk. Tegelijkertijd zit er bij mij ook wel een hoop onrust en ongeduld. Ik merk dat er goedbedoeld gemakkelijk veel meer ingewikkeldheid ontstaat. Als er nog eens onderzoek wordt gedaan, zullen de mensen in onzekerheid ook in onzekerheid blijven. In die zin sluit ik aan bij collega Diederik van Dijk, die dat denk ik wel goed onder woorden bracht. Ik zie ook wel een minister die echt meters wil maken, en daar ben ik blij mee. Ik kijk dus uit naar wat wij richting de komende begroting aan voorstellen gaan zien. Voorzitter. Daarbij zal mijn aandacht ook gericht zijn op informele zorg en tarieven. Daar ben ik echt wel benieuwd naar, ook voor het vervolg. In die zin sluit ik ook aan bij collega Diederik van Dijk. Verder ben ik blij met de toezegging van de minister om in gesprek te gaan met ouders die betrokken zijn bij de kleinschalige wooninitiatieven waarvoor het pgb gebruikt wordt. Ik hoop dat de minister ons nog wil vertellen op welk moment zij terugkoppeling geeft aan de commissie. Ik denk dat dat het handigst is in een brief of in een vervolg, ergens waar het passend is, voor de begroting. Over de bestaanszekerheid van ouders die zelf zijn gaan leven van het pgb omdat dat niet anders kan, heb ik volgens mij zojuist met de minister goede afspraken gemaakt. Dat vervolg gaat komen. Over de toekomst van het pgb … Ik hoop dat dit de jaren zijn waarin we het weer stevig neerzetten voor al die mensen die daardoor juist hun waardigheid kunnen behouden, en voor al die ouders die zó op zoek zijn naar de beste zorg voor hun kind. Laat dat onze gezamenlijke missie zijn en blijven. Dank u wel.