Fatihya Abdi

Demonstratierecht

Mevrouw Abdi (PRO): Mevrouw Martens heeft het inderdaad over uitzonderingen op het algemene verbod op gezichtsbedekkende kleding. Mijn vraag is heel simpel: wie gaat bepalen tegen welk regime, welke organisatie je wel of niet mag demonstreren? Is dat Vadertje Staat en onder welke voorwaarden? Ik ben benieuwd of u daar iets meer op door kan gaan. Wat bedoelt u precies met die uitzonderingen?

Mevrouw Abdi (PRO): Ik vind dit een beetje een gek betoog, als ik eerlijk mag zijn. Aan de ene kant zegt mevrouw Martens-America "het is een politieke afweging" en anderzijds "nee, het moet een apolitieke lijst zijn". Volgens mij heeft mevrouw Martens-America dit niet helemaal doordacht. Wie bepaalt wat wel of niet een uitzondering is? Ik sprak een toeslagenouder die werkt bij de overheid, die niet met een mars kon meedoen en zich daarom bedekt. Dat kan een reden zijn. Een reden kan zijn dat je bang bent voor het regime in het land waar je vandaan komt, omdat het je leven kan kosten. Moet je nu daadwerkelijk een systeem hebben om toestemming te vragen of je wel of niet anoniem mag demonstreren, om zo een drempel op te werpen voor mensen om gebruik te kunnen maken van hun demonstratierecht? Is dat daadwerkelijk wat mevrouw Martens-America voor zich ziet? Wilt u dan burgemeesters in zo'n positie plaatsen dat u hen daarmee eigenlijk politiseert?

Mevrouw Abdi (PRO): Ik heb grote moeite met het betoog van de heer Flach omdat hij enerzijds selectiviteit vertegenwoordigt. Hij suggereert zelfs dat politie actief samenwerkt met de Dolle Mina's om bepaalde bezoekers te weren. Het is natuurlijk totaal idioot om zoiets te zeggen. Ik heb er ook moeite mee dat u in de schoenen wilt staan van vrouwen die zoiets gaan doen, die naar een abortuskliniek gaan. Daar gaat u niet over; daar gaat niemand hier over. Dat is een recht hier in Nederland. Bovendien moeten bezoekers van abortusklinieken zelf kunnen bepalen of ze wel of niet de confrontatie willen aangaan. Dat is beschermd door de wet. Dus wat vraagt u hier daadwerkelijk van het kabinet, afgezien van de stemmingmakerij?

Mevrouw Abdi (PRO): Voorzitter. Het demonstratierecht is er voor iedereen. Het recht om je overtuiging in het openbaar te uiten zonder daarvoor gestraft te worden, is essentieel in een vrije samenleving. Zeker in tijden van politieke onzekerheid, oorlogen en veel zorgen is het essentieel dat dit recht overeind blijft. Demonstreren is namelijk een van de weinige manieren waarop lastige of kwetsbare burgers hun stem kunnen laten horen. Het is vaak ook een ventiel, een manier om zichtbaar te maken dat je het ergens niet mee eens bent, ook of zelfs als dat schuurt. Dat is de kern: meningen verdragen van mensen met wie je het niet eens bent. Demonstreren gaat ook over het vreedzaam uiten van een mening. Rellen of openlijke geweldpleging hebben daar niets mee te maken en vallen buiten de reikwijdte van demonstratievrijheid. Er is ook nul ruimte voor eigen rechter spelen of eigen agent. Daar is de wet helder over, dus daar moet je ook tegen optreden. Daarmee kom ik ook tot de kern van het debat van vandaag. Hoe garanderen we dit recht en zorgen we ervoor dat we dit veilig kunnen faciliteren in ons land, juist omdat het belangrijk is voor onze democratie? De WODC-evaluatie, waarvoor grote dank, is glashelder. Generieke inperking van demonstratierecht is niet nodig en is zelfs contraproductief. Het kabinet geeft er gehoor aan en probeert ook met een aantal praktische oplossingen gehoor te geven aan de zorgen die leven onder het lokale bestuur. Van lokaal bestuur tot de politie, niemand zit te wachten op inperkingen van het demonstratierecht. Denk bijvoorbeeld aan het algemeen verbod op gezichtsbedekkende kleding. Daar is een hele discussie over gegaan. Begrijp mij ook weer niet verkeerd. Ik snap het sentiment heel goed dat je elkaar in de ogen moet kunnen kijken. Maar de Kamer heeft ook gezegd dat het recht op anoniem demonstreren belangrijk is, en terecht, want er zijn genoeg redenen. Ik denk bijvoorbeeld aan een Shirin, die demonstreert tegen het Iraanse regime. Ik heb eerder al Chantal genoemd, een toeslagenouder die wil demonstreren maar bang is om door haar werkgever herkend te worden. Er zijn tal van redenen en dan is het zorgelijk om te zeggen "Wij als overheid bepalen of je wel of niet mag demonstreren en op welke wijze" en zo die drempel hoger te maken. Nog belangrijker is het volgende. Ik heb heel veel agenten gesproken. Zij werken dag in, dag uit om ons land veilig te houden. Zij hebben rugdekking nodig en geen symboolpolitiek. Deze maatregel is wat hen betreft contraproductief. PRO wil ook het lokale bestuur zo goed mogelijk ondersteunen. Wij willen alle burgers in Nederland de zekerheid geven: je mag demonstreren, je kunt demonstreren. Dat is hoe wij als vrije samenleving zijn. Daarom heb ik de volgende vragen aan het kabinet. Het is een enorme klus om als decentraal bestuur voldoende politiecapaciteit te krijgen. Wat is de stand van zaken? Hoe staat het hier nu mee? Hoe staat het met het verder uitbreiden van het team Handhaven en Netwerken van de politie? Ze spelen een belangrijke rol als het gaat om de-escalatie, maar ook bij het beschermen van demonstranten tegen agressieve en gewelddadige tegenreacties die kunnen plaatsvinden. Eerder is ook de motie-Klaver/Bontenbal aangenomen, over maatregelen om burgemeesters van lokale driehoeken beter te ondersteunen bij lokale acties met hoge risico's. Hoe staat het met de uitvoering van deze motie? Wat kunnen burgemeesters in aanloop naar het aankomende Malieveldprotest daar inmiddels van merken? Ik denk bijvoorbeeld aan de burgemeester van Den Bosch rondom de excessen in Engelen of die van Den Haag. Een van de aanbevelingen uit de WODC-evaluatie is ook om terughoudend te zijn met ingrijpende, privacybeperkende maatregelen als er geen sprake is van dreigende strafbare feiten. Hoe geeft het kabinet hier gehoor aan? Ik vind het namelijk wel wezenlijk in onze democratie dat we geen beperkingen opleggen aan vreedzame demonstranten. Tot slot, voorzitter, ik zei het al, het recht om je mening te uiten in het openbaar, ook als dat schuurt of botst, is belangrijk voor de vrije samenleving die wij zijn. Dat onderscheidt ons van autoritaire regimes. Wie hier al te lichtzinnig mee omgaat, zet niet alleen onze democratie, ons lokaal bestuur te kakken, maar ook onze politie. Dat lijkt mij niet zo wenselijk.

Mevrouw Abdi (PRO): Om te beginnen vind ik de suggestie over deze burgemeester, of elke burgemeester eigenlijk — er wordt hier in deze zaal namelijk wel heel makkelijk gesproken over het lokaal bestuur — beneden elk peil. Ik vind het echt beneden elk peil om te suggereren dat de burgemeester buigt of niet optreedt. Dat heeft ze meerdere keer gedaan. Ik zou eigenlijk complimenten verwachten voor het optreden bij de demonstraties op de A12 of bij de spoorweglocatie. Ik kan zo doorgaan. Over de protesten van Extinction Rebellion ben ik heel helder. PRO veroordeelt elke vorm van geweld, elke vorm van vernieling. Daar trekken we een grens. Ik zou het fijn vinden als u dat voortaan ook gewoon doet.

Mevrouw Abdi (PRO): Wat de heer Bosma hier zegt, is natuurlijk kletskoek. Het is niet alleen kletskoek, deze suggesties stinken gewoon echt naar kwaadaardigheid. Daar ga ik dus verder niet op in.

Mevrouw Abdi (PRO): Dank aan de minister voor zijn beantwoording. Even om het scherp te krijgen het volgende. U noemde terecht ook de politie. Ik heb ook agenten gesproken die zeggen: het gaat ons niet helpen om steviger op te treden tegen mensen die strafbare feiten plegen. Kunt u ook iets meer zeggen over de capaciteit? Het blijft een beetje boven de markt hangen dat als je een algemeen verbod invoert op het dragen van gezichtsbedekkende kleding, dat niet zal leiden tot extra politiecapaciteit. Maar dat is de zorg die ik heb gehoord: je haalt capaciteit juist bij ons weg als je dit doorvoert, dus dat heeft geen zin. Kunt u aangeven hoe het precies zit?

Mevrouw Abdi (PRO): Ik hoor dat de minister zegt dat dit misschien geen argument is, maar ik vind het wel belangrijk om te markeren dat ik dit uit gesprekken met agenten heb teruggekregen. Ik denk dat we daar heel serieus mee moeten omgaan, ook als je bedenkt dat er wel vaker wetten zijn ingevoerd — ik kan alle argumenten wel begrijpen — die in de praktijk niet altijd het gewenste effect hebben. Ik heb een specifieke vraag over die handhavende eenheden. De minister gaf aan dat hij die verder wil professionaliseren. Begrijp ik goed dat hij daarmee ook uitbreiden bedoelt? Kan de minister bevestigen dat het nog steeds de intentie van het kabinet is om bij kleine demo's te kijken of politie niet ingezet hoeft te worden, zeker bij terugkerende demo's waarvan we weten dat er niet veel gebeurt? Kan de minister daarop ingaan?