Fatihya Abdi

Gevangeniswezen

Mevrouw Abdi (PRO): Dank, voorzitter. Allereerst complimenten aan de staatssecretaris en haar ambtenaren voor dat er nu eindelijk een actieplan ligt. Ik onderstreep tegelijkertijd de noodkreet vanuit DJI. Dit plan is natuurlijk het minimale. We realiseren heel veel plekken, maar er zijn nog steeds voor 1.300 plekken geen middelen beschikbaar en ook geen actie terwijl het enorm crisis is. Omwille van de spreektijd beperk ik me tot drie onderwerpen: personeel, zorg en ICT. Wij gaan deze crisis niet oplossen zonder personeel. Opnieuw spreek ik vanaf deze plek mijn waardering uit voor het zware werk dat zij doen onder zeer moeilijke omstandigheden. Zij zijn de sleutel tot het succes van dit actieplan. Daarom vind ik het niet uit te leggen dat ze er allemaal taken bij krijgen, dat de situatie steeds erger wordt en steeds gevaarlijker, maar dat hun salaris hetzelfde blijft. We hebben eerder voorstellen gedaan. Daarvan werd gezegd: daar kunnen we niks mee. Mijn vraag aan de staatssecretaris is heel simpel: wat gaan we wel doen? Want uiteindelijk kunnen we niks van al deze plannen doen zonder het personeel. Ik vind het antwoord tot dusver best teleurstellend. Dan zorg. Volgens DJI is er sprake van een steeds complexere groep gedetineerden waar het gaat om psychische zorg en verslaving, terwijl de doorstroom naar de ggz stagneert. Een fors deel van de gedetineerden heeft forensische zorg nodig, maar het lukt niet om deze mensen te plaatsen. Tegelijkertijd zien we dat allerlei mensen tussen wal en schip belanden, mensen die eigenlijk niet in de gevangenis horen, maar er wel terechtkomen. Als de veiligheid en de zorg zo onder druk staan, net als de capaciteit, rest mij de vraag: kunnen wij dit niet op een veel betere manier vormgeven? Het komt namelijk toch te vaak voor dat we mensen zien van wie we denken: wat doe je hier eigenlijk? Er zijn ook mensen die gedetineerd zijn die daarmee een gevaar vormen voor het personeel dat hen veilig moet houden met meer taken, minder mensen en minder collega's. Ik denk aan Edwin, een verwarde bipolaire verslaafde man die klem kwam te zitten. Hij had al achttien jaar een wettelijke zorgmachtiging, maar werd zowel bij de ggz als de verslavingskliniek geweigerd. NRC beschreef hoe hij steeds op straat belandde, kleine delicten pleegde en elke keer in de gevangenis kwam. Hij kreeg uiteindelijk een isd-maatregel opgelegd. Uiteindelijk bleek dat deze Edwin het niet redde en na vier maanden een einde aan zijn leven maakte. Ik noem dit voorbeeld om duidelijk te maken dat deze doelgroep beter geholpen kan worden. We weten dat een isd-maatregel helemaal niet toereikend is. Wat PRO betreft moet het eigen karakter van isd verder versterkt worden. Hoe kijkt de staatssecretaris hiernaar? Is zij bereid om met een heldere visie te komen? Er is nu een enorm gat als het gaat om deze mensen en er wordt gewoon gepingpongd. Ik heb veel gesprekken gevoerd met gemeentes, die aangeven dat zij met de handen in het haar zitten met deze doelgroep. Ze hebben allemaal iemand als Edwin. Ze vragen om meer hulp en maatwerk, dezelfde gemeentes die DJI keihard nodig heeft om meer capaciteit te krijgen om de gevangenissen te ontlasten. Kan de staatssecretaris toezeggen dat zij het voortouw neemt om heldere bestuurlijke afspraken te maken over deze doelgroep en de zorg? Er zijn nu tig trajecten, tig ministeries en tig middelen die heen en weer geschoven worden, maar uiteindelijk is er in vijftien jaar veel te weinig gebeurd als het gaat om deze doelgroep. Ze zitten allemaal vast of lopen vrij rond terwijl we dat helemaal niet willen. Tot slot. Ik ben geschrokken van het nieuws dat de Justitiële ICT Organisatie is getroffen door twee ernstige cyberattacks. Mijn eerste vraag is of er nog andere aanvallen zijn geweest waarvan wij als Kamer moeten weten. Het bleek dat er een intern advies was om het systeem offline te halen, maar dat dat niet lukte omdat dat invloed had op de tenuitvoerlegging. Ik vind het een enorm risico. Ik hoor dus graag van de staatssecretaris of DJI voldoende kennis en middelen heeft om hiermee om te gaan. Kan worden gegarandeerd dat dit soort attacks de komende tijd niet plaatsvinden? Wat kan de staatssecretaris hierover zeggen en terugkoppelen? Tot slot nog een ding over de vrouwendetentie. Ik was blij om te horen dat de staatssecretaris zei: vrouwendetentie is geen mannendetentie, daar moet iets anders gebeuren. Mijn vraag is simpel: wat moet er gebeuren? Daar hoor ik graag meer over van de staatssecretaris.

Mevrouw Abdi (PRO): Dit was ook de kern van mijn betoog. Ik hoor optimisme van de staatssecretaris. Ik moet eerlijk zeggen dat ik niet zo optimistisch ben. Dit speelt namelijk al vijftien jaar. Er lopen inderdaad heel veel plannen. We hebben het vaker hierover gehad. De kern is uiteindelijk dat er mensen instromen die daar niet horen en dat mensen niet kunnen uitstromen naar plekken waar ze wel horen te zitten, omdat ze gezien worden als te complex. Je moet bij wijze van spreken meerdere delicten plegen. Dan pas kom je in zo'n isd-maatregel, waar te weinig zorg is, waar te weinig personeel is, waar het verschilt. Er is geen concrete behandelvisie voor hoe dat eruitziet. Mensen kunnen niet uitstromen omdat ze dan gezien worden als een te hoog risico en gemeentes kunnen dat niet aan. Ik ben ook optimistisch, maar dan over hele andere dingen, niet hierover. Wat gaat de staatssecretaris doen als ze gesprekken voert met gemeentes? Ik ken heel veel gemeentes die dit graag willen. Er zijn enorme problemen en gemeentes willen die mensen heel graag helpen, maar we kunnen niet alleen maar dingen van gemeentes vragen. Wat gaan wij concreet brengen richting gemeentes om concrete plannen neer te leggen voor deze doelgroep, die niet alleen een enorme last is voor zichzelf en de omgeving, maar ook drukt op de gevangeniscapaciteit? Het eigenaarschap op dit dossier ontbreekt tot nu toe namelijk.

Mevrouw Abdi (PRO): Dank aan de staatssecretaris. Om het preciezer te maken: als ik kijk naar dit actieplan, zie ik wel dat er wat dingen in staan, maar het is niet tastbaar genoeg. Mijn vraag is heel tastbaar, heel concreet. We gaan met gemeentes praten omdat we locaties nodig hebben. Gemeentes worstelen met het plaatsen van deze mensen, maar hebben niet de financiering of het is te complex. Wat bieden wij gemeentes concreet aan om deze mensen te kunnen plaatsen? Dan een vervolgvraag. Ik vroeg niet voor niks expliciet of de isd-maatregel wel van deze tijd is, als we mensen alleen maar tijdelijk opsluiten, er geen zorg is en ze weer uitstromen. Binnen een jaar plegen ze weer een delict en komen ze weer terug. Het blijft een ronddraaiend circus met mensen. Hoe concreet kunnen we dit maken? Kan de staatssecretaris toezeggen dat ze in de volgende voortgangsbrief concreter terugkomt op dit specifieke punt?

Mevrouw Abdi (PRO): Dat wordt gelukkig opgevolgd, ga ik even gemakshalve van uit. Ik dank allereerst de staatssecretaris dat ze het gesprek aangaat met de minister van BZK over de cao. Maar het is natuurlijk breder; ik denk dat iedereen hier dat voelt. Het gaat ook om hun veiligheid. Ik heb eerder een motie aangehouden over PTSS. Op de vraag of we iets concreets kunnen doen, krijg ik ook een heel ambtelijk antwoord terug: dat wordt er al in verwerkt. Dat herken ik niet en dat herkennen de mensen die daar werken ook niet. Het gaat over de werkomstandigheden en de werkdruk, maar het gaat inderdaad ook over het salaris en over hoe je mensen gaat werven. Mijn vraag is: kan de staatssecretaris toezeggen dat ze in dat gesprek concreet kijkt wat we aan die piw'er kunnen bieden en welke dingen we hebben toegezegd die niet reëel zijn? Er wordt bijvoorbeeld van uitgegaan dat mensen langer moeten doorwerken, om maar iets te noemen. Mensen krijgen door rare roosterindelingen niet altijd de toeslagen waar ze misschien wel recht op hebben. Ik kan zo een hele trits noemen. De rest eromheen, de casemanagers, de directeuren, is allemaal in salarisschalen omhooggegaan. Is dat eerlijk in dat systeem? Ik vind dat dat heel expliciet op tafel moet liggen. Wat mij betreft moet dat anders.

Mevrouw Abdi (PRO): Mijn vraag is niet beantwoord. Ik had een vraag specifiek over de isd-maatregel. Dat deed ik niet voor niks, omdat uit onderzoek blijkt dat de isd-maatregel … Ik moet zeggen dat dat onderzoek inmiddels gedateerd is, want er is helaas ook te weinig onderzoek naar gedaan, maar goed. Het laatste onderzoek dat is gedaan, zegt eigenlijk: deze doelgroep kan beter geholpen worden in een apart regime dan in een p.i., waarbij de nadruk veel meer ligt op zorg en beveiliging. Dat is iets anders dan de beperkt beveiligde bba's die we nu hebben. Mijn vraag is dus of er niet een apart regime moet komen, met een apart karakter. Kan de staatssecretaris daar concreet op terugkomen, ook omdat we nu sowieso nadenken over nieuwe detentieconcepten? Het lijkt mij logisch dat je deze eruit licht om zo gerichtere zorg te bieden, want die zorg krijgen ze nu niet. Ze stromen uit en plegen weer een delict. Hoe kijkt de staatssecretaris hier concreet naar?

Mevrouw Abdi (PRO): Dank, voorzitter. Dank aan de staatssecretaris en de ambtenaren voor de beantwoording. Ik kom heel graag terug op de herwaardering. Daarbij gaat het om erkenning. Het gaat echter ook om veiligheid; dat wil ik toch expliciet benoemd hebben. De staatssecretaris zei dat er meerdere maatregelen zijn, maar ik vind het moeilijk, want daar moet meer op gebeuren, maar ik hoor eigenlijk niet concreet wat. Hetzelfde geldt voor PTSS. Ik heb een motie daarover aangehouden. Ik vraag trouwens meteen ook een tweeminutendebat aan, voorzitter; dat was ik even vergeten. Ik ben voornemens om die motie weer in te dienen als daar geen beter antwoord op komt. Ik vind namelijk dat daar echt iets op moet gebeuren. Tot nu toe vind ik het gewoon ingewikkeld. Dan over de zorg en ISD. Ik ken het actieplan. Ik weet wat daarin staat. Ik weet dat er wordt gezegd: we gaan kijken naar ISD, matigen en alles. Ik vraag juist om creatiever, veel creatiever, te kijken. Gemeentes worstelen gewoon met die groep mensen, maar hebben niet de voorzieningen voor hen. Volgens mij kunnen we daarin iets meer betekenen. Ik hoef dus geen evaluatie in de zin van: hoe gaan we om met ISD en matigen? Dat zijn allemaal losse stukjes. Als we iets kunnen doen voor deze doelgroep, hebben we gemeenten daadwerkelijk iets te bieden volgens mij; daar gaat het mij om. Het gaat om een setting. Vroeger had je de zeer beperkt beveiligde inrichtingen. Ik zou me kunnen voorstellen dat je daarover nadenkt, met een veel nadrukkelijker aspect van zorg en begeleiding. Niet iedereen is daar geschikt voor, maar misschien is iemand die bijvoorbeeld dak- of thuisloos is, die te maken heeft met verslavingsproblematiek of die allerlei winkeldiefstallen pleegt, daar wel geschikt voor. Heel veel ggz-klinieken zijn er terughoudend in om zo iemand op te nemen. Daar zou ik graag een concreter verhaal over willen horen. Tot slot vrouwendetentie. Ook daarmee ben ik bekend. Mijn vraag is de volgende. We kijken nu naar de lange termijn, maar waarom kunnen we niet naar de iets kortere termijn kijken? Kunnen we daar ook iets op verzinnen? Misschien spelen we daar ook plekken mee vrij. Tot zover.

Mevrouw Abdi (PRO): Om precies te zijn: wat gaat de staatssecretaris dan wel concreet uitzoeken? Eigenlijk zegt de staatssecretaris: dit zit al in de CAO Rijk. Maar mijn hele punt is dat het helemaal niet passend is en dat het een drempel voor mensen is om op zoek te gaan. Als wij enerzijds allemaal constateren dat het onveiliger is — mensen worden zelfs bedreigd; safehouse en noem maar op — en wij kennelijk in de cao niet goed genoeg geregeld hebben wat dit betekent voor een piw'er, dan is dat toch niet bevredigend? Wat gaat de staatssecretaris dan concreet uitzoeken? Dit antwoord ken ik namelijk al en ik wil dat er iets anders gebeurt.

Mevrouw Abdi (PRO): Het is een beetje uitlokking; ik beantwoord de vraag heel graag. Ik wil hier echt wel bij stilstaan. Je hebt een cao en je zit met vakbonden om tafel. Volgens mij voelen wij allemaal hetzelfde — de heer Ellian refereerde er ook aan — namelijk dat het zijn van piw'er echt nog wel wat anders is dan bij de Belastingdienst werkzaam zijn in de uitvoering. Tot zover de constatering. Mij wordt verteld dat een aparte cao niet werkbaar is. Dan leg ik me daarbij neer. Mij wordt echter ook verteld dat de cao die er nu is toepasbaar is, hoewel dat niet klopt. Uit de gesprekken die ik met piw'ers voer, begrijp ik dat dit niet klopt. Ik wil best zelf opnieuw met voorstellen komen, maar het vraagt een andere inzet. Mijn vraag, of eigenlijk mijn verzoek aan de staatssecretaris is: als u om tafel gaat met de minister van BZK, die de onderhandelingen voert, leg dan bij hem neer: "Ik heb dit probleem. Wat kunt u concreet doen en is dat passend?"

Mevrouw Abdi (PRO): Sorry voorzitter, nog een laatste nabrander, terugkomend op PTSS. De specifieke vraag die voorligt is deze. Bij de politie en de brandweer is het erkend als beroepsziekte, maar bij DJI niet. Kan de staatssecretaris toezeggen dat ze in gesprek gaat met DJI om PTSS als beroepsziekte te erkennen? Dat betekent namelijk ook wat voor de hulp die men kan krijgen.