Eppo Bruins

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202530 950Racisme en DiscriminatieNr. 462 BRIEF VAN DE MINISTERS VAN JUSTITIE EN VEILIGHEID EN VANONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP EN DE STAATSSECRE-TARISSEN VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP, VANSOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID EN VAN VOLKSGE-ZONDHEID, WELZIJN EN SPORT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 4 juli 2025Op 22 november 2024 hebben wij uw Kamer de Strategie BestrijdingAntisemitisme 2024–2030 namens het kabinet aangeboden.1 Het kabinetheeft in deze strategie de ambities voor de langere termijn uiteengezet envertaald naar concrete maatregelen die tevens uitvoering geven aantoezeggingen en moties. De maatregelen worden uitgevoerd door deMinisteries van Justitie en Veiligheid, Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Sociale Zaken en Werkgele-genheid en Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Met deze brief informerenwe uw Kamer over de voortgang van de strategie en de uitvoering van deverschillende maatregelen.De afgelopen jaren is het antisemitisme in Nederland merkbaar toege-nomen. Anti-institutioneel extremisme, religieus fundamentalisme,jihadisme en rechts-extremisme vormen een voedingsbodem. Via onlineplatforms wordt antisemitische content razendsnel verspreid. Bij hetoplaaien van het Israëlisch-Palestijns conflict zien we terugkerend eentoename van het aantal antisemitische incidenten. De gewelddadighedenin Amsterdam van november vorig jaar zijn hiervan een treurig voorbeeld.Het kabinet signaleert dat mensen met antisemitische standpunten insommige gevallen internationale spanningen gebruiken als aanleidingvoor antisemitische uitingen. Dat veroordelen we ten zeerste. Voorantisemitisme en het gebruik van geweld bestaat geen enkelerechtvaardiging.Dat er Joden in Nederland zijn die te maken hebben met haat, intimidatie,uitsluiting, en geweld vanwege hun Joods-zijn, is onacceptabel. SommigeJoden voelen zich niet langer veilig om hun identiteit openlijk te uiten. Dat1Kamerstukken II, 2024–2025, 30 950, nr. 429 en bijlage 1172437. kst-30950-462ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 30 950, nr. 4621 is zorgelijk en onaanvaardbaar. In een samenleving die gebouwd is opvrijheid, gelijkwaardigheid en wederzijds respect, moet iedereen –ongeacht achtergrond of geloof – zich vrij voelen om zichzelf te zijn.Nederland staat voor een open en inclusieve samenleving, waarin Jodenhun identiteit en religie in alle vrijheid kunnen beleven, zonder angst ofbelemmering.Met de Strategie Bestrijding Antisemitisme 2024–2030 heeft het kabineteen pakket aan concrete maatregelen vastgesteld ter versterking van debestrijding van antisemitisme. Deze maatregelen geven uitdrukking aande norm die het kabinet stelt: antisemitisme is ontoelaatbaar en wordtactief bestreden.Met ingang van dit jaar is hiervoor structureel 4,5 miljoen euro extrabeschikbaar gesteld. Diverse maatregelen uit de strategie zijn hetafgelopen half jaar opgestart. Eerder ingezette maatregelen zijnvoortgezet.Over de voortgang van de maatregelen in de strategie zal jaarlijks wordengerapporteerd aan uw Kamer. Daarbij zal de aanpak doorlopend geactuali-seerd worden en indien nieuwe maatregelen noodzakelijk zullen dezeworden toegevoegd. In het najaar van 2025, één jaar na de vaststellingvan de Strategie, zullen de betrokken ministeries de huidige maatregelenbezien en wordt bekeken of en – zo ja – welke actualisering en versterkingnodig is. Omdat veel maatregelen nog in de implementatiefase zitten ishet niet de bedoeling grote wijzingen te doen. Voor uitgebreide evaluatieis het nog te vroeg. Deze actualisering wordt gecoördineerd door deMinister van Justitie en Veiligheid. De betrokken bewindspersonen blijvenverantwoordelijk voor de uitvoering van de maatregelen binnen hun eigenbeleidsterreinen. De Nationaal Coördinator Antisemitismebestrijding(NCAB) speelt bij de gehele aanpak van antisemitisme als adviseur vanhet kabinet een belangrijke rol en adviseert over beleid en uitvoering.Alle vormen van discriminatie zijn onacceptabel. Ieder mens zou vrij enveilig moeten zijn om zonder angst te kunnen leven in Nederland. Hetkabinet zet daarom breed in op het voorkomen en tegengaan vandiscriminatie. Deze strategie richt zich specifiek op antisemitisme maardient in dit bredere geheel worden bezien.LeeswijzerDe Strategie bestaat uit 3 pijlers, die gezamenlijk 6 ambities omvatten:1.Pijler 1: Beschermen, monitoren en opvolgen–Ambitie 1: Beveiligen Joodse instellingen, aanpakken daders enondersteunen slachtoffers–Ambitie 2: Vrij en veilig Joods-zijn in het onderwijs2.Pijler 2: Onderwijs en preventie–Ambitie 3: Wegnemen voedingsbodem antisemitisme–Ambitie 4: Samen een vuist tegen antisemitisme in het voetbal3.Pijler 3: Herdenken en vieren–Ambitie 5: De herinnering levend houden en erkenning–Ambitie 6: Kennismaken en vieren Joods leven in NederlandDe voortgang van de maatregelen wordt in deze brief per pijler toegelicht.Tevens wordt gerapporteerd over de uitvoering van relevante moties,toezeggingen en aanvullende acties.Pijler 1: Beschermen, monitoren en opvolgenAntisemitisme ondermijnt niet alleen de veiligheid van individuen, maartast ook de fundamenten van onze rechtsstaat aan. Daarom zet het kabinetTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 30 950, nr. 4622 stevig in op het beschermen van Joodse gemeenschap, het verbeterenvan de monitoring van antisemitische incidenten en het waarborgen vaneen zorgvuldige en daadkrachtige opvolging. Door normstelling,handhaving en ondersteuning van slachtoffers wordt antisemitisme nietalleen bestreden, maar ook beter herkend, aangepakt en voorkomen.Ambitie 1: Beveiligen Joodse instellingen, aanpakken daders enondersteunen slachtoffersJoodse scholen, synagogen en andere instellingen worden steeds vakergeconfronteerd met antisemitische incidenten. Daders van antisemitischeuitingen en geweld moeten hard worden aangepakt, slachtoffers moetenworden ondersteund met passende zorg en duidelijke meldmogelijk-heden, en de veiligheid van instellingen moet op orde zijn. Deze ambitiericht zich daarom op drie sporen: het ondersteunen van de gemeenschapbij het zorgen voor de fysieke veiligheid, het versterken van de strafrechte-lijke aanpak en het vergroten van het vertrouwen van slachtoffers omincidenten te melden en hulp te zoeken.Maatregel 1: Instellen Taskforce AntisemitismebestrijdingOp 1 februari jl. is de Taskforce Antisemitismebestrijding ingesteld doorhet kabinet.2 Op dit moment is de Taskforce aan de slag met het ontwik-kelen en bespreken van gerichte voorstellen om de fysieke en socialeveiligheid van Joden te bevorderen, in het bijzonder de veiligheid vanJoodse studenten op universiteiten, het weren van antisemitischesprekers op hogescholen en universiteiten en veiligheidsconsequentiesvan de sit-ins op ov-stations.De Taskforce, onder voorzitterschap van de heer Jaap Smit, bestaat uit deNCAB, vertegenwoordiging van de lokale overheid, de onderwijssector, decultuursector, de ov-sector, vertegenwoordigers van de Joodse gemeen-schap en andere maatschappelijke partijen. Zij gaan allen vanuit huneigen verantwoordelijkheid met de maatregelen aan de slag binnen debestaande juridische kaders en met oog voor ieders grondrechten, zoalsde vrijheid van meningsuiting en recht om te demonstreren.Maatregel 2: Inrichten veiligheidsfonds voor ondersteuning Joodsescholen, instellingen en evenementenTen behoeve van het veiligheidsfonds is structureel 1,3 miljoen eurovrijgemaakt. Dit vraagt om een solide beoordelingskader met eenzorgvuldige en praktische uitvoering dat met inbreng van belangrijkestakeholders – waaronder Joodse instellingen en gemeenten – tot standmoet komen. Het kader zal ingaan in 2026. Op dit moment voert hetMinisterie van Justitie en Veiligheid samen met de NCAB gesprekken metbelanghebbenden over de verdeling van de beschikbare middelen voor2025.Maatregel 3: Slachtoffers van antisemitisme kunnen met vertrouwen hunmelding doen bij de voorgenomen centrale organisatie van de gemeente-lijke antidiscriminatievoorzieningen (ADV’s)De Minister van BZK heeft in januari van dit jaar de hoofdlijnennotitie voorde versterking van het stelsel van antidiscriminatievoorzieningen (ADV’s)naar uw Kamer gestuurd.3 Hierin staan de hoofdlijnen van de nieuwecentrale organisatie die de huidige gemeentelijke ADV’s gaat vervangen.De Minister werkt momenteel aan de verdere uitrol van deze stelselher-2Stcrt. 2025, nr. 13097.3Kamerstukken II, 2024–2025, 30 950, nr. 431.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 30 950, nr. 4623 ziening. Zo start later dit jaar de internetconsultatie voor het conceptwets-voorstel voor de transitie naar de nieuwe centrale organisatie.Discriminatie.nl en het Centrum Informatie en Documentatie Israël (CIDI)werken momenteel aan het vorm geven van een samenwerking.De samenwerking beoogt toe te zien op het verwijzen van slachtoffersvanuit het CIDI naar de ADV’s, Joden bekend maken met het werk vanADV’s, het verlenen van bijstand bij ervaren antisemitisme, de deskun-digheid van klachtconsulenten van ADV’s bevorderen en het geven vanvoorlichting. De samenwerking tussen Discriminatie.nl en het CIDI wordtlater dit jaar geformaliseerd.Maatregel 4: Nazorg aan slachtoffersDe impact van antisemitisme is groot. Mensen die discriminatie in bredezin ervaren, missen vaak een passende nazorg om met de ervaring om tegaan. De Minister van BZK werkt momenteel aan een voorzieningwaarmee de nazorg binnen het nieuwe stelsel voor de huidige gemeente-lijke ADV’s beter wordt geborgd. Voor de invulling hiervan wordt tevensgekeken naar goede voorbeelden in Europa, zoals in Duitsland. Voornazorg van mensen die antisemitisme ervaren werken het Ministerie vanJustitie en Veiligheid en het Ministerie van BZK samen met JoodsMaatschappelijk Werk.Maatregel 5: Preventie discriminatie (algemeen) op lokaal niveauSinds 2024 ontvangen gemeenten een bijdrage om meer aan preventievan discriminatie te kunnen doen. De Minister van BZK maakt hiervoorjaarlijks € 2,5 miljoen vrij. Het is aan gemeenten om te bezien op welkewijze zij hier invulling aan geven. De bijdrage voor 2025 is middels demeicirculaire beschikbaar gesteld. Ook in 2026 ontvangen gemeentendeze bijdrage.Maatregel 6: Bijstaan slachtoffers antisemitisme (Joods MaatschappelijkWerk)Joods Maatschappelijk Werk heeft naar aanleiding van de motie Jetten4een driejarig project voorgesteld dat moet leiden tot een sterk netwerkvan consulenten en hulpverleners op het thema antisemitisme en meerdoorverwijzingen vanuit meldingsinstanties naar het Joods Maatschap-pelijk Werk. Daarvoor zal onder andere worden gewerkt aan kennisontwik-keling voor meldingsinstanties op het gebied van antisemitisme.Het versterkte netwerk en de daaruit geleverde bijstand kan bijdragen aanhernieuwd zelfvertrouwen voor slachtoffers van antisemitisme en eenveerkrachtige Joodse gemeenschap in Nederland. Tevens wordt gestreefdnaar betere registratie en monitoring van ervaringen van antisemitisme.Maatregel 7: Trainingen antisemitisme voor op te richten ADV-academieDe ADV-academie zal onderdeel worden van de nieuwe centrale organi-satie die de huidige gemeentelijke ADV’s gaat vervangen, zoals toegelichtin maatregel 3. De ADV-academie zal binnen het traject voor de transitienaar de nieuwe centrale organisatie worden opgericht. Het ontwikkelen enaanbieden van trainingen over antisemitisme zullen daarin wordenmeegenomen om medewerkers beter voor te bereiden in het herkennenen omgaan met meldingen van antisemitisme.4Kamerstukken II, 2024–2025, 36 651, nr. 15.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 30 950, nr. 4624 Maatregel 8: Expertisecentrum aanpak discriminatie politie (ECAD-P)In het tweede halfjaarbericht van de politie in december 2024 is uw kamergeïnformeerd over het structureel financieren van het ExpertisecentrumAanpak Discriminatie Politie.5 Hiermee is de capaciteit voor het expertise-centrum bestendigd en uitgebreid. Dit betekent dat er nu meer structurelecapaciteit beschikbaar is om antisemitisme binnen de bredere aanpak vandiscriminatie effectief te signaleren, analyseren en bestrijden.Maatregel 9: Herkennen antisemitisch aspect bij aangifte bij politieDe politie gaat in juli in gesprek met de NCAB over het beter herkennenvan antisemitische aspecten bij aangiftes bij de politie. De nieuwewetgeving (zie maatregel 13) is ook een hefboom om het herkennen enregisteren van discriminatie een stap voorwaarts te brengen. Daarnaastvraagt het ECAD-P continu aandacht voor het herkennen van discrimina-toire en antisemitische aspecten bij aangiften.Maatregel 10: Onderzoek knelpunten onder slachtoffers van discriminatiewaaronder antisemitisme bij melding en aangifteHet Ministerie van Justitie en Veiligheid heeft aan het WetenschappelijkOnderzoek- en Datacentrum (WODC) het verzoek gedaan een onderzoekuit te voeren naar knelpunten onder slachtoffers van discriminatiewaaronder antisemitisme, bij melding en aangifte. Het onderzoek bevindtzich momenteel in de voorbereidende fase en de resultaten wordenverwacht in 2026.Maatregel 11: Snelrecht toepassen wanneer mogelijk bij antisemitisme/discriminatoire grondenWanneer snelrecht mogelijk is, wordt daarvoor gekozen. Randvoorwaardeis dat het moet gaan om «bewijstechnisch» eenvoudige zaken, bijvoor-beeld waarbij een verdachte op heterdaad is betrapt of het strafbare feitbekent en waar de maximale strafeis niet hoger is dan 1 jaar gevangenis-straf.Maatregel 12: Gedragsinterventies en bijzondere voorwaarden opgelegddoor rechter bij antisemitismeDe Minister van Justitie en Veiligheid stuurt uw Kamer na de zomer eenbrief over de uitkomsten van een verkenning naar de mogelijkheden vangedragsinterventies en bijzondere voorwaarden bij antisemitisme.Maatregel 13: Initiatiefwetvoorstel strafverzwaringsgrond bij discrimi-natoir waaronder antisemitisch aspectPer 1 juli 2025 wordt de strafverzwaringsgrond bij discriminatoir aspect inhet Wetboek van Strafrecht opgenomen. Dit betekent dat wanneer eenzogeheten commuun strafbaar feit zoals mishandeling of vernieling wordtgepleegd met een discriminatoir oogmerk – bijvoorbeeld uit haat tegeneen bepaalde groep – het strafmaximum met een derde kan wordenverhoogd. Deze wettelijke strafverzwaring zet de maatschappelijkeafkeuring van discriminatoir handelen kracht bij. Deze verhoging van hetstrafmaximum kan eraan bijdragen dat hate crimes beter zichtbaarworden in het strafproces omdat de rechter zich expliciet over debewijsbaarheid van het discriminatoire aspect moet uitspreken in hetvonnis en maakt dat de slachtoffers daarvan als zodanig worden erkend.5Kamerstukken II, 2024–2025, 29 628, nr. 1240.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 30 950, nr. 4625 Maatregel 14: Strafbaarstelling HolocaustontkenningIn januari van dit jaar is voor het eerst een persoon veroordeeld wegenshet vergoelijken van de Holocaust.6 Als onderdeel van de Wet herimple-mentatie Europees strafrecht van 17 juli 2024 is de strafbaarstelling7gepubliceerd8 en op 1 oktober jl. in werking getreden9 als toevoeging aanhet algemene verbod op groepsbelediging. Met dit specifieke strafrechte-lijke verbod geeft het kabinet uitvoering aan de Europese verplichtingenom bepaalde vormen van het publiekelijk vergoelijken, ontkennen ofverregaand bagatelliseren van genocide, misdaden tegen de mense-lijkheid en oorlogsmisdaden expliciet strafbaar te stellen.Maatregel 15: Verkenning strafbaarstelling antisemitisme in andere landenDe Minister van Justitie en Veiligheid stuurt uw Kamer na de zomer eenbrief over de uitkomsten van een verkennend onderzoek naar destrafbaarstelling van antisemitisme in de ons omringende landen, België,Duitsland en Frankrijk.Maatregel 16: Near real time dashboard discriminatoire/antisemitischeincidentenDe Ministers van BZK en Justitie en Veiligheid hebben een subsidieverstrekt aan Discriminatie.nl om samen met andere officiële meldin-stanties een landelijk opererend near real time dashboard te kunnenuitrollen om discriminatoire en antisemitische incidenten beter en snellerte kunnen monitoren. Dit dashboard brengt incidenten op een efficiëntemanier in kaart. Zo zal bijvoorbeeld tot op gemeentelijk niveau in te zienzijn hoe het staat met het aantal incidenten dat is gemeld en bij welkemeldinstanties melding is gedaan. Dit dashboard wordt ter beschikkinggesteld aan gemeenten en een deel van dit dashboard zal op termijnopenbare informatie bevatten. Eind 2026 is het dashboard volledigoperationeel.Maatregel 17: Inzicht ontwikkelingen online antisemitisme in de Neder-landse taalInzicht in ontwikkelingen rond online antisemitisme is essentieel om dezevorm van antisemitisme effectief te kunnen bestrijden. De NCAB voertstructureel onderzoek uit naar de ontwikkeling van online antisemitisme inde Nederlandse taal. In het najaar wordt het resultaat verwacht van eenonderzoek over de jaren 2021 tot en met 2024. De Universiteit Antwerpenvoert dit onderzoek uit. De resultaten geven inzicht in trends op onlineplatforms als het gaat om antisemitische content.Maatregel 18: Internationale inzet op tegengaan antisemitismeNederland is ook internationaal betrokken bij de bestrijding van antisemi-tisme. De NCAB vervult structureel een rol bij internationale initiatievenen kennisuitwisselingen. Ook vanuit bewindspersonen is sprake vanactieve deelname aan multilaterale initiatieven, bilaterale contacten enzichtbare betrokkenheid bij internationale herdenkingen en evenementen.•In september jl. nam de Minister van Buitenlandse Zaken deel aan eendoor UNESCO en de Franse Minister van Buitenlandse Zaken6https://www.om.nl/actueel/nieuws/2025/01/15/eerste-veroordeling-wegens-vergoelijken-holocaust7Artikel 137c, lid 1, van het Wetboek van Strafrecht.8Stb. 2024, nr. 207.9Stb. 2024, nr. 221.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 30 950, nr. 4626 georganiseerd evenement over het bestrijden van antisemitisme viaonderwijs in de marges van de Algemene Vergadering van deVerenigde Naties.•Tijdens de Raad Buitenlandse Zaken (RBZ) op 18 november jl. heeft deMinister van Buitenlandse Zaken antisemitisme als AOB-puntgeagendeerd.•Op 19 november jl. was Nederland, samen met de Franse onderminis-ter voor Europa en Buitenlandse Zaken, gastheer van een informeelEU-werkontbijt over de bestrijding van antisemitisme. Opvolging vandit werkontbijt wordt momenteel verkend met Frankrijk.•Het Ministerie van Buitenlandse Zaken heeft vertalingen van deStrategie Bestrijding Antisemitisme 2024–2030 in het Arabisch, Engels,Frans, Duits, Hebreeuws, Jiddisch en Spaans verspreid onder deposten wereldwijd.•Nederland was prominent vertegenwoordigd tijdens de internationaleherdenking van de bevrijding van Auschwitz 80 jaar geleden op27 januari jl., met de aanwezigheid van Zijne Majesteit de Koning, HareMajesteit de Koningin, de Prinses van Oranje, de Minister-President, deStaatssecretaris Jeugd, Preventie en Sport en de NCAB.•Het Ministerie van Buitenlandse Zaken nam op ambtelijk niveau deelaan een conferentie in Helsinki (10-11 februari jl.) over de aanpak vanantisemitisme in de OVSE-regio, met speciale aandacht voor hettoenemende antisemitisme online.•Tussen de Minister van Buitenlandse Zaken en de Amerikaansespeciaal gezant voor antisemitismebestrijding, het American JewishCommittee, het World Jewish Congress en het European JewishCongress hebben gesprekken plaatsgevonden.•Het Ministerie van Buitenlandse Zaken en de NCAB verkennen samenof het internationaal partnerschap met UNESCO kan worden verbreed.Maatregel 19: European Conference of Public Prosecution Services onAntisemitismIn juni 2024 organiseerde de NCAB de eerste internationale conferentieover de strafrechtelijke aanpak van antisemitisme in Den Haag. Openbaaraanklagers, beleidsmakers en juridische experts uit vijftien Europeselanden kwamen bijeen in Den Haag.In november 2025 zal de NCAB de tweede editie van deze conferentieorganiseren. De conferentie heeft als doel om openbaar aanklagers diebelast zijn met de opsporing en vervolging van haatdelicten en discrimi-natie, in het bijzonder feiten waarbij antisemitisme een rol speelt, bijelkaar te brengen en een informeel netwerk te onderhouden. Tijdens deconferentie worden best practices, kennis en ervaringen uitgewisseld.Ambitie 2: Vrij en veilig Joods-zijn in het onderwijsScholen en universiteiten moeten veilige en inclusieve plekken zijn, óókvoor Joodse leerlingen, studenten en medewerkers. Te vaak voelen zij zichgedwongen hun identiteit te verbergen. Het kabinet zet in op fysieke ensociale veiligheid, toegankelijke meldstructuren en gerichte voorlichting.Daarbij is het onderwijs niet alleen verantwoordelijk voor veiligheid, maarook voor het actief uitdragen van ruimte voor diversiteit, inclusief hetzichtbaar Joods-zijn.Maatregel 20 en 21:Versterkende maatregelen sociale veiligheid(Wetsvoorstel vrij en veilig onderwijs)Binnen het funderend onderwijs is continu aandacht voor vrij en veiligonderwijs voor alle leerlingen. Het Wetsvoorstel vrij en veilig onderwijs,Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 30 950, nr. 4627 dat naar verwachting op 1 augustus 2026 in werking treedt, heeft tot doeldat scholen en de inspectie beter zicht krijgen op veiligheid, dat slacht-offers beter worden ondersteund als er wat is gebeurd, en dat het gesprekover veiligheid op school regelmatig wordt gevoerd. Zo bevat hetwetsvoorstel een verplichte incidentenregistratie en en een verplichtejaarlijkse evaluatie van het veiligheidsbeleid. Daarnaast heeft hetMinisterie van OCW ook de afgelopen periode in nauw contact gestaanmet de Inspectie van het Onderwijs, de Expertise-unit Sociale Stabiliteitvan het Ministerie van SZW, sectorraden, maatschappelijke organisaties,zoals Stichting School en Veiligheid en het CIDI. Het Ministerie van OCWbeziet samen met de NCAB en het CIDI of de handreiking «omgaan metantisemitische incidenten» nog steeds up-to-date is.10Maatregel 22: Blijvend onder de aandacht brengen van leermiddelen entrainingen gericht op het herkennen van en ingrijpen bij antisemitisme enandere vormen van discriminatieFunderend OnderwijsBij het tegengaan van antisemitisme in het onderwijs is de rol vandocenten van onschatbare waarde. Doordat docenten een veiligeomgeving creëren waarin leerlingen zich gehoord en gerespecteerdworden, leren leerlingen samen om te gaan met complexe vraagstukkenen gevoelige thema’s. Voor docenten is het niet altijd makkelijk om zo’nklassensetting met een open en veilige dialoog te realiseren. Het isdaarom essentieel dat deze docenten hierbij de beste ondersteuningkrijgen, op een manier zodat (toekomstige) docenten structureel betertoegerust raken bij het bespreekbaar maken van antisemitisme.Via onder andere het Expertisepunt Burgerschap is veel lesmateriaalbeschikbaar gesteld aan onderwijsinstellingen over omgaan metantisemitisme in de klas, bespreekbaar maken van gevoelige maatschap-pelijke thema’s en het geven van Holocausteducatie. Dit lesmateriaal isgeschikt voor zowel po, vo als mbo. Daarnaast is vanuit amendementCeder, Paternotte en Krul 2024 € 250.0000 vrijgemaakt voor het ontwik-kelen van een training aan docenten in het kader van antisemitisme enbredere vormen van discriminatie. Dit heeft geleid tot het programma«Voorbij Vooroordelen: Scholing rondom antisemitisme in samenhangmet andere vormen van racisme en discriminatie», dat momenteeluitgevoerd wordt in de onderwijspraktijk. Ook vanuit amendement Ceder,Kisteman en Van Zanten 2025 zal opnieuw € 500.000 ingezet worden voorhet bespreekbaar maken van antisemitisme in de klas.11Middelbaar Beroeps OnderwijsVia Stichting School en Veiligheid en het Expertisepunt Burgerschap zijner lesmaterialen, leermiddelen en trainingen beschikbaar die gericht zijnop het herkennen van en ingrijpen bij antisemitisme en andere vormenvan discriminatie.Maatregel 23: Vergroten sociale veiligheid in het mbo, hbo en woMiddelbaar Beroeps OnderwijsOok vanuit een doelstelling in de Werkagenda mbo wordenmbo-instellingen gestimuleerd om het mbo inclusiever te maken. In deWerkagenda zet het Ministerie van OCW zich samen met partners10https://www.rijksoverheid.nl/documenten/brochures/2024/05/17/handreiking-omgaan-met-antisemitische-incidenten-op-scholen11Kamerstukken II, 2024–2025, 36 600 VIII, nr. 112.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 30 950, nr. 4628 daarnaast in op een verbetering van het studentenwelzijn en hetversterken van de integrale veiligheid op scholen en leerbedrijven. DeMinister introduceert daarnaast een wettelijke zorgplicht voor veiligheid inhet vervolgonderwijs en onderzoek. Daarmee wordt de verantwoorde-lijkheid die instellingen dragen voor veiligheid van studenten, docenten,onderzoekers en andere medewerkers wettelijk vastgelegd.Hoger Beroeps Onderwijs en Wetenschappelijk OnderwijsOm een sociaal veilige leer- en werkomgeving te bevorderen voorstudenten en werknemers in het hoger onderwijs en de wetenschap, heefthet Ministerie van OCW in 2023 een integrale aanpak sociale veiligheidgepresenteerd. Deze aanpak bestaat uit verschillende actielijnen,waaronder de toevoeging van een zorgplicht voor de sociale veiligheid inde Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek (WHW). Ditwetsvoorstel gaat naar verwachting eind 2025 in internetconsultatie. Eenandere actielijn betreft het verbeteren van de voorzieningen voor klachtenen meldingen van studenten en medewerkers. Verder is afgelopenfebruari een subsidieregeling gepubliceerd, waarmee universiteiten,hogescholen en studentenverenigingen gestimuleerd worden om samente werken bij het vergroten van een sociaal veilige leer- en werkomgevingvoor hun studenten en medewerkers. Hieronder vallen ook activiteiten diereligieuze minderheden beschermen, zoals Joodse studenten enmedewerkers. De aanvraagperiode voor de subsidie loopt in 2025 vanbegin juni tot en met begin augustus. In 2026 en 2027 kan ook eensubsidie worden aangevraagd. Voor het subsidieprogramma is in totaal€ 16 miljoen beschikbaar.Binnenkort zullen de hogescholen en universiteiten monitoringsresultatenvan sociale veiligheid geaggregeerd op sectorniveau beschikbaar stellenaan de Minister van OCW. In de gesprekken die de Minister van OCW metde Vereniging Hogescholen en Universiteiten in Nederland heeft gevoerd,hebben de koepels aangegeven geen mogelijkheden te zien om hierin deervaren veiligheid van Joodse studenten en medewerkers specifiek meete nemen. De koepels gaven aan dergelijke registratie zeer onwenselijk enonwerkbaar te vinden, vanwege begrenzingen vanuit onder meervertrouwelijkheid en privacywetgeving aan de informatie die instellingenover specifieke groepen studenten en medewerkers mogen verzamelen.Het is verboden om de afkomst van studenten en medewerkers teregistreren. Het uitvragen van iemands afkomst of religie in een enquêteof na indiening van een klacht heeft volgens de koepels een afschrikwek-kende, polariserende werking.Maatregel 24: Meldingsbereidheid verhogen en voorzieningen verbeterenEr wordt momenteel in opdracht van het Ministerie van OCW eenonderzoek uitgevoerd naar de verbetering van klacht- en meldvoorzie-ningen binnen het hoger onderwijs. Daarbij wordt ook gekeken naar eenhandelingsperspectief in de omgang met klachten en meldingen overantisemitisme. De resultaten van dit onderzoek en een inhoudelijkebeleidsreactie daarop zullen binnenkort met uw Kamer worden gedeeld.Het gesprek met vertrouwenspersonen en andere functionarissen rondomsociale veiligheid in het hbo en wo over wat zij nodig hebben in hetherkennen van en omgaan met antisemitisme heeft plaatsgevonden.Hierbij waren ook de NCAB en Joodse studenten en medewerkersbetrokken. Het Ministerie van OCW en de NCAB werken, in samenwerkingmet verschillende partners, aan een handreiking voor vertrouwensper-sonen. De inhoud van het gesprek wordt gebruikt om deze handreiking temaken. Deze is binnenkort gereed.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 30 950, nr. 4629 Maatregel 25: Wijzen op het belang van aangiften en maatregelen bijdemonstraties met antisemitische component op de onderwijsinstellingenDe Minister van OCW heeft de onderwijsinstellingen tijdens verschillendegesprekken gewezen op het belang van het doen van aangifte op hetmoment dat iemand zich schuldig maakt aan antisemitisme en het treffenvan maatregelen binnen de instelling als iemand zich in strijd met dehuisregels gedraagt. De Minister zal dit ook blijven doen.Maatregel 26: Waarborgen en bevorderen van inclusieMiddelbaar Beroeps OnderwijsIn het mbo ondersteunt het Ministerie van OCW leraren en docenten bijhet verzorgen van burgerschapsonderwijs. Dit doet het ministerie metdiverse informatievoorzieningen, zoals de overzichtspagina beschikbareleermiddelen, het scholingsaanbod Schurende Gesprekken en het aanbodvan TerInfo. Deze voorzieningen maken deel uit van het lopende beleid enworden actief ingezet.Hoger Beroepsonderwijs en Wetenschappelijk OnderwijsDe Minister van OCW ondersteunt onderwijsinstellingen in het hbo en wobij de implementatie van het landelijk kader studentenwelzijn 2023–2030.Het kabinet spoort onderwijsinstellingen daarmee aan meer inclusievevoorzieningen en inclusief beleid te hanteren, waarbij ook rekening wordtgehouden met leerlingen en studenten die uiting willen geven aan hunreligie en identiteit, en aan hen ruimte wordt gegeven om hun godsdienstte belijden (zoals gebedsruimten).Momenteel loopt de tussenevaluatie van het landelijk kader studenten-welzijn. De resultaten daarvan worden begin 2026 verwacht.Maatregel 27: Periodiek overleg over welzijn Joodse Studenten envoortgang maatregelenDe Minister van OCW en de NCAB plannen periodiek overleg in waarwordt gesproken over de ontwikkelingen van de sociale veiligheid vanJoodse studenten en de voortgang van en bevindingen uit het beleid vande Minister. Daarnaast heeft het Ministerie van OCW regelmatig contactmet medewerkers van het bureau van de NCAB. De NCAB voert regel-matig gesprekken met Joodse studenten over hun ervaringen omtrent de(sociale) veiligheid op universiteiten. In 2025 zijn tot dusver gesprekkengevoerd met studenten (en medewerkers) van de Erasmus UniversiteitRotterdam, de Radboud Universiteit Nijmegen, de RijksuniversiteitGroningen, de Technische Universiteit Delft, de Vrije UniversiteitAmsterdam en Joodse studentenverenigingen. In juni 2025 spreekt deNCAB met studenten en medewerkers van de Universiteit Maastricht.Pijler 2: Onderwijs en preventiePreventie begint bij bewustwording: het doorbreken van onwetendheid,het tegengaan van complottheorieën en het versterken van weerbaarheidtegen desinformatie. Onderwijs is een belangrijk instrument om stereo-typen te ontkrachten en jongeren te leren wat antisemitisme is en waaromhet zo schadelijk is. Deze pijler richt zich op het wegnemen van devoedingsbodem van antisemitisme, met name via educatie, normstellingen maatschappelijke dialoog.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 30 950, nr. 46210 Ambitie 3: Wegnemen voedingsbodemHet kabinet richt zich bij de aanpak van de voedingsbodem van antisemi-tisme (waaronder complotdenken, online haat en antisemitische mythes)op instrumenten om jongeren en volwassenen weerbaarder te makenhiertegen. Daarnaast richt het zich op instrumenten die kunnen leiden totverandering in houding en gedrag van Nederlandse burgers die antisemi-tische uitingen doen. Ook worden initiatieven gesteund die de impact vanantisemitisme tastbaar maken. Daarvoor worden de volgende maatre-gelen uitgevoerd.Maatregel 28: Kennis over Joods leven en de Joodse geschiedenisEr is budget beschikbaar gesteld voor projecten in het kader van hetkennismaken met Joods leven en het bevorderen van interreligieuzedialoog. Dit heeft als doel om leerlingen en studenten kennis te doenvergaren en met elkaar in gesprek te gaan over Joods leven en gebruiken.Het Ministerie van OCW heeft contact met organisaties die hiervoor inaanmerking komen en betrekt de NCAB hierbij.Maatregel 29: Nationaal Plan Versterking Holocausteducatie, waaronder:Versterken Herinneringscentra, Nationaal Museum en Anne FrankStichting en Vierjarige subsidieregeling Holocausteducatie en vergetenverhalen WOIIHet Nationaal Plan Versterking Holocausteducatie van de Ministeries vanOCW, SZW en VWS, dat samen met de NCAB is opgesteld, is op 24 juni2024 naar uw Kamer gestuurd.12 De uitvoering van het plan is in vollegang. Het plan levert met verschillende acties een bijdrage aan hetvergroten van de kennis over de Holocaust, het bewustmaken van degevolgen van vooroordelen en antisemitisme en het verminderen vanonwetendheid. In de voorliggende brief wordt beknopt een update vaneen aantal acties gegeven die in de Strategie Bestrijding Antisemitisme2024–2030 worden vermeld. Uw Kamer ontvangt in het najaar van dit jaareen voortgangsrapportage over het gehele Nationaal Plan VersterkingHolocausteducatie.In januari 2025 heeft de NCAB samen met de Ministeries van OCW, VWSen SZW voor de tweede keer de landelijke campagne «Leer over deHolocaust» georganiseerd en uitgevoerd, waarbij door de inzet van 18partners uit het veld een breed publiek is bereikt. Op 9 april van dit jaarvond de tweede, goed bezochte werkconferentie over Holocausteducatieplaats. De werkconferentie, georganiseerd door de NCAB, brengtprofessionals uit de onderwijssector, herinneringssector, onderzoekers enbetrokken overheidsinstanties samen. De uitwisseling van kennis enervaring, alsook het bespreken van actuele ontwikkelingen, nieuwemethodes en wetenschappelijke inzichten staat centraal. In 2026 zal deNCAB de derde werkconferentie Holocausteducatie organiseren.Verder is er vanuit het Nationaal Plan Versterking Holocausteducatieaandacht voor de wijze waarop in de onderwijspraktijk invulling gegevenwordt aan Holocausteducatie en verkennen de betrokken ministeries ende NCAB hoe het bezoek van leerlingen aan een authentieke Holocaustlo-catie verder gestimuleerd kan worden. In de voortgangsrapportage van ditnajaar volgt een uitgebreide toelichting.Daarnaast wordt de educatiefunctie van de herinneringscentra versterkt.Het gaat dan om de herinneringscentra Herinneringscentrum Kamp12Kamerstukken II, 2023–2024, 36 272, nr. 17.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 30 950, nr. 46211 Westerbork (inclusief het Landelijk Steunpunt Gastsprekers), het NationaalMonument Kamp Amersfoort, het Nationaal Monument Kamp Vught, hetNationaal Monument Oranjehotel, het Nationaal Holocaustmuseum en deAnne Frank Stichting.De Staatssecretaris van VWS heeft uw Kamer met een brief op 13 mei jl.geïnformeerd over de ambities en (financiële) inzet voor de versterkingvan WOII-sector en de herinneringscentra in het bijzonder.13 In deze briefkondigt de Staatssecretaris aan dat het Ministerie van VWS meermiddelen beschikbaar stelt voor de subsidieregeling «Versterking TweedeWereldoorlog Herinneringssector» die dit jaar in werking zal treden.Maatregel 30: Lokale steunpunten voor scholenDe gemeente Amsterdam heeft in de zomer van 2024, met advies van deNCAB, het steunpunt Holocausteducatie opgericht. Bij dit steunpuntkunnen docenten terecht met vragen over Holocausteducatie. Hetsteunpunt kan bijvoorbeeld verwijzen naar verschillende lesmethodes enhulpmiddelen aanbieden om het gesprek over de Holocaust eenvoudigerte maken. Evaluatie van het eerste jaar vindt in de zomer plaats. Degemeente Den Haag zal als tweede gemeente in Nederland een steunpuntinrichten. Het streven is om het steunpunt bij de gemeente Den Haag voorde start van het schooljaar 2025–2026 te lanceren.Maatregel 31: Historisch onderzoek naar de HolocaustNa erkenning door de Europese Commissie is op 26 januari jl. hetEuropean Holocaust Research Infrastructure (EHRI) geïnaugureerd methoofdzetel in Nederland bij het NIOD, het Instituut voor Oorlogs-,Holocaust- en Genocidestudies. De onderzoeksfaciliteit heeft als doelopenbare onderzoeksinformatie over de Holocaust uit een groot aantallanden te verzamelen en toegankelijk te maken ten behoeve vanHolocaustonderzoek en voor het creëren van onderzoekstandaarden.Maatregel 32: InburgeringOm de kennis over de Holocaust bij inburgeraars te versterken zijn deeindtermen van het inburgeringsexamen «Kennis NederlandseMaatschappij» gewijzigd. Het begrip Holocaust is opgenomen in deeindtermen en wordt daarmee onderdeel van wat inburgeraars moetenkennen en weten als zij examen doen. De nieuwe eindtermen treden op1 juli 2025 in werking. Zoals aangekondigd in de Strategie BestrijdingAntisemitisme wordt de financiering en uitvoering van de motie vanDiederik van Dijk c.s.14 over een bezoek aan een authentieke of herinne-ringslocatie in het kader van inburgering bezien. Ter uitvoering van hetNationaal Plan Versterking Holocausteducatie worden de financiële eninhoudelijke consequenties van een toename van het bezoek doorscholieren aan een authentieke of herinneringslocatie in kaart gebracht. Indeze verkenning wordt ook gekeken naar de consequenties van eenbezoek door inburgeraars. Uw Kamer wordt in het najaar van 2025geïnformeerd over het vervolg.Maatregel 33: Tegengaan misinformatie, waaronder complottheorieënHet Ministerie van BZK heeft voor het tegengaan van misinformatiesubsidie verstrekt aan BENEDMO, een Vlaams-Nederlandse samen-werking tegen desinformatie, voor en door factcheckers, mediaprofessi-onals, wetenschappers en andere experts.13Kamerstukken II, 2024–2025, 36 600 XVI, nr. 184.14Kamerstukken II, 2023–2024, 36 272, nr. 16.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 30 950, nr. 46212 Daarnaast is in 2024 de handleiding «Omgaan met desinformatie» voormedeoverheden herzien en deze wordt blijvend onder de aandacht vangemeenten gebracht.Maatregel 34: SymbolenbankDe Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) ende politie hebben een Symbolenbank ontwikkeld waar professionalsinformatie kunnen opzoeken bij rechts-extremistische symbolen dieworden aangetroffen. In deze symbolendatabank staan ook antisemitischesymbolen en uitingen in. Doelgroepen zijn onder andere medewerkersvan de politie, gemeenteambtenaren, jongerenwerkers of andereprofessionals die in hun werk geconfronteerd kunnen worden metextremistische symboliek. De NCTV en de politie dragen zorg vooractualisatie en kwaliteitsbewaking.Maatregel 35: Project based collaboration AntisemitismDe Project based collaboration (PBC) is een uitwisselingsplatform dat deEuropese Commissie biedt voor geïnteresseerde lidstaten op een thema.Nederland participeert actief in de PBC rondom antisemitisme. Tijdens debijeenkomsten wordt kennis en ervaringen uitgewisseld over de aanwe-zigheid van antisemitisme in verschillende vormen van extremisme, bestpractices over de registratie van antisemitische incidenten en andereinitiatieven en obstakels met betrekking tot het bestrijden en voorkomenvan antisemitisme in de context van extremisme.Maatregel 36: Plan van aanpak online discriminatieHet Plan van aanpak tegen online discriminatie geeft invulling aan debredere inzet van het kabinet om discriminatie, haat en racisme in dedigitale ruimte terug te dringen. Het plan richt zich op het verbeteren vanbescherming voor slachtoffers, het versterken van meld- en registratie-structuren, het vergroten van bewustwording en het verbeteren vantoezicht en handhaving op digitale platforms. Binnen deze aanpak zalexpliciet aandacht besteed worden aan antisemitisme. Het plan komt totstand in nauwe samenwerking tussen de Ministeries van BZK (alscoördinerend departement), Justitie en Veiligheid, SZW en OCW. DeNCAB heeft input bij de planvorming geleverd.De inzet sluit aan bij de Strategie Bestrijding Antisemitisme, onder anderedoor het beter benutten van de Digital Services Act, het versterken vanmeldstructuren, het vergroten van verwijdercapaciteit van antisemitischeuitingen en het waarborgen van passende ondersteuning voor slacht-offers.Het plan van aanpak zal dit najaar met uw Kamer worden gedeeld. Hiernazullen de gesprekken van de Minister van Justitie en Veiligheid en NCABmet sociale media platforms plaatsvinden. Het streven is om dezegesprekken na de zomer te voeren.Maatregel 37: Digital Services ActHet kabinet zet in op het verhogen van het aantal verwijderingen vanstrafbare antisemitische uitingen online. De Digital Services Act verplichtplatforms om meldingen van illegale content, waaronder antisemitisme,tijdig te beoordelen en te verwijderen. Om deze verplichting effectiever tebenutten, werkt het kabinet samen met politie, het Openbaar Ministerie,ADV’s, meldpunten en toezichthouders aan de inzet van betrouwbareflaggers, die gericht antisemitische content kunnen melden. Ook wordtvoor signalering en toezicht gebruikgemaakt van de online monitorTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 30 950, nr. 46213 haatspraak (hate speech). Deze monitor is een initiatief van het EuropeanObservatory of Online Hate die sinds 2025 systematisch online haatui-tingen monitort binnen Europa. De inzet maakt onderdeel uit van debredere versterking van de meldstructuren en de steun aan slachtoffers,waarbij de vrijheid van meningsuiting en gegevensbescherming wordengewaarborgd.Maatregel 38: Contact Commissariaat voor de MediaNaar aanleiding van de motie Van der Plas c.s.15 heeft de Minister vanOCW de werking van het Commissariaat voor de Media waar het gaatover toezicht op grotere sociale media-accounts aan uw Kamer toegelichtin de Strategie Bestrijding Antisemitisme van 22 november jl.Hierin is benadrukt dat het Commissariaat een onafhankelijk toezicht-houder is en zelf beslist over een toezicht- en handhavingsbeleid. Hetkabinet kan geen verzoek doen om op specifieke aspecten te handhaven.Wel is het kabinet op alle niveaus met het Commissariaat in contact, ookover het online toezicht.Het Commissariaat is in 2022 begonnen met het houden van toezicht opde naleving van de Mediawet voor video-uploaders, aangezien zij nu ookvallen onder de reikwijdte van de wet. De Mediawet biedt niet demogelijkheid om een video-uploader te verbieden. Het Commissariaatkan, als de aanbieder van de mediadienst onder (actief) toezicht staat,handhaven als er geen passende maatregelen getroffen zijn tegenbijvoorbeeld haat zaaien. Als mensen van mening zijn dat er sprake is vanstrafbare uitingen, kan men aangifte doen en is het aan de officier vanjustitie en uiteindelijk aan de rechter om hierover te oordelen.Maatregel 39: Meldpunt online discriminatieMeld.Online Discriminatie is in opdracht van het Ministerie van Justitie enVeiligheid in 2013 opgericht. Burgers kunnen bij het meldpunt meldingendoen over online groepsdiscriminatie op grond van antisemitisme, maarook bijvoorbeeld herkomst, geloofsovertuiging, seksuele gerichtheid enhandicap. Het meldpunt toetst aan de hand van het Wetboek vanStrafrecht en relevante jurisprudentie of sprake is van strafbare discrimi-natie. Is dat het geval, dan stuurt het meldpunt een verwijderingsverzoekin bij het platform waar de uiting is geplaatst. Dit leidt jaarlijks tot deverwijdering van vele uitingen. Het Meldpunt Online Discriminatie kanaangifte doen bij groepsbelediging- en/of discriminatie. Bij persoonlijkebelediging dient het slachtoffer zelf aangifte te doen. Het meldpunt kan demelder hierbij wel adviseren of doorverwijzen. Uit de jaarcijfers over 2024van het meldpunt blijkt dat de meeste meldingen op discriminatie zijngedaan op grond van herkomst, gevolgd door geloofsovertuiging enantisemitisme (133 van de 718 meldingen).Maatregel 40: Internationale kennisuitwisselingDe NCAB staat doorlopend in contact met buitenlandse coördinatoren.Bijeenkomsten met buitenlandse coördinatoren op de bestrijding vanantisemitisme vinden regelmatig plaats. Tijdens de laatste bijeenkomst injuni 2025 zijn kennis en ervaringen bij beleidsmaatregelen in de strijdtegen antisemitisme uitgewisseld. In april 2025 ontving de NCAB specialevertegenwoordigers uit 12 landen in Den Haag om kennis en ervaring uitte wisselen over de teruggave van door nazi’s geroofde kunst tussen 1933en 1945.15Kamerstukken II, 2024–2025, 36 651, nr. 13.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 30 950, nr. 46214 De NCAB zit in een internationale werkgroep over online antisemitisme. Inmaart jl. heeft een bijeenkomst op initiatief van de NCAB plaatsgevondenmet coördinatoren op de bestrijding van antisemitisme uit andere landenom kennis uit te wisselen over de laatste ontwikkelingen op het gebiedvan online antisemitisme en te spreken over de aanpak hiervan.Maatregel 41: Handreiking voor gemeenten over omgaan met spanningenen polarisatieDe Expertise Unit Sociale Stabiliteit van het Ministerie van SZW heeft eenhandreiking opgesteld, die gemeenten, professionals en werkgeversinzicht geeft in hoe zij kunnen omgaan met spanningen en polarisatie, alsgevolg van het conflict in het Midden-Oosten. De handreiking isbeschikbaar voor gemeenten.Maatregel 42: Tegengaan verkoop antisemitische boekenAls onderdeel van het initiatief van de NCAB om Nederlandse onlineverkopers samen te brengen om de verkoop van boeken en voorwerpenmet antisemitische content tegen te gaan, heeft de NCAB in december2024, februari 2025 en maart 2025 bijeenkomsten met online verkopersgefaciliteerd. De NCAB heeft in maart 2025 werkbezoeken gebracht aanverschillende Nederlands online verkopers die zijn aangesloten bij hetinitiatief om kennis uit te wisselen en de knelpunten voor het weren vanboeken en voorwerpen met antisemitische content te identificeren.De NCAB en de bij het initiatief aangesloten verkopers zijn in gesprek overondersteuning bij de beoordeling van boeken en voorwerpen door deinzet van verschillende externe experts op het gebied van antisemitismeen discriminatie. Deze experts kunnen de Nederlandse online verkopersvoorzien van een onafhankelijk advies. De verkopers zullen te allen tijdezelf de verantwoordelijkheid voor het aanbod of de verkoop van hunassortiment behouden.Ambitie 4: Samen een vuist tegen antisemitisme in het voetbalAntisemitisme op en rond het voetbalveld blijft een zorgwekkendmaatschappelijk fenomeen, met mogelijke gevolgen voor het socialeklimaat. Spreekkoren die daar ontstaan, kunnen doordringen tot andereomgevingen, zoals scholen, en bijdragen aan het normaliseren vanantisemitische denkbeelden en haatdragende uitingen.Maatregel 43: Aanpak Antisemitisme VoetbalDe mogelijkheden wordt onderzocht om de vervolgbaarheid te vergrotenvan discriminerende spreekkoren, waarbij het individuele aandeel vanverdachten moeilijk te bewijzen is. Wanneer zich een concrete casus vanscanderen van leuzen zich voordoet, zal het OM tot vervolging overgaanop grond van art. 141 Sr. De daaropvolgende uitspraak van de rechterbepaalt of deze werkwijze afdoende is.Maatregel 44: Ons voetbal is van iedereenHet kabinet vindt het van belang dat iedereen moet kunnen sporten inNederland. Dit betekent onder andere op een veilige plaats en binnen eensociaal veilige omgeving. Discriminatie, racisme en antisemitismetolereren we niet en om die reden gaan de Ministeries van VWS, JenV,OCW en SZW samen met de KNVB en NOC*NSF onverminderd door metde aanpak «Ons Voetbal Is Van Iedereen» (OVIVI) en «Onze Club Is Vaniedereen» (OCIVI). OVIVI is een integrale aanpak waarbij ingezet wordt opTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 30 950, nr. 46215 een breed palet aan maatregelen, zoals de uitbreiding van «Onze Club IsVan Iedereen» (OCIVI).Op 22 april 2025 heeft de Staatssecretaris Jeugd, Preventie en Sport demonitor OVIVI en OCIVI met uw Kamer gedeeld16. In deze brief heeft deStaatssecretaris aangegeven dat hij samen met de andere departementen,de KNVB en andere partijen in gesprek is hoe we zowel OVIVI als OCIVIvoortzetten.Maatregel 45: (Opschaling) Fair Play workshop Anne Frank Stichtingbinnen Onze Voetbal Is Van Iedereen (OVIVI)Het Ministerie van SZW zet in het kader van OVIVI in op bewustwordingen gedragsverandering van de jeugd met twee projecten: Fair Playworkshops die de Anne Frank Stichting samen met de clubs organiseerten de spreekkorenprojecten. De Fair Play workshops worden op scholen(in samenwerking met jeugdtrainers van de betaald voetbalorganisaties)en bij de voetbalclubs (zowel betaald- voetbalclubs als amateurclubs)gegeven. De workshop bestaat onder andere uit een game en eengroepsgesprek. Door het spelen van de game en het groepsgesprek wil deAnne Frank Stichting jongeren bewust maken van verschillende vormenvan discriminatie (zoals antisemitisme, anti-zwart racisme en homofobie)en hun eigen rol hierin op en om het voetbalveld. De game laat zien datde jongere zelf een actieve rol kan hebben bij de aanpak van discriminatie.Vanuit het Ministerie van SZW en Justitie en Veiligheid is er financieringbeschikbaar tot en met 2025 voor de uitvoering van 140 workshopswaarmee 2800 tot 3500 jongeren kunnen worden bereikt.Maatregel 46: Voortzetten/opvolgen spreekkoren projectSupporters die zich schuldig maken aan antisemitische leuzen, kunnen opaangeven van de club deelnemen aan het Spreekkorenproject dat wordtondersteund door de Anne Frank Stichting. Dit project dat bij Feyenoord,FC Utrecht en FC Den Bosch loopt, richt zich vooral op bewustwording bijsupporters van het kwetsende effect van antisemitische spreekkoren.Momenteel wordt gewerkt aan uitbreiding naar een vierde betaald-voetbalorganisatie. Het kabinet roept de KNVB en de betaald-voetbalorganisaties op om zich nog meer tegen spreekkoren in te zettenen om zich aan te sluiten bij dergelijke spreekkorenprojecten.Maatregel 47: Detectie bewijsbaarheid en monitoringMomenteel vinden er met de KNVB gesprekken plaats over registreren endocumenteren van discriminerende/antisemitische incidenten doorbetaald-voetbalorganisaties in de nabije toekomst.Maatregel 48: NormstellingEr is een brede doorlopende campagne voor sportclubs, sporters entoeschouwers onder de naam Discriminatie=Kansloos. Deze gaat onderandere over de wijze van melden, innovaties rond signaleren en nog veelmeer maatregelen. Thema voor 2025 is «Hoe te handelen».Maatregel 49: Campagne inzet amateursportIn afstemming met de KNVB en met NOC*NSF bekijken de Ministeries vanVWS en SZW momenteel welke partijen er naast de al goede samen-werking met de Anne Frank Stichting nog meer nodig zijn om bewust-16Kamerstukken II, 2024–2025, 30 234, nr. 405.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 30 950, nr. 46216 wording over de Holocaust te creëren en hedendaags antisemitisme bijamateurvoetbalclubs en in de amateursport te herkennen en tegen tegaan. Het streven is om zoveel als mogelijk aan te sluiten bij bestaandeinitiatieven. Daar waar het beter is om een aparte campagne op te zetten,wordt dat ook meegenomen in de overwegingen. Uiteraard geldt steedsmet het uitgangspunt om een zo groot mogelijk effect te bereiken.Er wordt gestreefd om na de zomer de uitwerking van deze analyse vanstakeholders en verdiepende gesprekken in een concreet plan te hebbenuitgewerkt.Pijler 3: Herdenken en vierenDe herinnering aan de Holocaust en educatie daarover zijn essentieel voorverdere bewustwording over de gevolgen van antisemitisme, uitsluiting,haat en het afbreken van de democratische rechtstaat. Vieren laat zien datJoods leven levendig, veerkrachtig en onlosmakelijk verbonden is metNederland. Deze pijler staat voor erkenning en verbinding.Ambitie 5: De herinnering levend houden en erkenningWe hebben met elkaar de verantwoordelijkheid dat de herinnering aan deHolocaust niet vervaagt en we moeten deze herinnering blijvend onder deaandacht brengen nu, maar zeker ook aan volgende generaties.Maatregel 50: Herdenken, verhalen blijven vertellenDe Staatssecretaris van VWS heeft uw Kamer met een brief op 13 mei jl.geïnformeerd over de ambities en (financiële) inzet voor de versterkingvan WOII-sector en de herinneringscentra in het bijzonder17. In deze briefkondigt de Staatssecretaris aan dat hij meer middelen beschikbaar steltvoor de subsidieregeling «Versterking Tweede Wereldoorlog Herinne-ringssector» die dit jaar in werking zal treden.Maatregel 51: Holocaust memorial day 27 januariHet kabinet deed mee aan de campagne #WeRemember. Bij de NationaleHolocaust Herdenking bij het Spiegelmonument «Nooit Meer Auschwitz»in Amsterdam op 26 januari hield de Minister-President een toespraak enlegde hij samen met de Staatssecretaris van VWS namens het kabinet eenkrans.Maatregel 52: Januari HolocaustmaandZoals aangegeven bij maatregel 29, heeft de NCAB samen met deMinisteries van OCW, VWS, SZW en JenV voor de tweede keer in januarivan dit jaar de landelijke «Leer over de Holocaust»-campagne georgani-seerd en uitgevoerd. Het doel van de jaarlijkse campagne is om de kennisover de Holocaust te vergroten en de herinnering daaraan levend tehouden. De betrokken bewindslieden geven in deze periode extraaandacht aan Holocausteducatie, om de campagne zo goed en breedmogelijk te laten landen binnen de sectoren waar zij verantwoordelijkvoor zijn. Zo legden betrokken bewindspersonen in januari 2025 meerderewerkbezoeken af, namen zij deel aan het Namen Lezen in Herinnerings-centrum Kamp Westerbork en werd de campagne via social mediaverspreid.De voorbereiding voor de derde campagne in januari 2026 is in vollegang. Wederom zal er een intensieve samenwerking met de verschillende17Kamerstukken II, 2024–2025, 36 600 XVI, nr. 184.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 30 950, nr. 46217 partners uit het veld worden gezocht. Den Haag sluit zich als eerstegemeente aan bij de landelijke campagne. De opzet van de campagne zalin de kern hetzelfde blijven als in eerdere jaren, waarbij nieuwe partnersen mogelijkheden eraan bijdragen om nog meer impact te creëren en eennog breder publiek te bereiken.Maatregel 53: Landelijke dag antisemitisme 25 aprilBij motie heeft uw Kamer besloten jaarlijks rondom 25 april een plenairdebat over antisemitisme te houden. Dat is in 2025 niet gebeurd. Hetgeactualiseerde maatregelenpakket dat begin 2026 naar uw Kamer wordtgestuurd, kan tijdens het debat rondom 25 april 2026 wordengeagendeerd.Ambitie 6: Kennismaken en vieren van Joods leven in NederlandJoods leven hoort bij Nederland. Door Joodse cultuur, feestdagen enverhalen zichtbaar te maken, groeit het wederzijds begrip. Het kabinetondersteunt initiatieven die ontmoeting stimuleren en het rijke, diverseJoodse leven een vanzelfsprekend onderdeel maken van de Nederlandsesamenleving.Maatregel 54: Handreiking omgaan met spanningen: kennisdeling enwaarborgen pluriforme culturele sectorDe Handreiking omgaan met spanningen is in 2024 opgesteld enverspreid onder culturele instellingen en blijvend beschikbaar.18Maatregel 55: Het beleven van identiteit, cultuur en geloofHet Ministerie van OCW heeft subsidie verleend aan een initiatief vanKunsten«92 (in samenwerking met het Verwey-Jonker Instituut) dat dedialoog en kennisdeling bij en rondom culturele instellingen bevordert enzodoende bijdraagt aan het waarborgen van een inclusieve, pluriforme entoegankelijke culturele sector waar geen plek is voor antisemitisme. Hetinitiatief heet «Weerbare cultuursector in tijden van polarisatie». Deactiviteiten bestaan uit een voorstudie, het coördineren van een kennis-atelier, het ontwikkelen van een handreiking en tot slot de implementatiewaarin de kennis wordt overgedragen en verspreid binnen de sector en detoepassingsmogelijkheden worden besproken tijdens regionale bijeen-komsten. De resultaten worden dit najaar verwacht.Maatregel 56: Interreligieuze en interculturele dialogenVanuit het Ministerie van SZW is eind 2023 gestart met interreligieuzedialoogsessies tussen jongeren met verschillende geloofsovertuigingen(joods, islamitisch en christelijk). De sessies zijn bedoeld om bij te dragenaan wederzijds begrip, positieve(re) beeldvorming en het doorbreken vannegatieve stereotyperingen. Het project Dialoogsessies loopt deze zomeraf en wordt daarna geëvalueerd. Het Ministerie van SZW beslist op basisvan de uitkomsten van de evaluatie over het vervolg.Maatregel 57: Behoud Joods-Nederlands erfgoed en kunstenHet Ministerie van OCW verstrekt een structurele subsidie op grond vande Erfgoedwet aan het Joods Cultureel Kwartier ten behoeve vanpublieksactiviteiten en het beheer en behoud van de collectie van het18https://www.kunsten92.nl/wp-content/uploads/2024/06/Algemene-handreiking verstoringen-culturele-en-creatieve-sector.pdfTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 30 950, nr. 46218 Joods museum. Daarnaast zijn 80 (voormalige) synagogen en 71 Joodsebegraafplaatsen aangewezen als Rijksmonument. Hiermee zijn dezemonumenten beschermd en komen de eigenaren in aanmerking voorfinanciële ondersteuning bij de instandhouding ervan. De Rijksdienst voorhet Cultureel Erfgoed biedt informatie over dit erfgoed aan.Overige moties, toezeggingen en actiesDemonstratierechtDe Ministers van Justitie en Veiligheid en BZK hebben uw Kamer tervoorbereiding op het debat demonstratierecht van 10 januari jl. een briefverzonden met voorbeelden van situaties waar het recht wordt uitge-daagd.19 Het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum is in januari jl.gestart met een onderzoek naar het wettelijk kader en handelingsper-spectief van het lokaal gezag en wordt bekeken in welke mate dezetoereikend zijn om een balans te vinden tussen het demonstratierecht eneen eventuele begrenzing daarvan. Het onderzoeksrapport is naarverwachting aan het einde van de zomer gereed.Moties sancties organisaties20Het kabinet hecht eraan te benadrukken dat er in onze open samenlevinggeen ruimte en tolerantie is voor organisaties die tot doel hebben omonze democratische rechtsstaat te ondermijnen, bijvoorbeeld door hetzaaien van haat of aanzetten tot geweld. In Nederland kan het OpenbaarMinisterie op grond van artikel 2:20 Burgerlijk Wetboek de rechtbankverzoeken over te gaan tot verbodenverklaring. Hierbij moet het gaan omeen rechtspersoon waarvan het doel of de werkzaamheid in strijd is metde openbare orde. Dat kan dus ook gelden voor instellingen die oproepentot geweld of vernietiging van het Joodse volk.Meer specifiek geldt dat de Minister van Justitie en Veiligheid eenverkenning heeft laten uitvoeren naar de wijze waarop andere landenomgaan met organisaties die onder meer banden hebben met terroris-tische organisaties, extremisme en terrorisme bevorderen en terroristischgeweld verheerlijken. Hierover heeft de Minister uw Kamer op 16 mei2025 geïnformeerd.21 Deze verkenning heeft aanknopingspuntenopgeleverd voor nader onderzoek. Vanzelfsprekend zal de Minister uwKamer op de hoogte houden van de uitkomsten.Intrekken subsidies aan organisaties met antisemitisch karakterIn de Kamerbrief van 17 maart jl. is de Minister van BZK, mede namens deMinister van SZW, ingegaan op de mogelijkheden om de optioneleanti-discriminatiebepaling op te nemen in overeenkomsten die derijksoverheid sluit, en hoe de toepassing hiervan binnen de rijksoverheidte bevorderen in de gevallen waarin dat op basis van het huidigewettelijke kader proportioneel is.22 Over het aanvullend kader wordt uwKamer binnenkort geïnformeerd via de voortgangsbrief Discriminatie.19Kamerstukken II, 2024–2025, 34 324, nr. 14.20Kamerstukken II, 2024–2025, 36 651, nrs. 11, 12, 17 en 23.21Kamerstukken II, 2024–2025, 29 754, nr. 750.22Kamerstukken II, 2024–2025, 29 544, nr. 1274.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 30 950, nr. 46219 Meer mogelijkheden undercover meekijken in besloten telegramgroepenpolitie23De Minister van Justitie en Veiligheid bereidt een wetsvoorstel voor omde informatiepositie van de politie op het terrein van de openbare orde temoderniseren. De planning is dat de eerste tranche van het wetsvoorsteldie ziet op stelselmatig informatievergaring in publiek toegankelijkebronnen voor de zomer in consultatie gaat. Tegelijk is gestart met hetverkennen van mogelijkheden voor toegang tot besloten groepen. Dat zalin een tweede tranche van het wetstraject gaan landen.Motie aanscherpen beoordelingskader voor VOG’s Taxichauffeurs24De Staatssecretaris Rechtsbescherming heeft uw Kamer bij brief van24 juni 2025 nader over deze motie geïnformeerd.25Actieagenda IntegratieDe Staatssecretaris Participatie en Integratie heeft uw Kamer op 7 februarijl. de Actieagenda Integratie en de Open en Vrije Samenlevingverzonden.26 Hierin is samenhang gezocht met de Strategie BestrijdingAntisemitisme, met name in pijler 1 «Waarden en normen van de open envrije samenleving». Deze pijler richt zich op het bewaken en bevorderenvan de vrijheden in onze samenleving en de manier waarop Nederlanders,met al hun verschillende achtergronden, in ons land met elkaar samen-leven. Acties richten zich op het tegengaan van polarisatie en spanningen.Motie maximale inzet veiligheid en bescherming Joodse gemeenschap27Uw Kamer heeft het kabinet opgeroepen zich maximaal in te blijven zettenvoor de veiligheid en de bescherming van de Joodse gemeenschap. Teruitvoering van de Strategie Bestrijding Antisemitisme worden of zijnconcrete stappen gezet zoals de inrichting van het Veiligheidsfonds en deoprichting van de Taskforce Antisemitismebestrijding die aan de slag isgegaan met het doen van gerichte voorstellen om de veiligheid van Jodente bevorderen, in het bijzonder de veiligheid van Joodse studenten opuniversiteiten, het weren van antisemitische sprekers op hogescholen enuniversiteiten en veiligheidsconsequenties van de sit-ins op ov-stations.De veiligheid van Joodse scholen, synagogen en instellingen is eenverantwoordelijkheid van de lokale overheid. Daar waar nodig wordendoor het lokaal bevoegd gezag zowel zichtbare als onzichtbare maatre-gelen getroffen. De NCTV onderhoudt nauw contact met de gemeenten enkan het lokaal bevoegd gezag adviseren over beveiligingsmaatregelen.Het is schrijnend dat deze beveiliging nodig is, maar we zullen dezeinspanningen voortzetten zolang de situatie daarom vraagt. De noodzaakvan de veiligheidsmaatregelen wordt blijvend gemonitord door deveiligheids- en inlichtingendiensten, met speciale aandacht voor deontwikkelingen in het buitenland en eventuele gevolgen daarvan voorNederland.Tot slotHet afgelopen half jaar is een start gemaakt met de uitvoering van demaatregelen uit de Strategie Bestrijding Antisemitisme 2024–2030. Onze23Kamerstukken II, 2024–2025, 36 651, nr. 21.24Kamerstukken II, 2024–2025, 36 651, nr. 31.25Kamerstuk 36 600 VI, nr. 160.26Kamerstukken II, 2024–2025, 32 824, nr. 448.27Kamerstukken II, 2024–2025, 36 651, nr. 6.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 30 950, nr. 46220 aanpak tegen antisemitisme is hard nodig. Zo staat bij de discriminatie-cijfers over 2024 antisemitisme op de derde plaats als het gaat omregistraties bij de politie en Meld Online Discriminatie.28 In Nederland enons omringende landen vinden regelmatig incidenten plaats zoals hetaanvallen van rabbijns en het bekladden van eigendommen enmonumenten.Antisemitisme is hardnekkig en vraagt om structurele inzet. Zoalsaangekondigd in de Strategie, zullen de betrokken bewindslieden iederjaar een herijking van de maatregelen uitvoeren en wordt bekeken waarversterking nodig is. Begin 2026 ontvangt uw Kamer een geactualiseerdmaatregelenpakket.De Minister van Justitie en Veiligheid,D.M. van WeelDe Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,E.E.W. BruinsDe Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,J.J.M. UitermarkDe Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,M.L.J. PaulDe Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,J.N.J. NobelDe Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,J.Z.C.M. Tielen28Discriminatiecijfers in 2024. Een rapport over registraties van discriminatie-incidenten door depolitie, en meldingen bij antidiscriminatievoorzieningen en andere organisaties in Nederland.Kamerstukken II, 2024–2025, 30 950, nr. 453.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 30 950, nr. 46221