Eppo Bruins

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202532 300Evaluatie van de Wet op de vaste boekenprijsNr. 16 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR ENWETENSCHAP Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 4 juli 2025Hierbij stuur ik uw Kamer de vierde evaluatie van de Wet op de vasteboekenprijs over de jaren 2019–2023. Deze brief bevat mijn beleidsreactieen gaat in op ontwikkelingen in het boekenvak die uit de evaluatie naarvoren komen.De wet werktAls Minister vind ik het belangrijk om bij te dragen aan de goede positievan het boek via de Wet op de vaste boekenprijs. De vaste boekenprijsheeft twee belangrijke doelen: het behouden van een breed en diversaanbod van boeken en een ruim, geografisch gespreid netwerk vanboekhandels. De evaluatie van onderzoeksbureau Ecorys wijst uit dat dezedoelen behaald worden: de wet biedt «zowel culturele als economischevoordelen voor Nederland» en draagt bij «aan het stimuleren en in standhouden van een vitale lees- en schrijfcultuur in Nederland».1 Dat is hardnodig in een tijd waarin het leesvaardigheidsniveau van de Nederlandsebevolking daalt. De evaluatie concludeert verder dat de vaste boekenprijsbijdraagt aan een breed en divers aanbod van boeken en een ruim,geografisch gespreid netwerk van boekhandels. Zonder de wet zou ersprake zijn van een verschraling van het boekenaanbod in het Nederlandsen Fries. Ik zie dan ook geen aanleiding om de wet aan te passen.Over de wetDe wet bepaalt dat de boekhandel minimaal een jaar een door de uitgevervastgestelde prijs moet hanteren voor nieuwe uitgaven. Door de stabieleverkoopprijs kunnen uitgevers investeren in een veelzijdig aanbod vanboeken. De wet zorgt er daarnaast voor dat kleinere boekhandels in deregio niet op prijs hoeven te concurreren met grotere fysieke of digitalewinkels.1Ecorys, Evaluatieonderzoek Wet op de vaste boekenprijs. 2025, p. 12. kst-32300-16ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 300, nr. 161 Sinds 2005 is de wet van kracht. Deze geldt voor papieren boeken in hetNederlands en het Fries, met uitzondering van schoolboeken en weten-schappelijke publicaties. Het Commissariaat voor de Media handhaaft dewet en ziet toe op de uitvoering.De wet bepaalt dat er elke vier jaar een verslag naar de Staten-Generaalwordt gestuurd over de doeltreffendheid en de effecten van de wet in depraktijk. Dit is een jaar uitgesteld vanwege de uitzonderlijke situatie doorcorona. Onderzoeks- en adviesbureau Ecorys onderzocht de effecten vande wet in opdracht van het ministerie en schreef op basis daarvan eenverslag.LeeswijzerIn deze brief ga ik in op de uitkomsten van de evaluatie, marktcijfers,de zelfevaluatie van het Commissariaat voor de Media en ontwikke-lingen die van belang zijn voor de werking van de wet.De evaluatie van de Wet op de vaste boekenprijs bestaat, naast dezebrief, uit onderdelen die als bijlagen zijn opgenomen:•het onderzoeksrapport Evaluatieonderzoek Wet op de vasteboekenprijs, opgesteld door onderzoeks- en adviesbureau Ecorys;•de zelfevaluatie van het Commissariaat voor de Media, bestaandeuit: Zelfevaluatie toezicht en handhaving Wvbp 2019–2023Evaluatierapport toezicht op en handhaving van de WvbpBeschrijving van werkzaamheden en taakuitoefening CvdM Wetop de vaste Boekenprijs.Uitkomsten van de evaluatieUit het onderzoek van Ecorys blijkt dat de vaste boekenprijs zijn beoogdefunctie «zeer waarschijnlijk» vervult.2 Dit is volgens het onderzoeksbureauhet hoogst haalbare effect van deze wet dat gemeten kan worden.3 «Opbasis van uitkomsten van onze analyses kan worden gesteld dat de Wvbpdoeltreffend is in het behouden van een pluriform aanbod en het zorgenvoor een fijnmazig netwerk van fysieke boekhandels.»4 De pluriformiteitvan titels voor het hele boekenveld is in de periode 2019–2023 stabielgebleven. Uitgeverijen geven aan dat zij door de stabiele verkoopprijs vancommercieel succesvolle boeken voldoende inkomsten kunnen genererenom te investeren in risicovollere boeken, zoals die van onbekendedebutanten.5 Dit komt overeen met de ervaring van boekhandelaren. Doorde hogere inkomsten van bestsellers kunnen zij ruimte bieden aan meertitels.Het aantal fysieke boekhandels is in de onderzoeksperiode lichtafgenomen.6Desondanks is er nog steeds een uitgebreid netwerk van boekverkoop-punten in Nederland. Wel neemt het aantal verkooppunten sterker af in deregio dan in stedelijke gebieden. In de interviews geven verschillendepartijen aan dat het aantal verkooppunten in de regio kritisch begint te2Ecorys, p. 10.3Het onderzoek hanteert de methodiek van de «effectenladder», een gereedschap waarmee dehardheid van bewijzen bepaald kan worden. Hoe hoger het niveau op de ladder, hoe harder hetbewijs. De uitkomst voor de Wet op de vaste boekenprijs is de op een na hoogste sport op dezeladder. De hoogste sport is lastig te halen in wetevaluaties, omdat dit een controlegroepvereist. Zie Ecorys, p. 10.4Ecorys, p. 5.5Ecorys, p. 16.6Ecorys, p. 26.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 300, nr. 162 worden.7 In meerdere gemeenten in de regio zou er hooguit éénverkooppunt zijn en gaat het daarbij om een vestiging van een landelijkeketen met een klein boekenassortiment.De vaste boekenprijs is volgens de experts essentieel voor het overlevenvan boekhandels in de regio.8 De wet kan niet helemaal voorkomen dathet aantal verkooppunten afneemt. Zonder de wet zouden naarverwachting echter nog veel meer boekhandels verdwijnen, doordat dezezouden moeten concurreren met webwinkels en grote ketens. De wetschakelt de concurrentie tussen boekverkopers overigens niet volledig uit.Weliswaar kunnen zij niet op prijs concurreren, maar wel op andereaspecten die voor de consument van belang zijn, zoals het assortiment, delocatie, het bestelgemak en persoonlijke service.MarktcijfersDe evaluatie biedt mede aan de hand van cijfers van KVB Boekwerk inzichtin de markt rond het boek.•Nieuwe en vertaalde titels. Volgens de Makersmonitor van KVBBoekwerk is het aantal nieuwe titels per jaar redelijk stabiel geblevenin de onderzoeksperiode, net als het aantal unieke vertaalde titels.9•Aantal verkooppunten. Het aantal boekhandels is in de periode2019–2023 licht afgenomen, van 513 in 2020 naar 484 in 2023. Het gaatom een afname van 6%. Wel is het totale aantal boekverkooppuntengestegen; het aantal winkels dat naast andere producten ook boekenverkoopt, is toegenomen van 251 naar 290. Het gaat om een stijgingvan 16%.•Pluriformiteit verkooppunten. Tussen 2019 en 2022 is de pluriformiteitvan online- en offline verkoopkanalen dichter naar elkaar toe gegroeid.Dit past in een brede trend, waarin het marktaandeel van webshopsgroeit. COVID-19 heeft dit effect tijdelijk versterkt.10•Meerwaarde fysieke boekhandel. In eerdere evaluaties van de wetkwam al naar voren dat de boekhandel een etalagefunctie heeft, dieertoe leidt dat mensen boeken kopen die ze online niet haddengekocht. De fysieke boekhandel draagt zo bij aan de zichtbaarheid vanhet boek en het onder de aandacht brengen van onbekende titels.DigitaliseringDigitalisering is een ontwikkeling die de reikwijdte van de wet kanveranderen, omdat de vaste boekenprijs alleen op papieren boeken vantoepassing is.•Papieren boeken zijn nog steeds de meest populaire leesvorm.11•Uit de gesprekken met belanghebbenden en de cijfers blijkt dat hetmarktaandeel van het digitale boek binnen de boekenmarkt stabiel is.12•De invloed van abonnementsdiensten voor e-books en luisterboekenbinnen de boekenmarkt groeit.•Tijdens de coronaperiode had e-commerce een groter aandeel in detotale afzet (51%) en omzet (58%) dan fysieke boekenwinkels. In 2022en 2023 werden beide verkoopkanalen gelijkwaardig op het gebied vanomzet. Fysieke boekenwinkels hebben een groter aandeel in de totaleafzet (56%).137Ecorys, p. 27.8Ecorys, p. 29.9KVB Boekwerk. Makersmonitor 2022. 2023.10Ecorys, p. 5.11KVB Boekwerk. Digitaal leesgedrag blijft stabiel. 2024.12KVB Boekwerk. Verkoopcijfers 2023. 2024.13Ecorys, p. 33.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 300, nr. 163 •De conclusie is dat de reikwijdte van de wet ondanks de voortschrij-dende digitalisering nog steeds groot is.Engelstalig aanbodEen ontwikkeling die naast digitalisering van belang is voor de reikwijdtevan de wet, is de groei van het Engelstalige boekenaanbod.•Het marktaandeel van anderstalige titels binnen de totale Nederlandseboekenmarkt groeit: van 14% van de totale afzet in 2019 naar 20% in2023.14 Het gaat daarbij vooral om Engeltalige boeken.•De onderzoekers schrijven dat deze ontwikkeling zowel kansen alsrisico’s voor het Nederlandse boekenveld met zich meebrengt. Engelseboeken vallen niet onder de vaste boekenprijs. Dit kan leiden totconcurrentie met en een druk op de prijs van Nederlandse boeken.Daarnaast zouden uitgevers zich meer kunnen gaan richten op Engelseboeken, wat de mogelijkheden van Nederlandse schrijvers zoubeperken. In interviews met spelers in en kenners van het boekenveldwordt aangegeven dat de groei van Engelstalig aanbod de Neder-landse taalvaardigheid kan beïnvloeden. Een kans daarentegen is dathet Engelstalige aanbod nieuwe lezers kan aantrekken. Het Engelstaligaanbod hoeft volgens kenners niet per se ten koste te gaan van hetNederlandstalige aanbod.•Als de groei van Engelstalig aanbod sterk blijft, kan dit een effecthebben op de grondslag van de wet. De wet kan in dat geval alsnogdoeltreffend zijn, maar het effect ervan op het totale Nederlandseboekenveld zou minder groot zijn. Het aantal boeken dat onder de wetvalt, neemt dan namelijk af ten opzichte van het totale aantal verkochteboeken.Invloed COVID-19 op de cijfersDe coronaperiode valt in de jaren waarover deze evaluatie gaat.•Volgens het onderzoek heeft COVID-19 geen herleidbare invloed gehadop de pluriformiteit van zowel de geleverde boeken aan boekwinkelsals de verkochte boeken.15•Een relatief beperkt aantal boekhandels ging failliet tijdens dezeperiode.•Tijdens COVID-19 kende het marktaandeel van webshops een piek. Ditis in 2023 gelijkgetrokken met fysieke winkels.•Het is mogelijk dat boekverkooppunten in de toekomst alsnog moetensluiten als gevolg van het moeten terugbetalen van de coronasteun.16Zelfevaluatie Commissariaat voor de MediaHet Commissariaat heeft zijn werkzaamheden rond toezicht enhandhaving van de wet ook in deze evaluatieperiode professioneelingericht en goed uitgevoerd. Dialogic concludeert dat gesprekspartnersuit het boekenveld het belang van de handhaving door het Commissariaatonderschrijven. «Het Commissariaat beschikt volgens gesprekspartnersover goede kennis en ervaring met betrekking tot de samenstelling enwerking van de boekenbranche.»17 Daarnaast is er, doordat de informatie-voorziening over de vaste boekenprijs goed op orde is en de wet deafgelopen jaren hetzelfde is gebleven, maar beperkt contact nodig tussende boekenbranche en het Commissariaat. Het Commissariaat is volgens14KVB Boekwerk. Verkoopcijfers 2023. 2024.15Ecorys, p. 14.16Ecorys, p. 26.17Dialogic. Toezicht op en handhaving van de Wet op de vaste boekenprijs. 2024, p. 13.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 300, nr. 164 de gesprekspartners toegankelijk en handelt vragen en klachten snel enduidelijk af.Tot slotNederland kent een rijk aanbod van boeken en een goed gespreid netwerkvan boekhandels. Dat is belangrijk, want lezen verrijkt de geest. Via deboekhandel kan iedereen in aanraking komen met al het moois dat boekente bieden hebben. Als Minister vind ik het belangrijk bij te dragen aan destabiele positie van boeken via de Wet op de vaste boekenprijs. Op dezemanier draag ik bij aan leesplezier, leesvaardigheid en het stimuleren enin stand houden van een vitale lees- en schrijfcultuur in Nederland.De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,E.E.W. BruinsTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 300, nr. 165