c49eddcf-3f41-4161-a94d-b4cb91c4b4a6

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–2026Aanhangsel van de HandelingenVragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door deregering gegeven antwoorden986Vragen van het lid Vermeer (BBB) aan de Minister van Klimaat en GroeneGroei, de Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat en de Minister vanVolkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening over het bericht «Oproep gemeenteMoerdijk: Eerst geven, dan nemen» (ingezonden 13 november 2025).Antwoord van Minister Hermans (Klimaat en Groene Groei), mede namens deMinisters van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening en van Infrastructuuren Waterstaat en de Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat(ontvangen 29 januari 2026). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar2025–2026, nr. 542.Vraag 1Bent u bekend met het bericht «Oproep gemeente Moerdijk: Eerst geven, dannemen» van 11 november 2025, waarin de gemeente Moerdijk haar stand-punt toelicht over de uitbreiding van het haven- en industrieterrein in hetkader van de nationale Powerport-opgave?Antwoord 1Ja.Vraag 2Kunt u aangeven op welke feitelijke grondslag de gemeente Moerdijkvoornemens is het dorp Moerdijk op te heffen, en welke stappen tot opheden zijn ondernomen richting realisatie van dit besluit?Antwoord 2In het traject Powerport regio Moerdijk verkent het kabinet samen met dedecentrale overheden, waaronder gemeente Moerdijk, de mogelijkheden voorontwikkeling van dit gebied. Het is niet aan het kabinet om namens degemeente te spreken, maar het kabinet begrijpt dat de gemeente eenvoorkeur heeft uitgesproken voor de oostelijke ontwikkelrichting voor hetgebied, omdat zij menen dat ze hiermee op lange termijn de balans tussenleefbaarheid en economische ontwikkeling het beste kunnen zekerstellen. Hetkabinet heeft op 1 december 2025 aangegeven nog geen voorkeursrichting tekunnen uitspreken op basis van de bij het kabinet aanwezige uitkomsten van ah-tk-20252026-986ISSN 0921 - 7398’s-Gravenhage 2026Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, Aanhangsel1 onderzoeken en het participatietraject. Het kabinet heeft dit toegelicht in eenKamerbrief d.d. 2 december 20251.Vraag 3Kunt u aangeven op welke juridische grondslag de gemeente Moerdijkvoornemens is het dorp Moerdijk op te heffen, en welke stappen tot opheden zijn ondernomen richting realisatie van dit besluit?Antwoord 3Op dit moment is er geen juridische grondslag voor een definitief besluit. Hetbetreft een bestuurlijke voorkeursrichting vanuit de gemeente.Vraag 4Wat is het vastgestelde of vooraf bepaalde besluitvormingsproces?Antwoord 4Het besluitvormingsproces voor de ontwikkeling van Powerport Moerdijkstaat nog niet vast. Op een volgend bestuurlijk overleg stellen het kabinet,provincie Noord-Brabant en de gemeenten Moerdijk, Drimmelen en Geertrui-denberg en waterschap Brabantse Delta vast wat de te doorlopen juridischeprocedure is.Vraag 5Is er aan alle 1.100 inwoners gevraagd of zij weg willen? Zo ja, is er gevraagdonder welke voorwaarden? Zo nee, gaat u dat wel doen?Antwoord 5In aanloop naar het voorgenomen besluit van 1 december 2025, zijn er vanuitde Ontwerptafel Powerport regio Moerdijk meerdere participatiebijeenkom-sten georganiseerd. Tijdens deze bijeenkomsten zijn inwoners geïnformeerdover Powerport regio Moerdijk en beide zoekrichtingen. Inwoners, agrariërs,bedrijven en het Havenbedrijf konden aangeven wat voor hen belangrijk is(hun randvoorwaarden en condities). Er is gesproken met inwoners welkegevolgen de twee zoekrichtingen hebben voor hen en wat er voor hengeregeld moet worden mocht één van de zoekrichtingen daadwerkelijkworden gekozen. De gesprekken hebben plaatsgevonden met inwoners enondernemers in beide zoekrichtingen: Zevenbergschen Hoek (24 september2025), het buitengebied (25 september 2025), Moerdijk (1 oktober 2025),Zevenbergen (2 oktober 2025) en Klundert (6 oktober 2025). Voor deze bredebijeenkomsten zijn alle inwoners uitgenodigd. De uitkomst van de participatieis te lezen op de website van de gemeente2. De inhoud is geverifieerd metverschillende vertegenwoordigingen van inwoners, voordat deze is meegeno-men als input voor het besluit van 1 december 2025.Er is tot nu toe een zorgvuldig participatieproces doorlopen. Ook in devolgende fase dient participatie een goede plek te krijgen. Bij de uitwerkingvan randvoorwaarden en condities zal ruimte zijn om input van individueleinwoners, agrariërs en bedrijven te betrekken. Op welke manier dit gaatgebeuren wordt uitgewerkt in het plan van aanpak voor het vervolgproces.Vraag 6Hoe realistisch acht u het zelf dat dit plan binnen 10 jaar doorgaat gezien deonrust en juridische strijd die dit zal veroorzaken?Antwoord 6Het kabinet acht het realistisch dat ruimtelijke ontwikkelingen zullenplaatsvinden. De eerste energieprojecten vragen nu al of op korte termijn omeen keuze om start van de bouw rond 2030 mogelijk te maken. Deze zijnnodig voor de nationale en regionale energievoorziening en de verduurza-ming van bestaande industrie.Om ook voor de toekomst voldoende ruimte te kunnen bieden aan eengroeiende economie, is naar verwachting meer ruimte voor bedrijvigheid enenergie noodzakelijk. Daarbij zullen moeilijke keuzes gemaakt moeten worden1Kamerstuk II, 2025–2026, 34 682, nr. 2322moerdijk.nl/app/uploads/2025/11/bijlage-1-resultaat-participatie-def-1.pdfTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, Aanhangsel2 over functies die zullen verdwijnen om plaats te maken. Voordat een definitiefbesluit wordt genomen over waar de ontwikkelingen plaats moeten vinden,zal een zorgvuldige planologische procedure doorlopen worden waarbijbelanghebbenden, dus ook inwoners en ondernemers in Moerdijk, demogelijkheid hebben om in bezwaar en beroep te gaan.Vraag 7Erkent u dat dit besluit diep ingrijpt in de levens van de circa 1.100 inwonersvan het dorp Moerdijk, die nu in onzekerheid verkeren over hun woningen,hun gemeenschap en zelfs over het voortbestaan van het lokale kerkhof?Antwoord 7Een eventueel besluit tot opheffing, zoals verwoord in het collegebesluit vande gemeente Moerdijk richting de gemeenteraad en daarmee de inzet van degemeente Moerdijk richting het Bestuurlijk Overleg van 1 december jl., is eeningrijpende keuze met veel impact voor de lokale gemeenschap. De zorgen enemoties in het gebied zijn invoelbaar en het kabinet heeft begrip voor deinwoners, ondernemers en agrariërs die al lange tijd in onzekerheid leven.Vraag 8Welke alternatieve plannen anders dan Moerdijk opheffen zijn verkend?Worden deze alternatieven nog opnieuw beoordeeld vóór het definitievebesluit op 1 december?Antwoord 8Zie antwoord op vraag 2, er is nog geen definitief besluit genomen. In eeneerdere fase van de Ontwerptafel Powerport regio Moerdijk zijn diversetechnische verkenningen uitgevoerd waarbij onder meer is gekeken naar deexacte omvang van de benodigde extra ruimte en vooral ook waarom die perse in de Powerport Regio Moerdijk gevonden moet worden, waarom het nietelders in Nederland kan en wat er gebeurt als we geen extra ruimte bieden.Hierbij zijn verschillende alternatieven voor de uitbreiding van PowerportMoerdijk verkend. Hieruit zijn de varianten oost en zuidoost overgebleven alsrealistische uitbreidingsrichtingen.Vraag 9Hoe beoordeelt u het voornemen om Moerdijk op te heffen, mede in het lichtvan de grondwettelijke taak van de overheid om de leefbaarheid en hetwelzijn van haar inwoners te waarborgen?Antwoord 9Op het bestuurlijk overleg van 1 december is geen keuze gemaakt voor eenontwikkelrichting, dat is aan een nieuw kabinet. Het kabinet heeft respectvoor het collegebesluit van de gemeente Moerdijk om hun voorkeur uit tespreken. Zij staan als lokale overheid het dichtste bij hun inwoners en achtendit de beste keuze voor hun gemeenschap. De gemeente heeft dit besluit nietlichtzinnig genomen. Zij stellen dat de oostelijke richting alleen kan onderzwaarwegende voorwaarden, zoals het in stand houden al dan niet verbete-ren van de leefbaarheid in de gemeente Moerdijk, evenals een goedecompensatie voor bewoners en ondernemers in en rondom het dorpMoerdijk.Vraag 10Zijn er landelijke criteria of indicatoren om te beoordelen of de opheffing vaneen bestaand dorp, zoals Moerdijk, proportioneel, noodzakelijk en subsidiairis in de context van de energietransitie?Antwoord 10Er zijn geen landelijke criteria. Indien het kabinet en de regio gezamenlijkbesluiten om een voorkeursrichting te kiezen dan is dat op basis van eenintegrale afweging van alle belangen en opgaven, waar ook de belangen vanondernemers, inwoners en agrariërs in het gebied meewegen.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, Aanhangsel3 Vraag 11Zijn de plannen voor Moerdijk nog steeds actueel gezien de ontwikkelingenrondom stagnerende projecten aangaande windturbines op zee en eendalend vestigingsklimaat waar de Botlek last van heeft?Antwoord 11Ja, de plannen voor windturbines, energie-infrastructuur en verduurzamingvan de industrie zijn actueel. Er zijn meerdere energieprojecten in procedure /in onderzoek waarvan de bouw rond 2030 begint. Daarbij is Moerdijk een vande locaties die in beeld is voor aanlandingen voor windparken op zee. Ookverduurzaming en uitbreiding van industriële bedrijvigheid is actueel. Op20 juni 2025 is een Kamerbrief3 verstuurd waarin staat aangegeven dat errichting 2050 meer ruimte nodig is voor de economie, de verduurzaming enhet circulair maken van de industrie. Parallel wordt gewerkt aan het verbete-ren van het vestigingsklimaat. Daar spelen verschillende factoren een rol in,voldoende fysieke- en milieuruimte voor de industrie is daar één van.Vraag 12Is er al bekend welke agrariërs te maken zullen krijgen met kabeltracés?Antwoord 12Dit verschilt per locatie, niet alle kabel- en hoogspanningstracés liggen alvast. De tracés voor de Delta Rhine Corridor en de 380kV hoogspanningsver-binding Zuid-West Oost liggen al vast. Deze zijn te vinden op de respectieve-lijke projectwebsites4, 5. Tracés voor andere projecten worden de komendejaren vastgesteld.Vraag 13Hoe is het draagvlak onder agrariërs voor kabeltracés?Antwoord 13Kabeltracés worden gezien als noodzakelijk voor de energievoorziening vanNederland. Tijdens het participatieproces hebben agrariërs gevraagd om in deaanlegfase zo veel mogelijk rekening te houden met hun belangen enbedrijfsvoering, bijvoorbeeld door zoveel mogelijk te bundelen en zorgvuldigafgewogen trajectkeuzes. Bij de aanlegfase wordt daarom getracht zo minmogelijk verstoring van de bedrijfsvoering van agrariërs te veroorzaken.Vraag 14Zijn er Rijksmonumenten in Moerdijk aanwezig? Zo ja, wat betekent dit opden duur als het dorp afgebroken moet worden?Antwoord 14Het dorp Moerdijk heeft 1 inschrijving in het Rijksmonumentenregister: deNederlands hervormde kerk uit 1815. Hierover zullen afspraken gemaaktworden in de uitwerking van het nog te nemen besluit over de voorkeursrich-ting.Vraag 15Welke impact heeft dit besluit op de grondkwaliteit en de grondwaarde?Antwoord 15Het nemen van een besluit voor de voorkeursrichting heeft geen invloed opde grondkwaliteit. Voor de grondwaarde in Moerdijk heeft een dergelijkbesluit wel gevolgen. Op dit moment is een garantieregeling van kracht voorwoningeigenaren in Moerdijk om de waarde van de woningen te behouden.Voor de situatie na het vaststellen van een voorkeursrichting zullen regelin-gen uitgewerkt worden voor grondeigenaren. De uiteindelijke ontwikkelingkan wel impact hebben op de grondkwaliteit. Hier moet op een later momentonderzoek voor plaatsvinden.3Kamerstuk II, 2024–2025, 29 826, nr. 2584Delta Rhine Corridor | RVO.nl5Hoogspanningsverbinding 380 kV Zuid-West Oost | RVO.nlTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, Aanhangsel4 Vraag 16Is er een risicoanalyse beschikbaar over de negatieve effecten (psychosociaal,sociaaleconomisch, infrastructuur) voor bewoners? Zo ja, kan deze openbaarworden gemaakt? Zo nee, waarom niet?Antwoord 16Deze is nog niet beschikbaar en wordt in 2026 verwacht.Vraag 17Welke impact heeft dit besluit op lokale ondernemers en hoe worden zijgecompenseerd?Antwoord 17De impact op alle betrokkenen in het gebied is groot, zo ook voor deondernemers. In hoeverre dit ook financiële consequenties heeft voorondernemers is per ondernemer verschillend. Uitgangspunt voor het kabinetis dat ook ondernemers compensatie dienen te krijgen voor de geledenschade. Hierover lopen gesprekken tussen betrokken overheden als onderdeelvan de besluitvorming over de uitbreidingsrichting.Vraag 18Hoe wordt de emotionele en sociale impact van dit besluit meegewogen, metname voor ouderen, gezinnen en nabestaanden die geconfronteerd wordenmet vragen over het behoud of verplaatsing van graven op het kerkhof?Antwoord 18In 2026 zal een analyse gestart worden naar de emotionele en sociale impactvan de keuze voor een van de ontwikkelrichtingen. De uitkomst van dezeanalyse vormt één van de bouwstenen voor de nog op te stellen transitiestra-tegie.Vraag 19Welke maatregelen neemt het Rijk om te voorkomen dat woningwaardenkelderen in gemeente Moerdijk als gevolg van de onzekerheid over detoekomst?Antwoord 19Het kabinet ziet in dat woningwaarden, voornamelijk in het dorp Moerdijk,beïnvloed worden door de ontwikkelingen binnen de Powerport regioMoerdijk en de besluitvorming van 1 december 2025. Om woningeigenarende kans te bieden om te vertrekken als zij dit willen, kunnen zij gebruik makenvan de Moerdijkregeling6. Dit is een garantieregeling waarbij huiseigenarende garantie krijgen dat hun woning aan de gemeente verkocht kan wordenvoor 100% (voorheen 95%) van de getaxeerde en geïndexeerde waarde. Deindexatie is gebaseerd op de gemiddelde waardeontwikkeling van vergelijk-bare woningtypen in de provincie Noord-Brabant.Vraag 20Welke rol ziet u voor uzelf als Minister van Volkshuisvesting in het bieden vanperspectief aan bewoners van het dorp Moerdijk, gelet op het feit dat 1.100inwoners op straat dreigen komen te staan?Antwoord 20Het kabinet stelt allereerst dat niemand uit het dorp Moerdijk zomaar opstraat komt te staan. Nederland heeft een groot tekort aan woningen. Tot2040 moeten in de provincie Noord-Brabant ongeveer 100.000 woningengebouwd worden. In het geval het besluit in juni wordt genomen omongeveer 500 woningen in Moerdijk te slopen, dan lijkt dat daarmee strijdig.Echter voor de bouw van deze nieuwe woningen en bedrijven hebben weenergie nodig en hiervoor moet het energienet uitgebreid worden. Daarnaastis er meer ruimte nodig voor nieuwe bedrijven, de verduurzaming en hetcirculair maken van de industrie, ook in de Powerport regio Moerdijk. Dat6https://www.moerdijk.nl/mijn-woonplaats/moerdijk/moerdijkregeling-2/hoe-werkt-de-moerdijkregeling/Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, Aanhangsel5 hiervoor mogelijk 1.100 inwoners moeten wijken, maakt dat we deze stap nietlichtzinnig zullen zetten. Een principebesluit over de voorkeursrichting die zalleiden tot opheffen van het dorp Moerdijk zal hand in hand moeten gaan metafspraken over herhuisvesting en compensatieregelingen.Vraag 21Hoe draagt het verdwijnen van het dorp Moerdijk en de mogelijke verdrin-ging van agrarische bedrijven bij aan het versterken van de brede welvaart,zoals beoogd in de Nota Ruimte bij de uitbreiding van de Powerport-regioMoerdijk?Antwoord 21De uitbreiding van het haven- en industriecluster Moerdijk heeft negatieveeffecten op de omgeving, ongeacht de uitbreidingsrichting. De uitbreidingvan het haven- en industriecluster in oostelijke richting heeft grote gevolgenvoor de leefbaarheid van het dorp Moerdijk en agrarische bedrijven. Uit hetparticipatietraject en technische analyse blijkt echter dat het alternatief vanuitbreiding in zuidoostelijke richting leidt tot verdringing van meer agrarischebedrijven én aantasting van de leefbaarheid van meerdere omliggendedorpskernen met meer inwoners. Het dorp Moerdijk raakt dan ingeklemddoor de ontwikkelingen vanuit industrie en energie, waardoor overlasttoeneemt en een leefbaar perspectief onzeker is. Daarbij blijft de kans bestaandat de discussie over de houdbaarheid van het dorp op een later momentopnieuw terugkomt. Om de impact van de uitbreiding te ondervangen en deleefbaarheid in deze regio te versterken hebben het kabinet en de regio op1 december afgesproken om een pakket van randvoorwaarden op te stellen,gegeven de forse impact van de besluitvorming op bewoners (kopers enhuurders), ondernemers en de structurele (sociale) leefbaarheid en bredewelvaart in de omgeving. Dit wordt onderdeel van het besluit over devoorkeur van de ontwikkelrichting, waarvan het voornemen is dit in juni 2026te doen, en de vaststelling van het nog op te stellen gebiedsplan.Vraag 22Hoe krijgen bewoners en agrariërs daadwerkelijk invloed op het proceswaarin de clusterspecifieke consequenties en de vertaling van de gekozenrichting worden vormgegeven, en hoe wordt hun inbreng daarbij gewogenten opzichte van de economische belangen van het havenbedrijf en deindustrie?Antwoord 22Bewoners en agrariërs zijn de afgelopen maanden betrokken bij het participa-tietraject. De uitkomsten van dit traject worden meegenomen in de huidigeen toekomstige besluitvorming. Voor verdere uitwerking word ook eenparticipatiestrategie opgesteld.Vraag 23Kunt u aangeven of en hoe het kabinet bereid is om op voorstel van degemeente Moerdijk en haar bewoners gezamenlijk tot een alternatief plan tekomen waarbij behoud van de kern mogelijk is?Antwoord 23Het college van de gemeente Moerdijk heeft zelf de stap naar voren gezetdoor haar voorkeur uit te spreken voor uitbreiding oostwaarts. De gemeente-raad heeft hiermee ingestemd met 19 stemmen voor en 3 stemmen tegen. Degemeente heeft aangegeven dat de uitkomsten van het participatietraject ende technische analyses duidelijk zijn en wil vooral duidelijkheid geven aanhaar inwoners en ondernemers over de voorwaarden van het te nemenprincipebesluit.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, Aanhangsel6 Vraag 24Hoe verhoudt het besluit tot opheffing van Moerdijk zich tot het bestaans-recht van basisschool IBS De Klaverhoek en bent u zich ervan bewust dathierdoor klassen abrupt uiteengerukt dreigen te worden?7, 8Antwoord 24Het kabinet is zich bewust van het risico van het «leeglopen» van debasisschool wanneer gezinnen vetrekken. Op dit moment is hiervan nog geensprake. Indien besloten wordt tot oostwaartse uitbreiding en overgegaanwordt tot het opkopen van vrijkomende woningen kan dit wel aan de ordezijn. In de nog op te stellen transitiestrategie zal hier aandacht aan besteedworden.Vraag 25Hoe wordt geborgd dat inwoners van Moerdijk, waaronder ouderen enkwetsbaren, toegang blijven houden tot zorg in de buurt als het dorp wordtopgeheven en zij noodgedwongen moeten verhuizen?Antwoord 25Op dit moment is nog geen sprake van teruglopende voorzieningen. Indienbesloten wordt tot oostwaartse uitbreiding en overgegaan wordt tot hetopkomen van vrijkomende woningen kan dit wel aan de orde zijn. In de nogop te stellen transitiestrategie zal hier aandacht aan besteed worden.Vraag 26Is het mogelijk dat inwoners die willen blijven dat mogen? Onder welkevoorwaarden?Antwoord 26Op dit moment is geen sprake van gedwongen vertrek van inwoners. Er isnog geen besluit genomen. Als wel wordt besloten tot opheffing van het dorpMoerdijk, dan kunnen inwoners die willen blijven de komende jaren,waarschijnlijk tot 2035, in het dorp blijven wonen. De eerste werkzaamhedenvoor energieprojecten vinden plaats rond 2030, de uitbreiding van het haven-en industriecluster begint naar verwachting pas na 2035.Vraag 27Kunt u deze vragen een voor een beantwoorden?Antwoord 27Ja, de vragen zijn een voor een beantwoord.7deklaverhoek.dewaarden.nl/8www.moerdijk.nl/direct-regelen/zorg-welzijn-cultuur/opgroeien-en-ouderschap/gegevens-van-scholen-in-moerdijk/Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, Aanhangsel7