c49eddcf-3f41-4161-a94d-b4cb91c4b4a6

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202629 684WaddenzeebeleidNr. 298 BRIEF VAN DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR EN WATER-STAAT EN DE STAATSSECRETARIS VAN LANDBOUW, VISSERIJ,VOEDSELZEKERHEID EN NATUUR Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 9 februari 2026Met deze brief wordt de Kamer mede namens de Staatssecretaris vanInfrastructuur en Waterstaat geïnformeerd over een aantal actueleonderwerpen gerelateerd aan het Waddengebied.Opvolging aanbevelingen ABDTOPConsult en tussentijdseevaluatie Agenda WaddengebiedIn de Kamerbrief van 3 februari 20251 is aangekondigd dat een gezag-hebbend persoon aangesteld wordt om de aanbevelingen uit hetonderzoeksrapport van ABDTOPConsult vorm te geven. In april 2025 is deheer De Graeff bereid gevonden deze rol op zich te nemen. De opdrachtaan hem luidde als volgt:1.Benoem de voor de betrokken partijen (overheden en stakeholders)meest urgente en grootste opgaven in het Waddengebied.2.Formuleer condities en spelregels voor een doelmatige governance,uitgaande van de bestaande verantwoordelijkheden van dezepartijen.3.Adviseer over de benodigde financiering, waaronder de mogelijkheidvan het bundelen en hanteerbaar maken van bestaande en mogelijktoekomstige geldstromen.4.Benoem de mogelijkheden voor versterking van de uitvoeringskracht.5.Adviseer tenslotte over de toekomst van de Waddenacademie en hetWaddenfonds.In de periode juni t/m december 2025 is eveneens, conform de afspraakbinnen de Waddengovernance, de tussentijdse evaluatie van de Agendavoor het Waddengebied 2050 en het Uitvoeringsprogramma Wadden-gebied 2021–2026 uitgevoerd.1Kamerstuk 29 684, nr. 279 kst-29684-298ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2026Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 684, nr. 2981 Het advies van de heer De Graeff: «Werk aan de Wadden» en het rapportvan de tussentijdse evaluatie zijn als bijlage toegevoegd aan deze brief.Beide rapporten worden nog besproken in het BOW van 26 maart 2026.Na het BOW kan de Kamer geïnformeerd worden over de appreciatie vande adviezen.Toekomst WaddenacademieDe Waddenacademie is onafhankelijk kennisregisseur van het Wadden-gebied. De Waddenacademie heeft een belangrijke rol bij o.a. kennisont-wikkeling en -deling voor het Waddengebied. Over de toekomst van deWaddenacademie heeft de heer De Graeff in verband met de urgentie inseptember 2025 tussentijds advies uitgebracht. Het advies luidde om deWaddenacademie voort te zetten en voor een periode van vijf jaar(2028–2032) zekerheid te bieden over financiering. Dit advies is in hetBOW positief ontvangen. Rijk en provincies hebben een principeafspraakgemaakt over de verdeelsleutel voor financiering van de Waddenaca-demie voor de periode 2028 t/m 2032. Bij de Voorjaarsnotabesluitvormingzal een voorstel worden gedaan voor dekking hiervan. Ook de Wadden-provincies hebben aangegeven dekking te zullen zoeken voor de periodevan vijf jaar.Routekaart toekomstbestendige bereikbaarheidDe routekaart «Bereikbaarheid» (bijlage 1) is, inclusief de vervolgacties, inhet BOW vastgesteld. In de routekaart staat waar Rijk en regio tot 2044naar toe werken om de bereikbaarheid toekomstbestendig te houden. Eris brede steun uitgesproken voor het eindresultaat waar Waddenbreedhard aan is gewerkt. De vervolgacties worden onderschreven. Zo is o.a.afgesproken om de veerboten naar de Friese Waddeneilanden teelektrificeren en gaan eiland- en kustgemeenten de samenwerking in degehele mobiliteitsketen van en naar de vijf Waddeneilanden intensiveren.Tevens kijken opdrachtgevers (o.a. Waddeneilanden, kusthavens,Rijkswaterstaat) hoe havens en vaargeulen meer emissieloos gebaggerdkunnen worden.Rijkswaterstaat en de aannemer van het onderhoudscontract kijken in deuitvoering continu naar optimalisaties in het baggeren binnen de gesteldekaders, het Nationaal Waterprogramma en het Natura 2000-beheerplan.Zo wordt bij de baggerwerkzaamheden en keuze van spreidingslocatiesonder andere gekeken naar een optimale balans tussen enerzijds hetverder wegbrengen van baggerspecie versus de langere vaartijd die datmet zich meebrengt.Aandachtspunt dat het BOW meegaf was zorg over de samenhang tussende vervolgacties. Het Ministerie van IenW heeft aangegeven hierin een rolte blijven spelen, zodat dit ook goed landt in het volgende uitvoeringspro-gramma Waddengebied 2027–2032. Ook is aandacht gevraagd omkoppelkansen rondom elektrificatie niet uit het oog te verliezen.Beleidskader Natuur WaddenzeeHet kabinet streeft een nieuwe balans na van een robuuste natuur dieeconomische activiteiten, passend bij het multifunctionele gebruik van deWaddenzee, zoals de garnalenvisserij, de bereikbaarheid van de eilandenen toerisme mogelijk maakt. Voor de garnalenvisserij loopt het traject vande Toekomstvisie garnalenvisserij waarmee ingezet wordt op eenduurzame toekomstbestendige visserij. Daarmee wordt vooruitgelopen ophet Beleidskader Natuur Waddenzee. Met het op te stellen BeleidskaderNatuur Waddenzee (beleidskader) wil het Ministerie van LVVN onder-nemers en gebruikers van de Waddenzee duidelijkheid geven over welkeTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 684, nr. 2982 activiteiten onder welke voorwaarden in de toekomst mogelijk zijn. Ditgebeurt ten behoeve van meer duidelijke kaders voor vergunningver-leners. Daartoe wordt gekeken naar de impact van gebruiksfuncties op hetecosysteem en welke (cumulatie van) impact verminderd moet worden.Op 3 februari 2025 is de Kamer over de stand van zaken met betrekking tothet beleidskader geïnformeerd2.Het afgelopen jaar is verder gewerkt aan de oplevering van de verschil-lende bouwstenen die gebruikt worden om te komen tot het beleidskader.Het betreft zowel ecologische als sociaaleconomische bouwstenen.Partijen binnen de Waddengovernance zijn en worden actief betrokken bijde totstandkoming van het beleidskader. Dit proces vergt meer tijd danvoorzien. Het beleidskader wordt naar verwachting op 15 juni 2026voorgelegd aan het Bestuurlijk Overleg Waddengebied.Reactie op het rapport Waddenacademie 2024 – De Europees- eninternationaalrechtelijke status van de WaddenzeeDe Waddenacademie heeft in opdracht van Rijkswaterstaat, in nauwesamenwerking met LVVN en IenW, onderzoek gedaan naar de relevantievan bestaande internationale en Europese juridische regimes voor debescherming en het beheer van de Waddenzee. Het rapport verscheen indecember 2023 als preprint3. Op basis van de belangrijkste bevindingenuit het onderzoek heeft de Waddenacademie in januari 2024 een reflectiemet beleidsaanbevelingen (hierna: de reflectie) gepubliceerd4.Kernboodschap van de reflectieDe Waddenzee is een internationaal erkend natuurgebied met de statusvan Natura 2000-gebied, UNESCO Werelderfgoed en RAMSAR-gebied5.De Waddenzee wordt beschermd door diverse internationale en Europeserechtskaders, zoals de Vogel- en Habitatrichtlijn, het OSPAR-Verdrag, hetBiodiversiteitsverdrag en het Verdrag van Bonn. Nederland heeft zich aandeze verdragen en richtlijnen verbonden en is daarmee verplicht de daarinvastgelegde regels en afspraken na te leven. De Waddenacademie heeftgeconstateerd dat wetgeving, beleid en beheer zich voornamelijk richtenop Europese richtlijnen, waardoor verplichtingen uit internationaleverdragen onvoldoende aandacht krijgen. Dit gebrek aan aandacht wordtvolgens de Waddenacademie verder versterkt door het onvoldoendebenutten van «soft law»-instrumenten, zoals resoluties, richtsnoeren enaanbevelingen. Hoewel deze instrumenten niet juridisch bindend zijn,bieden ze belangrijke handvatten voor de interpretatie van kernbegrippen,verplichtingen en doelen van de verdragen. Soft law is hierdoor nauwverweven met de toepassing van juridische verplichtingen (oftewel hardlaw) in de praktijk, aldus de Waddenacademie.Reactie op de reflectieIn algemene zin klopt de constatering van de Waddenacademie dat defocus in wetgeving, beleid en beheer ligt op de Europese richtlijnen. Dat isbij de totstandkoming van de Wet natuurbescherming, die inmiddels isopgevolgd door de Omgevingswet, een bewuste keuze geweest. Dewetgever heeft destijds toegelicht dat er behoefte is aan een helder,2Kamerstuk 29 684, nr. 2793De Europees- en Internationaalrechtelijke status van de Waddenzee – Waddenacademie4Reflectie met beleidsaanbevelingen naar aanleiding van het rapport «De Europees- eninternationaalrechtelijke status van de Waddenzee» – Waddenacademie5Conventie van RAMSAR; internationale overeenkomst inzake watergebieden die van interna-tionale betekenis zijn, in het bijzonder als woongebied voor watervogels.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 684, nr. 2983 stabiel wettelijk kader, dat in een samenhangend systeem de biodiversiteitbeschermt. De Europese Vogel- en Habitatrichtlijn zorgen voor datsamenhangende systeem en dragen daarmee ook bij aan de doelstel-lingen van internationale verdragen. De wetgever heeft er daarom bewustvoor gekozen de focus in de wetgeving op de Vogel- en Habitatrichtlijn teleggen6. Daarbij heeft de wetgever ook oog gehad voor het verminderenvan regeldruk en het hanteerbaar maken van de regelgeving voor depraktijk. De wetgever heeft destijds onderkend dat niet alle internationaleverplichtingen worden afgedekt door de Europese richtlijnen en waar datecht noodzakelijk is voorzieningen getroffen.Mede in het licht van bovenstaande wordt voor de Waddenzee gewerktaan een nieuw samenhangend kader om economisch medegebruik van deWaddenzee ook op langere termijn mogelijk te houden7. Immers, eenrobuuste natuur en duurzame economische activiteiten dienen met elkaarin balans te zijn. Met het op te stellen Beleidskader Natuur Waddenzeemoeten ondernemers en gebruikers duidelijkheid krijgen welke activi-teiten onder welke voorwaarden mogelijk zijn. Daarnaast wordt met deBeheerautoriteit Waddenzee gewerkt aan Werelderfgoedwaardig beheer.Tevens sluit een aantal aanbevelingen aan op enkele lopende trajectenzoals het uitwerken van de bescherming van de Outstanding UniversalValue (in gesprek met Unesco om het Werelderfgoedverdrag beter teimplementeren) en de trilaterale samenwerking met Duitsland enDenemarken.Het advies van de Waddenacademie onderstreept in het algemeen deurgentie om deze projecten en trajecten goed uit te voeren. We blijven datdoen in samenhang met andere lopende trajecten zoals het opstellen enuitvoeren van het Natuurplan (in het kader van de Natuurherstelveror-dening), de actualisering van het Natura 2000-beheerplan en de investe-ringen middels de Programmatische Aanpak Grote Wateren. Al dezeprojecten hebben gemeen dat ze vanuit een ecosysteem-aanpak werkenaan het versterken van de ecologie van de Waddenzee, in balans met zijnomgeving en rekening houdend met het multifunctionele gebruik. Hetadvies van de Waddenacademie wordt dan ook gezien als een onder-steuning van de noodzaak om door te gaan met deze beleidsprocessen.Deze projecten bieden een strategisch kader om aanbevelingen teintegreren en te vertalen naar de uitvoering en het beheer van deWaddenzee.Het Omgevingsberaad Waddengebied adviseert in haar brief van7 oktober jl. eveneens om de genoemde, lopende trajecten met krachtvoort te zetten en niet om nieuwe wet- en regelgeving te ontwikkelen. Datonderstrepen wij van harte. Daarbij zal de samenhang tussen de trajecten,waarmee tot doelbereik zal worden gekomen en invulling wordt gegevenaan de doelen van de Agenda voor het Waddengebied 2050, inzichtelijkerworden gemaakt.Op deze manier wordt zowel de huidige ecologische waarde gewaarborgdals ruimte gecreëerd voor toekomstige ontwikkelingen, in lijn met deinternationale verplichtingen. In bijlage 2 is een korte duiding gegevenvan de verschillende aanbevelingen.Hiermee is invulling gegeven aan de toezegging8 van de Staatssecretarisvan LVVN aan het lid Chakor (GroenLinks-PvdA) tijdens het Commissie-debat Wadden van 6 februari 2025 om met een reactie te zullen komen ophet advies van de Waddenacademie. Het gestand doen aan deze6Kamerstuk 33 348, nr. 3, o.a. p. 11–13, 19, 37, 70 en 217–2217Kamerstuk 33 576, nr. 403, p. 48TZ202502-193Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 684, nr. 2984 toezegging heeft langer geduurd dan voorzien om een goede besprekingvan het rapport, de reflectie en de voorgenomen reactie hierop binnen deWaddengovernance te laten plaatsvinden.Beheerautoriteit WaddenzeeOp 3 februari 2024 is de Kamer geïnformeerd over de evaluatie van deBeheerautoriteit Waddenzee9. De Beheerautoriteit heeft het afgelopen jaarsamen met opdrachtgevers en (natuur)beheerders ingezet op deafgesproken verbeteracties. In een collectieve bijeenkomst is de gezamen-lijke ambitie (her)geformuleerd en onderschreven: «ToekomstbestendigWerelderfgoedwaardig beheer op basis van het Beheeraanbod». Debenodigde verbetering van (natuur)beheer is, in navolging op het eersteIntegraal Beheerplan (2023), op zeven beheeraspecten in het Beheer-aanbod – een volgende stap naar integraal beheer – uitgewerkt. Dit wordtprogrammatisch tot uitvoering gebracht door het BeheerderscollectiefWaddenzee onder regie van de Beheerautoriteit Waddenzee. Daarnaastzijn er stappen gezet om de beheerpraktijk structureel in te brengen bij debeleidsontwikkeling door onder andere het proces van signaleren enadviseren te professionaliseren. Recent hebben partners in het gebiedonder regie van de Beheerautoriteit een BOA-convenant «natuurhand-having Waddenzee» afgesloten dat met ingang van 1 januari 2026 inwerking is getreden. Dit maakt het toezicht op de Waddenzee in hetgroene domein efficiënter en beter.Zoekgebieden kerncentralesDe Minister van Klimaat en Groene Groei heeft namens het kabinet eentoelichting gegeven over het proces rond de zoeklocaties voor tweenieuwe kerncentrales in Nederland. Het kabinet werkt momenteel aan deprojectprocedure waarin meerdere locaties worden onderzocht,waaronder locaties in de Eemshaven.De leden van het BOW hebben hun zorgen met betrekking tot demaatschappelijke impact en de Groningse ondergrond in het overleggedeeld. Het kabinet is zich bewust van de gevoeligheden in Groningenen kent de politieke wensen. Zoals toegelicht in het BOW is het om tot eenjuridisch houdbaar besluit te komen, op dit moment echter nog nietmogelijk om locaties uit te sluiten. Dat kan mogelijk later wel op basis vande onderzoeken die nu lopen in het kader van de projectprocedure, waarinde locaties op meerdere aspecten worden beoordeeld, waaronder deomgeving en toekomstvastheid. Als het kabinet na het doorlopen van deprojectprocedure een keuze heeft tussen geschikte locaties, zal het devoorkeur gegeven aan een locatie in Zeeland. De locatiekeuze wordtverwacht na de zomer van 2026. De Minister van Klimaat en groene Groeizal de leden van het BOW blijvend informeren over de voortgang van deonderzoeken.Stand van zaken Programmatische Aanpak Grote Wateren:WaddengebiedMet de Programmatische Aanpak Grote Wateren (PAGW) verbetert hetRijk (ministeries IenW en LVVN) de ecologische waterkwaliteit en natuur inen rond de Grote Wateren. Daarmee is de PAGW essentieel voor hetduurzaam behalen van de doelen van de Kaderrichtlijn Water, de Vogel-en Habitatrichtlijn en de Europese Natuurherstelverordening. In hetWaddengebied wordt ingezet op het herstellen van de natuurlijkedynamiek van wind en water, het optimaliseren van natuurlijk leefgebied9Kamerstuk 29 684, nr. 279Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 684, nr. 2985 en het aanleggen van betere ecologische verbindingen. Van de zevenPAGW-Waddenprojecten is de stand van zaken:•Om vertroebeling te verminderen zijn met de pilot BuitendijkseSlibsedimentatie in 2025 rijshouten dammen aangelegd in hetEems-Dollard gebied.•Ecologische koppelmaatregelen binnen de dijkversterkingLauwersmeer-Vierhuizergat zijn door het waterschap Noorderzijlvest in2025 gerealiseerd. Het betrof kwelderuitbreiding, een natuurlijkereovergang van de versterkte dijk en een nieuw getijdengebied Marne-waard van 70 hectare met getijdenduiker.•Voor de planuitwerking van een aantal ecologische maatregelenbinnen de dijkversterking Koehool-Lauwersmeer (meer vismigratie bijdrie gemalen en optimalisatie inrichting kwelders) maken we afspra-ken met Wetterskip Fryslân.•Voor Eemszijlen-Groote polder heeft de provincie Groningen innovember 2025 het voorkeursalternatief vastgesteld inclusief eengroenblauwe bufferzone met binnendijks estuarien gebied. Het Rijkmaakt afspraken met de provincie over de voorbereiding van devoorkeursbeslissing en de start planuitwerking.•Binnen het project «Onderwaternatuur Waddenzee» verbeteren wedoorlopend via verschillende pilots het onderwaterleven zoals hetherstel van: hardsubstraat, ondergedoken zeegras en schelpdierban-ken.•Voor het herstel van de natuurlijke dynamiek op de BoschplaatTerschelling is in 2025 ingezet op participatie en communicatie met deeilanders over het project. Voor het projectonderdeel «Dynamiek in dezeereep» wordt momenteel de planuitwerking en projectrealisatiegecombineerd aanbesteed.•Voor een toekomstbestendig Lauwersmeer (met als doel het realiserenvan een natuurlijkere overgang tussen zoet- en zoutwater tussen hetLauwersmeer en de Waddenzee) legt het waterschap Noorderzijlvest inde huidige verkenningsfase een openbaar meetnet chloride aan om dezoetzoutsituatie in beeld te brengen (inclusief communicatie enparticipatie) en stelt het een ecologisch streefbeeld op voor dezoetzout-overgang Lauwersmeer-Waddenzee.Aanbesteding concessies Friese Waddenveren vanaf 2029Het Ministerie van IenW bereidt een aanbesteding voor van nieuweconcessies voor de veerdiensten van en naar de Friese Waddeneilanden.Op 1 oktober 2025 heeft de Kamer met de Staatssecretaris van IenWgedebatteerd over het Programma van Eisen (hierna PvE) voor dezeaanbesteding en enkele andere aanbestedingsdocumenten. Hieronderwordt de Kamer geïnformeerd over de opvolging van de toezeggingen diein dat debat zijn gedaan. Tevens wordt ingegaan op de planning van deaanbestedingsprocedure.Opvolging toezeggingenAan de Kamer is toegezegd om jaarlijks voor het CD Wadden te wordengeïnformeerd over de voortgang van de implementatie van elektrificatievan de Friese Waddenveren en groene subsidies10. Deze informatie vindtu verderop in deze brief bij «Implementatie elektrificatie FrieseWaddenveren».10TZ202510-075Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 684, nr. 2986 Toegezegd is ook om de benchmarkstudie over het redelijk rendement terinzage met de Kamer delen11. Deze toezegging is nagekomen op22 oktober 202512.De Staatssecretaris heeft daarnaast toegezegd om de Minister teverzoeken de Kamer te informeren over het dossier rondom dewatertaxi13.De Staatssecretaris heeft daarnaast toegezegd om de Minister teverzoeken de Kamer te informeren over het dossier rondom dewatertaxi14. Voor de watertaxi’s loopt een traject op basis van hetMARIN-onderzoek naar nachtelijk snelvaren, waarover de Kamer via eenaparte brief is geïnformeerd15.Met betrekking tot de toezegging dat ondernemers deel kunnen nemenaan het OCOW (Overleg Consumenten- en Omgevingsbelangen Wadden-veren) bieden de bepalingen in het PvE hiervoor voldoende ruimte. HetPvE hoeft niet te worden gewijzigd om deze toezegging gestand te doen.De toezegging om eilandbewoners een rol te geven in de aanbestedingwordt opgevolgd door bij het scoren van het gunningscriterium«regionale bijdrage» advies in te winnen van een adviseur die wordtvoorgedragen door de eilandgemeentes. Lokale kennis draagt bij aan eenweloverwogen oordeel en het ministerie wil graag van deze lokale kennisleren.Tot slot is toegezegd om een meldplicht voor sociale veiligheid op tenemen in het PvE. In reactie op deze toezegging is het PvE tekstueelaangescherpt om de rol van de concessiehouder actiever te maken. In hetPvE wordt nu expliciet geëist dat de concessiehouder voor een veiligewerkomgeving moet zorgen.Actuele planningDe aanbestedingsprocedure start in het voorjaar van 2026. De planning isonlangs aangepast, omdat meer tijd benodigd is om alle aanbestedings-stukken gereed te maken voor publicatie. Het kabinet kiest op dit puntvoor zorgvuldigheid. De gunning vindt naar verwachting plaats in hettweede kwartaal van 2027. Daarna heeft een winnende rederij tijd om zichvoor te bereiden op de nieuwe concessie(s). Dit is de implementatiepe-riode. De beoogde startdatum van de nieuwe concessies is 9 januari 2029.Implementatie elektrificatie Friese WaddenverenHet Ministerie van IenW is bezig met het elektrificeren van de FrieseWaddenveren. In het PvE van de concessies is aangegeven dat elektrifi-catie in stappen plaatsvindt wanneer de benodigde infrastructuur hiervoorgerealiseerd is. De realisatie van de benodigde infrastructuur loopt opschema. In het PvE staat de verwachting dat de verbinding naar Schier-monnikoog vanaf 2030 geëlektrificeerd kan worden en de verbindingennaar Terschelling en Vlieland vanaf 2040. De verbinding naar Ameland isvoorzien in de daaropvolgende concessie. Voor de aanleg van debenodigde infrastructuur is € 50 miljoen beschikbaar gesteld uit hetKlimaatfonds.11TZ202510-07612Kamerstuk 23 645, nr. 87013TZ202510-07714TZ202510-07715Kamerstuk 29 684, nr. 297Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 684, nr. 2987 In het BOW is afgesproken dat partijen werken naar samenwerkingsover-eenkomsten. Deze zijn in voorbereiding en zullen naar verwachting in heteerste kwartaal van 2026 getekend worden. Voor de realisatie van deinfrastructuur wordt goed samengewerkt met Rijkswaterstaat, de regio ende netbeheerders.De Minister van Infrastructuur en Waterstaat,R. TiemanDe Staatssecretaris van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur,J.F. RummenieTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 684, nr. 2988