f95b6b27-a2af-4b44-b4bd-06578faf3b06

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–2025Aanhangsel van de HandelingenVragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door deregering gegeven antwoorden2059Vragen van het lid Saris (Nieuw Sociaal Contract) aan de Ministers van SocialeZaken en Werkgelegenheid en van Economische Zaken over het bericht«Nederland laat kansen liggen en moet Leven Lang Ontwikkelen wél eenprioriteit maken» (ingezonden 4 april 2025).Antwoord van Minister Van Hijum (Sociale Zaken en Werkgelegenheid), medenamens de Minister van Economische Zaken (ontvangen 24 april 2025).Vraag 1Bent u bekend met het bericht «Nederland laat kansen liggen en moet LevenLang Ontwikkelen wél een prioriteit maken»?1Antwoord 1Ja.Vraag 2Hoe kijkt u terug op de georganiseerde top over arbeidsmarktkrapte, en welkeinzichten heeft u daar opgedaan voor het arbeidsmarktbeleid?2Antwoord 2Als kabinet kijken wij positief terug op de top arbeidsmarktkrapte. In totaalwaren ongeveer 250 mensen aanwezig, van sociale partners en brancheorga-nisaties tot kennisorganisaties en individuele werkgevers. Vanuit het kabinetwaren we met vijf bewindspersonen vertegenwoordigd. Zo waren ook deMinister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS), de Minister vanOnderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) en de Staatssecretaris FunderendOnderwijs en Emancipatie (OCW) aanwezig. Arbeidsmarktkrapte is namelijkeen belangrijk onderwerp voor dit kabinet, een thema dat veel beleidsterrei-nen raakt.Marieke Blom (hoofdeconoom ING) gaf een keynote speech. Haar hoofdbood-schap was om te kiezen, ook als overheid. Niet alle maatschappelijke doelenkunnen tegelijkertijd bereikt worden. Daar hebben wij als bewindspersonen1ANP, 1 april 2025, «Nederland laat kansen liggen en moet Leven Lang Ontwikkelen wél eenprioriteit maken» (persportaal.anp.nl/artikel/e47a5901-8ef5-4b44-9ad8-34ad5cd9a6a6/nederland-laat-kansen-liggen-en-moet-leven-lang-ontwikkelen-wel-een-prioriteit-maken).2Persuitnodiging Arbeidsmarktkraptetop van Ministerie van Sociale Zaken & Werkgelegenheid,17 maart 2025 (www.rijksoverheid.nl/ministeries/ministerie-van-sociale-zaken-en-werkgelegenheid/nieuws/2025/03/17/persuitnodiging-arbeidsmarktkraptetop-21-maart-2025). ah-tk-20242025-2059ISSN 0921 - 7398’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, Aanhangsel1 over doorgepraat in het plenaire panelgesprek. In de interactieve deelsessiesis input opgehaald op gebied van productiviteit, aansluiting onderwijs-arbeidsmarkt, duurzame arbeidsparticipatie en slimmer werken in de(semi-)publieke sector. Er wordt momenteel een verslag van de top opge-steld. In dit verslag gaan we nader in op de verzamelde inzichten. Wij sturenhet verslag naar de Kamer in de aanloop naar het geplande Commissiedebatarbeidsmarktkrapte van 21 mei 2025.Vraag 3Wat is de gedeelde visie van het kabinet op de dalende arbeidsmarktproducti-viteit, de toenemende vergrijzing en de tekorten in cruciale sectoren?Antwoord 3Al enkele jaren is er sprake van grote krapte op de arbeidsmarkt. Deverwachting is dat door vergrijzing de schaarste van arbeid ook in detoekomst een grote uitdaging zal blijven. In lijn met motie Omtzigt3 zal hetkabinet zorgen dat de effecten van demografische ontwikkelingen op dearbeidsmarkt verder inzichtelijk worden gemaakt. Zoals in de Kamerbrief vandecember 2024 beschreven is het aanwenden van extra arbeidsaanbod nietvoldoende om de (toekomstige) tekorten volledig op te lossen.4 Dit is ooknog benadrukt op de top arbeidsmarktkrapte. Daarom moeten we ook aan deslag met arbeidsproductiviteit. Productiviteitsgroei is – zeker gezien dedemografische verwachtingen – een bepalende factor om onze welvaart tebehouden.In hoofdstuk 10a van het Regeerprogramma beschrijft het kabinet degedeelde kijk op productiviteit in relatie tot de vergrijzing en arbeidsmarkt-krapte.5 In dit hoofdstuk wordt ook de productiviteitsagenda van dit kabinetaangekondigd. December jongstleden is de voortgang van de agenda met uwKamer gedeeld.6 De verdere uitwerking van de productiviteitsagenda volgtdeze zomer.In hoofdstuk 10b van het Regeerprogramma beschrijft het kabinet degedeelde kijk op arbeidsmarktkrapte en gaat in op de aanpak daarvan. Ditgaat ook over keuzes maken voor en binnen cruciale sectoren in relatie tot devergrijzing en arbeidsmarktkrapte.7Met de uitwerking van motie Vijlbrief zal het kabinet verder ingaan op deontwikkeling van de economie in de toekomst, deze ontvangt uw Kamer voorde begrotingsbehandeling van SZW.Vraag 4Hoe bent u voornemens om uitvoering te geven aan de oproep uit het artikelom gezamenlijk met werkgevers en opleiders verantwoordelijkheid te nemenom te werken aan een ambitieus en voortvarend arbeidsmarktbeleid?Antwoord 4Als kabinet werken we voortdurend samen met sociale partners aanambitieus en voortvarend arbeidsmarktbeleid. Dat doen we onder andere viade eind vorig jaar gepresenteerde brede arbeidsmarktagenda (zie beantwoor-ding vraag 3). Het hanteerbaar maken van arbeidsmarktkrapte is immers eenuitdaging voor zowel werkgevers als werknemers.Ook werken we aan een gezamenlijke LLO-agenda. Dit gezien het belang vanLeven Lang Ontwikkelen (LLO) voor de arbeidsmarkt, de productiviteits-agenda en de bestaans- en werkzekerheid van mensen. Daarmee geven weuitwerking aan het Regeerprogramma. Bij die agenda betrekken we hetLLO-veld, waaronder werkgevers, sociale partners, opleiders, arbeidsmarktre-gio’s en uitvoeringsorganisaties.Vraag 5Wat is de stand van zaken van de uitwerking van de Leven Lang Ontwikkelen(LLO)-agenda, en wanneer wordt deze uiterlijk naar de Kamer gestuurd?3Kamerstukken II, 2024–2025, 36 410, nr. 1124Kamerbrief over uitwerking plannen arbeidsmarktkrapte en brede arbeidsmarktagenda |Kamerstuk | Rijksoverheid.nl5Hoofdstuk 10a. Economie en ondernemingsklimaat | Regering | Rijksoverheid.nl6Kamerbrief voortgang uitwerking productiviteitsagenda | Kamerstuk | Rijksoverheid.nl7Hoofdstuk 10b. Arbeidsmarktkrapte | Regering | Rijksoverheid.nlTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, Aanhangsel2 Antwoord 5De contouren voor de gezamenlijke LLO-agenda bespreken wij samen met deMinister van OCW in mei. Een centraal element is hoe we kunnen komen toteen effectievere benutting van de bestaande publieke en private investerin-gen in LLO. We zijn voornemens de kamerbrief hierover rond de zomer naarde Kamer te sturen.Vraag 6Bent u bereid om Leven Lang Ontwikkelen expliciet te verankeren in deproductiviteitsagenda en andere economische langetermijnstrategieën?Antwoord 6Leven Lang Ontwikkelen is van grote waarde voor de productiviteitsagendaen is daarbinnen een belangrijk element. In de gezamenlijke LLO-agenda zalde bijdrage aan productiviteit zeker een prominente plek krijgen, in nauweafstemming met de productiviteitsagenda en andere economische en socialedoelen van LLO.LLO helpt mensen om hun kennis en vaardigheden te onderhouden enverbeteren, en draagt bij aan het vermogen van mensen om zich te blijvenontwikkelen. LLO is daarmee nodig voor de noodzakelijke productiviteitsstij-ging. Daarbij heeft LLO waarde voor werkgevers, om innovatief en productiefte blijven, maar ook om een aantrekkelijke werkgever te zijn op de krappearbeidsmarkt. Daarnaast heeft LLO ook waarde voor de aanpak van anderegrote maatschappelijke opgaven. Zoals de aanpak van krapte op de arbeids-markt, de duurzame inzetbaarheidsagenda, het ondernemerspact, de aanpakvan laaggeletterdheid, het voorkomen van werkloosheid. En niet in de laatsteplaats, LLO is voor iedereen belangrijk om jezelf te ontwikkelen, loopbaan-stappen te kunnen zetten, te groeien in je vak en je salaris en om plezier tehouden in je werk.Vraag 7Deelt u de mening dat de huidige arbeidsmarktkrapte in cruciale sectorenvraagt om meer aandacht en concrete actie voor (om)scholing? Zo ja, welkestappen wilt u hiervoor gaan zetten?Antwoord 7De huidige arbeidsmarktkrapte in cruciale sectoren vraagt om aandacht enconcrete actie voor (om)scholing. De aanpak van arbeidsmarkkrapte hebbenwij gedeeld in de kraptebrief van 13 december jongstleden8.Voldoende gekwalificeerd personeel is nodig om de gewenste of noodzake-lijke dienstverlening in maatschappelijke cruciale sectoren en ambities voormaatschappelijke doelen te realiseren. De huidige arbeidsmarktkrapte zet diedienstverlening en ambities onder druk. De huidige arbeidsmarktkrapte vraagtin de eerste plaats van werkgevers om zich hierop aan te passen en te zoekennaar andere oplossingen, bijvoorbeeld slimmere roostering en innovatie.De rol die (om)scholing kan bieden is o.a. uiteengezet in de Kamerbrief SlimInvesteren in Leven Lang Ontwikkelen van november jl.9 Het is in de eersteplaats aan werkgevers om te voorzien in scholing die nodig is om inzetbaarte blijven voor hun werk, ook als dat aan verandering onderhevig is. Het helptdaarbij als organisaties een cultuur hebben die leren en ontwikkelenondersteunt en stimuleert. De SLIM-regeling stimuleert bedrijven aandacht tehebben voor en te investeren in leren en ontwikkelen. Allereerst doorMKB-bedrijven te ondersteunen bij het werken aan een leercultuur in deorganisatie.Aanvullend daarop maken de door diverse sectoren, met steun van SZW,uitgewerkte sectorale ontwikkelpaden inzichtelijk hoe scholing bijdraagt aanin- of doorstroom in sectoren. Daarbij is specifiek voor maatschappelijkcruciale sectoren de SLIM scholingssubsidie relevant. Deze subsidie is eentegemoetkoming in de kosten die werkgevers maken voor het scholen vanmensen die in- of doorstromen op functies in maatschappelijk crucialesectoren. Daarmee stimuleert het kabinet dat werkgevers zich ook richten opwerknemers die nog niet helemaal voldoen aan de eisen, en bieden we8Kamerstukken II, 2024–2025, 29 544, nr. 12609Kamerstukken II, 2024–2025, 30 012, nr. 158Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, Aanhangsel3 antwoord op de mismatch die kan bestaan tussen vraag en aanbod. Deregeling bouwt voort op de eerdergenoemde sectorale ontwikkelpaden. In deperiode 2025–2027 is er € 73,8 miljoen beschikbaar voor de SLIM scholings-subsidie. Tot en met eind juni staat het eerste aanvraagtijdvak open voorindividuele werkgevers. In september opent een tijdvak voor sectoraleaanvragen.Tot slot werken we in het kader van de herziening van de arbeidsmarktinfra-structuur aan landelijke en regionale meerjarenagenda’s, waarin ook wordtingezet op voldoende personeel voor cruciale publieke sectoren en waarbij deverbinding wordt gemaakt met (sectorale) Human Capital Agenda’s en de(provinciale) Economic boards.Vraag 8Welke rol ziet u weggelegd voor een persoonlijk ontwikkelbudget voor allewerkenden om ontwikkeling en scholing te stimuleren?Antwoord 8De ideeën over persoonlijke ontwikkelbudgetten spreken ons zeer aan. Er is alveel over geschreven, bijvoorbeeld door de commissie Borstlap en door deSER. Wij verwachten dan ook dat deze ideeën aan de orde zullen komen in debrief over de gezamenlijke LLO-agenda die we rond de zomer aan uw Kamerversturen. Een onderdeel van die agenda is namelijk een verkenning naar hoewe de bestaande publieke en private LLO-middelen beter en effectieverkunnen benutten.Vraag 9Hoe kijkt u naar de voornemens van de Europese Commissie om de tekortenin cruciale sectoren terug te dringen door middel van zogenoemde «flag-ships» met concrete maatregelen en gerichte actie?Antwoord 9Het kabinet vindt het goed om te zien dat er ook op Europees niveau lidstatenworden aangemoedigd om de arbeidsmarktkrapte terug te dringen. Hetrapport van Draghi over de toekomst van het Europese concurrentievermo-gen toont aan dat het aanpakken van arbeidsmarktkrapte in Europa onver-minderd belangrijk is. Ook uit een recent WRR-rapport blijkt dat de meesteEuropese landen de komende decennia de gevolgen zullen merken van devergrijzing en daarbij behorende krimpende beroepsbevolking en lagereeconomische groei.10 Dit doet Europa mede door het inzetten van «flag-ships». Europese projecten die bedoeld zijn om hervormingen aan te jagen,waaronder het aanpakken van tekorten in cruciale sectoren. Tegelijkertijd blijftaanvullende nationale inzet ook nodig. De nationale context van Nederlandmet een lage werkloosheid, hoge participatiegraad en specifieke tekorten metbijbehorende sectorstructuur is uniek in Europa.Niet alles binnen het Europees beleidsdomein en flagships initiatieven isvertaalbaar naar de Nederlandse situatie. Daarom heeft dit kabinet ookdiverse plannen over de aanpak van arbeidsmarktkrapte opgenomen inhoofdstuk 10b van het Regeerprogramma en nader uitgewerkt in dekraptebrief van 13 december jongstleden.11Vraag 10Welke mogelijkheden ziet u om in Europees verband samen te werken om dearbeidsmarktkrapte terug te dringen?Antwoord 10De huidige mondiale omstandigheden tonen wederom het belang vanEuropese samenwerking aan. Zo lanceert de Commissie binnenkort eenCoördinatie-instrument voor concurrentievermogen («CompetitivenessCoordination Tool»), dat samen met de lidstaten zal bijdragen aan een beterestrategische beleidscoördinatie van zorgen voor de uitvoering op EU- ennationaal niveau gedeelde concurrentiedoelstellingen, waaronder arbeids-marktkrapte. Onder de paraplu van de Unie van Vaardigheden worden tevens10WRR (2024) Europese vergrijzing in het vizier. Omgaan met pensioen- en begrotingsrisico’s.11Kamerstukken II, 2024–2025, 29 544, nr. 1260Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, Aanhangsel4 meerdere initiatieven ontwikkeld om samenwerking op Europees niveau vormte geven waar het gaat om het ontwikkelen van een leven lang leren,tegengaan van tekorten in bepaalde vaardigheden en inwoners weerbaarderte maken voor de groene -en digitale transitie. De Commissie heeft aangekon-digd dat het concurrentievermogen een van de speerpunten van hetaanstaande MFK wordt. Zoals het kabinet met uw Kamer deelde12 isconcurrentievermogen, met daarin o.a. focus op de investering in vaardighe-den, één van de prioriteiten van dit kabinet voor het aanstaande meerjarigfinancieel kader. Dit kan een belangrijke bijdrage leveren aan het bestrijdenvan arbeidsmarktkrapte op Europees niveau en zorgen van een intensievereinzet op om- en bijscholing, met name op het gebied van STEM- enVET-vaardigheden. Het kabinet blijft zich binnen Europees verband hardmaken voor een Europese inzet op arbeidsmarkttekorten, het ontwikkelen vanvaardigheden en het competitiever maken van de Unie.12Kamerstukken II, 2024–2025, 21 501-20, nr. 2245Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, Aanhangsel5