Jeltje Straatman

Gevangeniswezen

Mevrouw Straatman (CDA): Dank u wel, voorzitter. Ik wil beginnen met de staatssecretaris te complimenteren met het actieplan gevangeniswezen. Met dit plan wordt een belangrijke stap gezet in het versterken van het gevangeniswezen. Dat zijn we verplicht aan slachtoffers van vreselijke misdaden, aan hardwerkende piw'ers en aan de samenleving. Want als straffen verjaren en als daders niet worden opgeroepen, dan raakt dit aan de geloofwaardigheid van ons strafrecht. Tegelijkertijd is het eerlijke verhaal dat zelfs met dit actieplan er een tekort blijft waardoor de noodmaatregelen voorlopig nog niet van tafel zijn. Dat is heel pijnlijk. Daarom zoeken wij naar manieren om noodmaatregelen zo snel als mogelijk van tafel te krijgen. We zijn dan ook blij om te lezen dat bijvoorbeeld de reclassering heeft opgeroepen tot een voortvarende behandeling van onze initiatiefwet Slimmer straffen, om de gereedschapskist van de rechter uit te breiden. Voorzitter. Maar hoe komen we uit de impasse van tekorten en het noodgedwongen uitvoeren van noodmaatregelen? Wat het CDA betreft kunnen we al veel winnen door aangekondigde maatregelen te versnellen. Hierover heb ik wat vragen aan de staatssecretaris. Wanneer komt de staatssecretaris met de uitkomsten van het onderzoek of regionaal plaatsen nog nodig is? Hoe staat het met de zoektocht naar de detentieboot en met onderzoek naar meer locaties op tijdelijke units? Hoe staat het met de verkenning om de voorraad zelfmelders via enkelband weg te kunnen werken? Voorzitter. De staatssecretaris wil ook de criteria voor plaatsing in de beperkt beveiligde afdeling, de bba, verruimen. Maar wanneer een gedetineerde niet voldoet aan de criteria van de verlofmodaliteiten in de bba kan hij mogelijk wel in aanmerking komen voor verlof via reguliere detentie. Klopt het dat het mogelijk dus omzeild kan worden? Zo ja, hoe gaat de staatssecretaris dat voorkomen? Wanneer start die pilot met het versoberd regime en de verruiming van de plaatsingscriteria voor de bba? Voorzitter. Het CDA was eerder kritisch over de pilot met de tablets op cel, vanwege de veiligheid en ook vanwege de inhoud van die tablets. We begrijpen tegelijkertijd dat zulke pilots ook worden uitgevoerd om andere noodmaatregelen minder in te hoeven zetten. Uit de evaluatie blijkt dat die tablets gelukkig veilig zijn en dat er ook ruimte is om de inhoud op die tablets verder te versoberen. Zowel gedetineerden als personeel noemen de soft erotica ongepast. Wat het CDA betreft gaat die content er dan ook zo snel mogelijk vanaf. De tablets blijven tegelijkertijd noodzakelijk om die celcapaciteit operationeel te houden. We lezen ook dat voor ruimere toepassing een wetswijziging nodig is. Daarom mijn vraag: waarom kan de invoering van een sober regime wel direct via pilots, maar is er geen beleidsruimte voor het versoberen van het dagprogramma? Kan dat niet sneller via pilots? Is daar wel een wetswijziging voor nodig? Voorzitter. Randvoorwaardelijk aan de maatregelen in het actieplan zijn voldoende personeel en een passende beloning. Daar hebben mijn collega's zojuist ook al een aantal dingen over gezegd, heel terecht. De staatssecretaris geeft aan dat een eigen cao mogelijk meer kapotmaakt dan dat het voor de organisatie oplevert. Maar daar stopt het niet. Wij kijken daarom heel hoopvol naar de doorwerking van "zwaarder werk" in het functiewaarderingssysteem van het Rijk. De staatssecretaris spreekt ook de hoop uit dat dit een positieve ontwikkeling is in de waardering van het uitvoerend personeel van DJI. Wanneer verwacht zij dit effect? Over wat voor bedragen hebben we het dan? Voorzitter. De helft van de gedetineerden pleegt binnen twee jaar weer een strafbaar feit. Dat maakt inzet op resocialisatie van belang, maar tegelijkertijd mogen we niet naïef zijn. Criminele professionals lenen zich niet altijd voor resocialisatie. Maar wat moeten we dan? De Nederlandse wet kent een stelsel van maatregelen die na detentie ingezet kunnen worden om toezicht te blijven houden op gevaarlijke criminelen en om hen na detentie nog zes maanden vast te houden. Onderzoekers geven nu aan dat die termijn van zes maanden vervangende hechtenis als ontoereikend wordt gezien. De gevaarlijkste categorie beroepscriminelen laat zich namelijk niet afschrikken door die zes maanden. Wat gaat de staatssecretaris hieraan doen, behalve alleen het afwachten van de wetsevaluatie? Dat is extra pregnant omdat er in 2027 weer verschillende veroordeelde terroristen vrijkomen. Welke voorwaarden worden er meegegeven aan deze vrijgelaten terroristen, die specifiek in die hoogrisicocategorie zitten? Dan kom ik op mijn laatste punt, voorzitter. Vorig jaar is de extra beveiligde zittingszaal in de PI Vught geopend, waarin zwaar beveiligde verdachten hun rechtszaak kunnen bijwonen zonder gevaarlijke reisbewegingen te hoeven maken. Toch wordt die zaal nauwelijks gebruikt. Ik stelde daar eerder ook vragen over. De staatssecretaris gaf aan dat deze gedetineerden vaak al een afgerond proces hebben en dat er maar plek is voor drie verdachten of gedetineerden, waardoor de zaal minder inzetbaar is. We zijn blij dat de staatssecretaris deze les ook meeneemt naar volgende zittingszalen zoals bij Vught en Vlissingen, maar die zaal staat nu leeg. Mijn vraag is dus de volgende. Hoe kijkt de staatssecretaris naar het idee om deze rechtbank vaker in te zetten voor minder zware criminaliteit in plaats van alleen maar voor zwaar beveiligde verdachten? Dat was het.

Mevrouw Straatman (CDA): Ik heb een vraag aan collega Eerdmans over de enkelband. Ik weet dat we verschillend denken over de enkelband als hoofdstraf. Daar zullen we later nog vaker over komen te spreken. De heer Eerdmans geeft wel aan dat hij het nut ziet van die enkelband in combinatie met andere straffen. Nu lopen er nog steeds 6.300 mensen vrij rond omdat we gewoon nog te weinig plekken hebben in het gevangeniswezen. De heer Eerdmans weet ook dat wij dat, helaas, niet van vandaag op morgen hersteld krijgen. Vindt hij niet ook dat voor de lijst aan zelfmelders en arrestanten die nu gewoon koersen op straffeloosheid, de enkelband wel echt een beter alternatief is dan niks? Het is niet het beste middel, maar dat alternatief is beter dan niks.

Mevrouw Straatman (CDA): Een korte vervolgvraag, voorzitter. Dat kan. Dat is natuurlijk een andere politieke keuze, maar als voor een enkeling verjaring dreigt, kiest u dan liever voor "dan maar niets", om voor die grotere groep wel nog een toekomst te zien voor die celstraf? Dan accepteer je dus dat een enkeling gewoon zonder enige straf vrijuit gaat. Dat is immers wel de feitelijke situatie: in enkele gevallen dreigt verjaring.

Mevrouw Straatman (CDA): Tot slot. Nu komen we ergens, denk ik. Kan ik concluderen dat de heer Eerdmans zegt dat een enkelband wel een uitkomst zou kunnen zijn als verjaring echt dreigt, omdat dan wel geldt "liever iets dan niets"?

Mevrouw Straatman (CDA): Ik heb één verduidelijkende vraag. De staatssecretaris zegt dat dit wordt uitgewerkt binnen het kader van deze nieuwe concepten. Zou het dan ook alleen toepasbaar zijn voor die concepten, of zou het ook breder uitgerold kunnen worden mocht het onderzoek positief zijn?

Mevrouw Straatman (CDA): We hebben het hier inderdaad eerder over gehad. Toen zei de minister dat de Raad voor de rechtspraak er alles aan doet om de zittingszaal zo goed mogelijk te gebruiken. Ik begrijp dat het inderdaad een box in een box is. Ik ben ook eerder in Vught geweest. Tegelijkertijd denk ik dat het, gezien de doorlooptijden, niet uit te leggen is dat we daar een zittingszaal hebben. Die zaal is nu volgens mij maar elf keer gebruikt; dat is heel weinig. Wordt die zaal al gebruikt voor kleinere criminaliteit, voor mensen die toch al in Vught zitten en die nog wachten op de behandeling van hun rechtszaak, of gebeurt dat nog niet? Wordt nu onderzocht hoe dat kan?