Jeltje Straatman

Strafrechtketen

Mevrouw Straatman (CDA): Interessant punt van de heer Ellian. Ik deel zijn analyse. Ik las in de stukken dat het OM aangeeft, bijvoorbeeld als het gaat om onlinecriminaliteit, dat er weinig zaken doorkomen vanuit de politie. Dat zie ik ook. Tegelijkertijd denk ik: heeft het Openbaar Ministerie daar zelf ook niet een rol in? Deelt de heer Ellian met mij dat de financiële structuur en de prikkels die daarin zitten, maken dat complexe onlinecriminaliteitszaken juist moeilijker opgepakt worden en dat we daar eigenlijk niet echt veel prioriteit aan geven?

Mevrouw Straatman (CDA): Dank u wel, voorzitter. De Algemene Rekenkamer geeft de strafrechtketen niet voor niets het stempel "ernstige onvolkomenheid", want een strafrechtketen die niet goed functioneert, raakt aan iets fundamenteels: de geloofwaardigheid en de effectiviteit van ons strafrecht. Een straf die pas na jaren op een misdrijf volgt, verliest immers een belangrijk deel van zijn effect. Daarom is het goed dat de minister met een deltaplan komt, met dashboards, meer coördinatie en dus meer sturing. Maar dat vergt ook concrete meetbare doelstellingen en tijdpaden, zoals de minister eerder heeft toegezegd. Kan de minister toezeggen dat die concrete doelstellingen ook al in Q1 2027 komen, samen met dat deltaplan? Voorzitter. De grootste bottleneck lijkt de tijd te zijn tussen het moment waarop het OM een zaak wil doorsturen en het moment waarop die zaak bij een rechter terechtkan. Er zijn simpelweg te weinig rechters en er is te weinig zittingscapaciteit. Over het tekort aan rechters zei de voorzitter van de NVvR een paar weken geleden nog dat rechters tegen de klippen op werken. We zien dat de politie en het OM dankzij extra middelen relatief snel kunnen opschalen, maar bij de rechtspraak lijkt dat veel moeilijker. Mijn vraag aan de minister is: is er echt niets meer mogelijk bij de rechtspraak om toch sneller te kunnen opschalen? Dan de zittingszalen. In maart 2025 werd bij de PI Vught een extra beveiligde zittingslocatie geopend, juist om risicovol transport van vluchtgevaarlijke gedetineerden te voorkomen. Maar in 2025 en 2026 is deze locatie slechts elf keer gebruikt. Hoe kan dat? En wat betekent dit voor de extra beveiligde rechtbank in Vlissingen, die er in 2030 aan komt? Voorzitter. TNO gaat onderzoek doen naar het vastlopen van de strafrechtketen en dat is goed, maar een aantal oorzaken kennen we natuurlijk al. Daar hoeven we helemaal niet op te wachten. Ten eerste: de impact van personen met verward gedrag op de strafrechtketen. Welke stappen zet de minister nu al om deze mensen, waar dat kan en hoort, buiten de strafrechtketen te houden? Ten tweede: de beroepsprocedures tegen verkeersboetes. Uit het OM-jaarverslag blijkt dat deze procedures een groot beslag leggen op de capaciteit. Hoe kijkt de minister hiernaar en hoe weegt hij de kosten van deze capaciteitsbelasting af tegen de financiële bezwaren die hij tot nu toe telkens noemt tegen het verlagen van de boetes? Voorzitter. Het gaat bovendien niet alleen om sneller; het gaat ook om de juiste prioriteiten. De zwaarste en meest impactvolle misdrijven moeten de meeste aandacht krijgen. Wij krijgen signalen, net als de heer Ellian zojuist noemde, dat financieringsstructuren binnen het OM en de rechtspraak soms hieraan in de weg staan. Mijn vraag aan de minister is: neemt TNO dit financieringsaspect ook mee in het onderzoek? En hoe kijkt de minister hier eigenlijk zelf naar? Ziet hij bijvoorbeeld een verband met de constatering van het OM dat onlinecriminaliteit te weinig doorstroomt? Voorzitter. Dan de ICT bij het Openbaar Ministerie. Eind vorig jaar stuurden 3.000 OM-medewerkers een brandbrief over de gebrekkige ICT. Als de systemen niet werken, komt niet alleen hun werk in de knel, maar uiteindelijk ook de kwaliteit en de continuïteit van onze rechtsstaat. Het EMMA-zaaksysteem wacht nog steeds op operationalisering. Heeft de minister in beeld welke middelen nodig zijn om de verouderde systemen weer goed werkend te krijgen en wanneer verwacht hij dat dit opgelost is? Tot slot de foutieve tenaamstellingen. Wij willen de staatssecretaris complimenteren met de aanpak en kijken uit naar de uitwerking van de motie-Faber over het informeren van burgers over wijzigingen in hun strafblad. Ik heb nog twee uitsluitende vragen. De staatssecretaris schrijft dat bij fouten in het vonnis een administratieve correctie via de Matching Autoriteit moet plaatsvinden en dat een inhoudelijke correctie via de rechtspraak moet plaatsvinden. Het initiatief ligt daarbij niet uitsluitend bij de burger, zo stelt de staatssecretaris, omdat die niet altijd weet wat er mis is. Maar wat betekent "niet uitsluitend"? Welk deel ligt nog wel bij de burger? Vindt de staatssecretaris dat wenselijk? Tot slot. In het rapport over OM-strafbeschikkingen wordt ook gewezen op gebreken bij identiteitsvaststellingen tijdens politie- en OM-verhoren. Wordt dit ook meegenomen in de huidige aanpak? Of het nu gaat om een vonnis of een OM-strafbeschikking: die moeten bij de juiste verdachte terechtkomen. Dank u wel.

Mevrouw Straatman (CDA): Ik hoorde mevrouw Abdi heel kritisch zijn over de OM-strafbeschikking. Ik ben benieuwd: is dat een principiële afwijzing van de OM-strafbeschikking? Of zegt u: nee, als we het qua rechtsbescherming beter kunnen inrichten, dan zou ik daar best voor zijn, zeker ook tegen de achtergrond dat de Wet versterking rechtsbijstand in het strafproces er komt, waardoor iedereen rechtsbijstand krijgt op het moment dat er een strafbeschikking komt? Zegt u: dan kan ik me wel voorstellen dat we een strafbeschikking hebben en dat we die misschien ook uitbreiden? Hoe kijkt u daartegen aan?

Mevrouw Straatman (CDA): De minister zegt terecht dat we wel een realistisch beeld moeten schetsen. Aan de andere kant zegt hij dat we ook alle registers gaan opentrekken. In dat kader heb ik een vraag, want in de laatste brief naar de Kamer schrijft de minister dat de streefnormen op een aantal zaakstromen zoals die in 2019 zijn afgesproken, de komende jaren niet gehaald worden, maar dat wel aan die streefnormen wordt vastgehouden. Mijn vraag is hoe dat past in het plaatje van wel een realistisch beeld schetsen, want dan beloof je iets waarvan je aan de voorkant al weet dat je het niet kan nakomen.

Mevrouw Straatman (CDA): We zouden de strafrechtketen dus in ieder geval met die 7% kunnen ontlasten. Ik vraag me toch wel ten zeerste af of het klopt wat de minister zegt, namelijk dat het helemaal niets te maken heeft met de hoogte van de boete. In het WODC-rapport staat immers ook dat een van de redenen om in verzet te gaan — ik zeg niet "dé reden", maar het is wel een van de redenen — is dat er een verschil in zwaarte van straffen is. Aan de ene kant zijn er de strafvorderingsrichtlijnen van het Openbaar Ministerie en aan de andere kant oriëntatiepunten en straftoemeting van de rechtspraak. Het idee is dat een strafbeschikking een lagere straf zou moeten zijn dan die welke je bij de rechter krijgt, maar in de praktijk is het toch wel andersom: de OM-strafbeschikking legt een veel hogere boete op dan wanneer men gaat procederen en bij de rechter komt. Hoe reflecteert de minister erop dat als je bij de rechter komt, je toch een aanzienlijk lagere verkeersboete krijgt dan wanneer je het houdt bij de OM-strafbeschikking?

Mevrouw Straatman (CDA): Ik had een korte vervolgvraag. Mevrouw Coenradie vroeg zojuist: is dat een verbeterplan? Is onderdeel van dat verbeterplan dan de kloof die je ziet, dus aan de ene kant de strafvorderingsrichtlijnen van het OM en aan de andere kant de oriëntatiepunten van de rechtspraak, die niet met elkaar matchen, waardoor je die grote verschillen ziet? Is dat heel concreet onderdeel van wat ik dan nu even "het verbeterplan" noem?

Mevrouw Straatman (CDA): Ik begrijp goed dat de staatssecretaris zegt dat PI Vught voor de hoogbeveiligde zittingen niet altijd de mogelijkheden biedt die we zouden willen hebben, maar met het grote tekort dat we hebben wat betreft zittingsplanningen, zou je voor een reguliere zitting ook een beroep willen doen op die zaal als die leegstaat. Gebeurt dat nu ook of is het nu gewoon zo dat we in de planning zittingszalen tekortkomen en we maar accepteren dat die in Vught leegstaat?

Mevrouw Straatman (CDA): Nee, ik had een onbeantwoorde vraag.

Mevrouw Straatman (CDA): Ik had nog een vraag gesteld over het WODC-onderzoek waaruit bleek dat bij OM-strafbeschikkingen ook gebreken voorkomen in het kader van de identiteitvaststelling bij OM- en politieverhoren. Mijn vraag was heel specifiek, namelijk als volgt. Nu doen we goed onderzoek naar foutieve tenaamstellingen bij vonnissen. Worden de strafbeschikkingen daarin ook meegenomen? Het zou natuurlijk vervelend zijn als we het voor vonnissen wel helemaal helder hebben en er straks bij strafbeschikkingen een nieuw probleem boven water komt.

Mevrouw Straatman (CDA): Ik had nog een vraag gesteld over ...

Mevrouw Straatman (CDA): Ook namens mij dank aan de minister en de staatssecretaris voor de beantwoording. Ik kijk zeer uit naar het deltaplan in Q1. Ik denk dat het ook belangrijk is dat daar die meetbare doelstellingen in zitten, en dus ook die realistische streefnormen, zodat we dat ambigue veld van nu niet meer hebben. Wat willen we halen en wat kunnen we ook halen? Ik denk dat het ook belangrijk is om op dat moment het gesprek te voeren over de vraag: wat doen we als we de realistische normen die we hebben afgesproken, niet halen. Uit de verkenning van de prestatie van de strafrechtketen bleek ook dat juist ook belangrijk is welke consequenties we daaraan verbinden. Als tweede punt wil ik het toch nog even hebben over die verkeersboetes. Ik wil de minister toch nog één keer lastigvallen met de getallen. Ik geloof namelijk toch niet helemaal dat de cijfers en de hoogtes van de boetes helemaal losstaan van de druk op de strafrechtketen. Ook in het jaarbericht van dit jaar van het Openbaar Ministerie zie ik dat er in 2025 bijna 500.000 keer een beroep is ingesteld bij de Officier van Justitie. Dat zijn 150.000 zaken meer dan in 2021. Er is bijna 80.000 keer een zaak behandeld door de kantonrechter. Dat is praktisch 40.000 meer dan vijf jaar geleden. Daar is dus een enorm stijgende lijn in te zien. Ik kan me toch niet aan de indruk onttrekken dat het iets te maken heeft met de hoogtes en dat het toch een financiële prikkel geeft om in beroep te gaan. Er zijn heel veel aspecten in de strafrechtketen die heel lastig op te lossen zijn en waar we lang over doen, maar dit is nu net een punt dat we met goede wil wel makkelijk kunnen aanpakken, denk ik. Daar zal ik het gesprek dus over blijven voeren.

Mevrouw Straatman (CDA): Ik begrijp dat het technisch niet nodig is dat het via de rechter gaat. De vraag is natuurlijk of het OM het altijd weet als er een foutieve tenaamstelling is bij een OM-strafbeschikking. Wordt daar, gezien de problemen die we hebben gezien bij foutieve tenaamstellingen op vonnissen, ook onderzoek naar gedaan bij strafbeschikkingen, nu dit zo'n conclusie is uit het WODC-rapport?