Jeltje Straatman

JBZ-Raad (Luxemburg)

Mevrouw Straatman (CDA): Dank, voorzitter. Tijdens de jaarlijkse State of the Union kondigde de Europese Commissie meerdere asielmaatregelen aan, waaronder een Europese migratienoodwet, de versterking van Frontex en verdere samenwerking met derde landen. Dat is een mooie ontwikkeling, want hoewel de instroomcijfers aan de grenzen van Europa al een tijdje dalen, moet het nog veel beter. De crisis in Ceuta staat ons nog scherp voor ogen. Hoewel er nog veel onduidelijk is, kunnen we uit die crisis al een aantal voorzichtige lessen trekken. Ten eerste de meerwaarde van zo'n Europese migratienoodwet. Instrumentalisering van migranten zal vermoedelijk ook na deze zomer terugkomen in het playbook van verschillende staten. De precieze uitwerking van die noodwet is nog niet bekend, maar wij zijn benieuwd hoe de minister hiertegen aankijkt. Hoe moet die noodwet eruitzien volgens de minister om daadwerkelijk effectief te zijn? In welk opzicht moet die noodwet verschillen van de crisisregeling die al onderdeel is van het EU-Migratiepact? Dan de tweede les. Ceuta heeft ons opnieuw geleerd welke rol social media spelen, niet alleen bij de beslissing om naar Europa te komen, maar ook bij de keuze voor doorreizen naar een specifiek land. Gunstige onlineberichten over Nederland kunnen dus direct doorwerken in onze nationale instroomcijfers. Welke stappen worden op dit moment op Europees niveau gezet om signalen op social media eerder op te vangen? Hoe monitort de minister op social media hoe over Nederland als aankomstland wordt gesproken en welke stappen zet hij daarin? Dan de derde en laatste les. Frontex vervult een cruciale rol in de ondersteuning van lidstaten in de bescherming van onze buitengrenzen en versterking van Frontex is dan ook een heel verstandige zet. Wij lezen dat er plannen zijn om Frontex op te schalen naar wel 30.000 grenswachters. Wat is de inzet van Nederland in de gesprekken over versterking van Frontex? En wat de mogelijke uitbreiding van haar mandaat betreft: welke rol ziet de minister voor Frontex in de uitvoering van de terugkeerhubs? Voorzitter. Dan de uitvoering van het Migratiepact. We zien dat een groot aantal lidstaten nog achterloopt op implementatie van het pact en daarbij springen Italië en Griekenland direct in het oog. Wij lezen dat de Commissie nog geen concrete aanwijzingen heeft dat Italië van plan is om de opvang van overdrachten te hervatten en dat is problematisch, want het hele pact valt of staat met het daadwerkelijk kunnen overdragen van asielzoekers aan de verantwoordelijke lidstaat. Klopt het dat naast Nederland ook andere lidstaten tegen moeilijkheden aanlopen in de overdracht naar Italië of Griekenland of speelt dit echt alleen in Nederland? Welke stappen onderneemt de minister richting Italië en Griekenland? Kan hij toezeggen de Europese Commissie opnieuw aan te sporen deze landen ter verantwoording te roepen? Voorzitter. Wij begrijpen dat de onderhandelingen over het solidariteitsmechanisme voor komend jaar ook nu plaatsvinden. Nederland heeft tot nu toe zijn verplichtingen afgekocht. Het kan natuurlijk niet zo zijn dat Nederland geen Dublinclaimanten kan terugsturen naar Italië, maar vervolgens wel solidariteitsbijdragen aan Italië moet betalen. Dat zou helemaal de omgekeerde wereld zijn. Kan de minister aangeven hoe de huidige Dublinsituatie in Italië doorwerkt in de onderhandelingen over de solidariteitscyclus voor 2027? Kan de minister de Kamer, zo nodig vertrouwelijk, meenemen in die Nederlandse inzet? Voorzitter, afsluitend. De gebrekkige implementatie van het pact raakt ook aan de veelbesproken rechtbankuitspraak over overdracht naar Italië. Inmiddels hebben zich meerdere rechtbankuitspraken gevoegd, waar overdracht ook niet mogelijk bleek op grond van artikel 3 EVRM. Wat het CDA betreft past die brede uitleg van de Nederlandse rechters niet bij uitvoerbaar asielbeleid en staat die ook op gespannen voet met de Chisinau-verklaring. De recente uitspraken onderstrepen wel dat uitvoerbaar asielbeleid vraagt om modernisering van internationale afspraken. Kan de minister tot slot aangeven hoe hij uitvoering gaat geven aan de motie van JA21, de VVD en het CDA die vraagt om modernisering van deze verdragen? Tot zover, voorzitter.

Mevrouw Straatman (CDA): Nou, nee, dat erken ik zeker niet. We spraken gisteren natuurlijk ook met de directeur van Frontex, die ook erkende dat het Migratiepact alle elementen in zich heeft om heel succesvol te kunnen zijn. Tegelijkertijd zie ik natuurlijk dat er een werkelijkheid is op papier en een werkelijkheid in de realiteit en dat er in de realiteit gewoon nog wel belangrijke elementen missen. Dan heb ik het bijvoorbeeld over die Dublinoverdrachten naar Italië. Dat is natuurlijk wel de basis onder de afspraken in het pact. Die moeten heel snel weer op gang komen, dan wel doordat Italië beter zijn best doet dan wel door te spreken over hoe het EVRM niet meer zo breed uitgelegd kan worden.

Mevrouw Straatman (CDA): Hoewel ik deze vraag begrijp, ga ik daar geen antwoord op geven. Je kunt geen tijdlijnen plakken op wanneer het Migratiepact wel of niet werkt. Op dit moment zie je dat de instroomcijfers aan de Europese buitengrenzen dalen, al voor het derde jaar op rij, en ook de instroomcijfers in Nederland. Het gaat dus wel degelijk beter — dat moeten we ook zeggen — maar het moet ook nog beter en dat vergt dat we strenge gesprekken voeren met bijvoorbeeld Italië en Griekenland — daarom ook mijn oproep aan de minister — om daadwerkelijk die basisvoorwaarden te creëren om het pact werkend te krijgen. Vervolgens zullen wij ook kritisch blijven op de manier waarop de Nederlandse rechters artikel 3 EVRM uitleggen, omdat dat ook wel een lastigheid is in het daadwerkelijk kunnen uitvoeren van effectief asielbeleid.

Mevrouw Straatman (CDA): Ik begrijp goed dat mevrouw Westerveld zegt: politiek kunnen we van mening verschillen. Dat mag ook zeker, zeker ook over de terugkeerhubs. Zoals ik het begrijp komen die terugkeerhubs voornamelijk in beeld op het moment dat vrijwillige terugkeer niet kan. Dus dan is het omdat het land van herkomst niet meewerkt, omdat daar niet wordt gekozen voor vrijwillige terugkeer, of omdat de immigrant daar zelf niet voor kiest. Als mevrouw Westerveld zegt dat zij die terugkeerhubs eigenlijk niet ziet zitten, wat voor alternatief ziet zij dan om mensen die gedwongen terug moeten keren daadwerkelijk te laten terugkeren naar het land van herkomst?

Mevrouw Straatman (CDA): Een vervolgvraag. Mevrouw Westerveld zegt: mensen kunnen niet terug. Nou, vaak kunnen mensen wel terug, maar kiezen ze ervoor om niet vrijwillig terug te gaan. Daarom zitten ze in het gedwongen kader en dan heb je de medewerking van die landen van herkomst nodig. Het klopt dus niet helemaal wat mevrouw Westerveld zegt, dat ze niet terug kunnen. Hoe ga je om met de groep die daadwerkelijk terug kan, maar er bewust voor kiest om dat niet te doen en dan ineens zegt: ja, maar het land van herkomst werkt niet mee? Ja, daar hebben ze zelf natuurlijk ook een rol in.

Mevrouw Straatman (CDA): Ik had ook nog een vraag over de socialmediamonitoring, zowel Europees als nationaal. Ik denk dat dat ook in het vakje Ceuta past.

Mevrouw Straatman (CDA): Heel goed om te horen dat de minister ook kijkt wat er nationaal nog meer kan. Misschien is het ook interessant om daarbij te kijken naar wat andere lidstaten doen. We zagen ook dat er eerst periodieke rapportages kwamen over nationale maatregelen die in andere lidstaten werden getroffen, bijvoorbeeld Zweden, Duitsland en Oostenrijk. Dat laat andere instroomcijfers zien. Wellicht kan de minister toezeggen om de periodieke rapportage van november 2025 nog een keer breed te sturen en daar dit onderdeel van social media in mee te nemen. Is dat mogelijk?

Mevrouw Straatman (CDA): Dank, voorzitter. Ook dank aan de minister, ook voor zijn toezegging om nog te kijken naar die periodieke rapportage en om daarin ook de socialmediarapportage mee te nemen. Dat is mooi. Wat Italië betreft: het is goed dat die gesprekken op gang zijn gekomen en dat dit ook meegenomen wordt in de onderhandelingen over het solidariteitsmechanisme. Om dat te onderstrepen zullen wij ook nog een motie indienen. Ik denk dat die twee discussies naast elkaar kunnen bestaan: Italië moet die opvang op orde krijgen, maar dat wil niet zeggen dat de discussie en het debat dat wij voeren rondom de rechtspraak niet ook valide zijn en dat het interstatelijk vertrouwensbeginsel met het pact gewoon moet herleven, ook als Italië niet alle puntkomma's van de opvang goed op orde heeft. Ik denk dat dat twee losse discussies zijn. Dat debat over artikel 3 van het EVRM zullen wij ook blijven vervolgen.