Annet Bertram

Wijziging van de begrotingsstaten op IenW-terrein voor het jaar 2026 (wijziging samenhangende met de Voorjaarsnota)

Staatssecretaris Bertram: Voorzitter, dank u wel. Ook van mijn kant een onderstreping van het betoog van de minister dat wij er echt alles aan doen, zoals wij in het vorige debat ook hebben gezegd, om alles uit de kast te trekken om infrastructuur en instandhouding, ook voor het spoor, echt weer hoog op de agenda te krijgen. We willen daar ook zo goed mogelijk mee omgaan, omdat wij ook vinden dat hoe wij het dossier nu hebben aangetroffen ... Dat heeft allerlei redenen, dus daar hebben we ook helemaal geen kwalificaties over, maar het is wel superbelangrijk dat we dit probleem een keer getackeld krijgen, dus wij gaan daar alles aan doen. Ik wil dat betoog nog een keer onderstrepen. Mevrouw Wiersma achtte ons er ook toe in staat; dat is fijn! Nu moeten we het dus nog laten zien. Ik heb vier vragen over. Er is een vraag over de betaalbaarheid, uiteraard een vraag over de Lelylijn, een vraag over deelmobiliteit — zo had ik 'm althans opgevat, maar daar kom ik vanzelf op terug — en een vraag van mevrouw Wiersma over de regio maar vooral over Meppel en hoe het daarmee staat. Voorzitter. Als eerste de betaalbaarheid. Dat was een vraag van u. Ik heb in het vorige commissiedebat gezegd dat ik vier grote prioriteiten heb. Een daarvan is de betaalbaarheid. ABDTOPConsult is met een onderzoek bezig om de relatie tussen de financieringsstromen en de betaalbaarheid te inventariseren. Dat rapport verwachten wij voor de zomer. De appreciatie zal ik dan na de zomer geven. Voor de zomer krijgt u in ieder geval het rapport. Ik vind het belangrijk om daarbij het volgende te zeggen. Ik had u in het commissiedebat beloofd dat er een taskforce komt met de vervoerders. Die taskforce is inmiddels in het leven geroepen. Ook die taskforce houdt zich bezig met de vraag — daar gaan we het ABDTOPConsult-rapport bij betrekken — hoe we uiteindelijk de betaalbaarheid van het ov handen en voeten kunnen geven. Dat zijn dus eigenlijk de twee lijnen waarlangs ik het punt van de betaalbaarheid zou willen tackelen. Daarbij hoort uiteraard het 49 euroticket voor drie maanden; dat heeft het kabinet toegezegd. Ik heb vorige keer in het tweeminutendebat gezegd dat je moet doen wat je beloofd hebt. Dat is dus zeker ook onderdeel van dat pakket. Die andere twee lijnen zijn ook in gang gezet. Die vind ik belangrijk. Het was denk ik ook onze conclusie in het commissiedebat dat je een structurele lijn nodig hebt: hoe ga je om met betaalbaarheid? Dan de Lelylijn. Ik heb dit weekend ook nog eens even het gesprek bekeken dat u als commissie met de heer Knot hebt gehad. Ik ben namelijk ook zeer geïnteresseerd in dit dossier; dat heb ik bij het commissiedebat gezegd. Het is ook een belangrijk dossier. Er zijn een paar punten die mij in ieder geval na aan het hart liggen; dat weet u. Het is belangrijk om ook in de breedte naar regio's te kijken als het gaat om economische structuurversterking, nationale cohesie, agglomeratie-effecten. Stel dat er woningbouw wordt gepleegd. Het moet nog blijken wat voor effecten dat dan heeft. Ik denk dat dat allemaal successievelijk argumenten zijn die voor het kabinet van belang zijn en die we in de afweging zo meteen een plek moeten geven. Tegelijkertijd moet je — dat zei de heer Knot natuurlijk ook — in die MIRT-systematiek ongeveer 75% geregeld hebben. Er zat overigens natuurlijk veel meer in de "Lelylijnpot". Toen ik aantrad, zat er 650 miljoen in. Dat is bij lange na niet die 75% die je wel nodig hebt. Ik heb ook in het vorige commissiedebat gezegd dat wij bezig zijn met de appreciatie van het rapport van de heer Knot. Dat doen wij heel serieus. Er zijn gesprekken met de regio. Wij kijken ook naar de vragen die zijn blijven liggen, overigens ook in het gesprek met de heer Knot, zoals: wat betekent het internationaal? We weten dat Duitsland het echt lastig vindt. Er was ook de vraag hoe het nu kan dat andere Europese landen dit soort lijnen toch wat makkelijker weten te financieren. Dat zijn successievelijk allemaal vragen waarvan ikzelf denk dat die superrelevant zijn en dat ik die ook zal gaan betrekken bij de appreciatie van "Knot" die het kabinet aan het opstellen is. Ik zou u dus willen voorstellen dat ik de route die ik ook in het commissiedebat heb uitgezet, ga volgen. Zo belangrijk vind ik het echt. Het kabinet moet met een appreciatie komen. Er zijn heel veel redenen waarom dit een superbelangrijk debat is. Het gaat over de regio. Het gaat over structuurversterking. Laat ons echter even de route volgen die ik geschetst heb, want die 650 miljoen die er nu is, is natuurlijk bij lange na niet wat je nodig hebt om het MIRT-traject te starten. Als ik vanuit het kabinet met die appreciatie kom — die heb ik rond de zomer beloofd — betekent dat dat ik de vragen die in het gesprek met de heer Knot op tafel kwamen en waar ook de heer Knot van zei dat hij het niet wist maar dat het wel interessant is om ze te bekijken, daarin mee zal nemen. Dat zeg ik u toe.

Staatssecretaris Bertram: Ja. De heer Knot had uiteraard, volgens mij, veel compassie met die Lelylijn. Dat snap ik ook helemaal. Tegelijkertijd zei hij wel dat hij de afweging heeft gemaakt of hij iets zou moeten zeggen van die 75%, maar uiteindelijk vond hij dat het ordentelijk gedaan moet worden en dat die 75% wel gerealiseerd moet worden voor het MIRT-traject gestart wordt. Ik heb eerder een aanbod gedaan. Die route zou ik willen blijven bewandelen. Wij komen vanuit het kabinet met een appreciatie. Ik heb toegezegd dat die rond de zomer komt. Ik heb ook toegezegd dat ik de vragen die in dat debat met de heer Knot op tafel kwamen zal meenemen. Volgens mij is dan het moment om het debat over dit dossier te voeren.

Staatssecretaris Bertram: Ik ken vanuit mijn verre verleden de MIRT-systematiek vrij goed. Ik weet ook wat MKBA's doen. Zeker in de stedelijke vernieuwing was dat altijd erg lastig. Tegelijkertijd is dat wel die systematiek die nu geldt. Ik heb voor mezelf genoteerd dat Klaas Knot inderdaad zei: ik heb echt goed gekeken naar die 75%, maar uiteindelijk ben ik tot de conclusie gekomen dat je er niet aan moet morrelen. Dat zegt niks over wat je er op termijn misschien mee zou willen doen, maar op dit moment zeg ik inderdaad wel namens het kabinet dat die 75% echt belangrijk is, ook omdat je, zoals ik de commissie ook hoor zeggen, uiteindelijk iets wil kunnen aanbieden. Die 650 miljoen staat er gelukkig. Het heeft mijn voorkeur om het op die post bij Financiën te laten staan, omdat hij daar het minst kwetsbaar is. Ik denk dat het heel verstandig is dat wij ons als kabinet verder bekreunen om die Lelylijn. Die kabinetsappreciatie komt eraan. Ik snap heel goed dat je soms zou willen dat sommige dingen net anders gewogen zouden kunnen worden in de MIRT-systematiek of de MKBA. Dat is al heel lang de discussie. Ik wil op dit moment vasthouden aan die systematiek, maar heb wel behoefte om de vragen uit het debat die ook door de heer Knot als zeer interessant werden bestempeld mee te nemen in de afweging. Er werd bijvoorbeeld gevraagd hoe ze het in het buitenland doen en hoe het kan dat in Portugal die trein voor veel minder wordt aangelegd. Volgens mij werd er gezegd: er is hier zompige grond en in Portugal is dat misschien heel anders. Het heeft ook te maken met de positie van de NS en van ProRail, die verder van de overheid af staan. In Portugal had je een hele andere situatie. Het zijn successievelijk onderwerpen die ik zelf belangrijk vind om mee te nemen in de afweging. Ik ben dus zeer gemotiveerd, ook na het bekijken van het debat, om al die aspecten mee te nemen in de kabinetsappreciatie.

Staatssecretaris Bertram: Ik vond dat de heer Knot misschien net iets te behoudend was in zijn inschatting van wat er in de afgelopen periode gebeurd is. Er is in dit land natuurlijk best veel gebeurd, ook op het spoor. We hebben de Betuwelijn aangelegd en we hebben veel meer lijnen aangelegd. Daar waren ook allemaal grote problemen. Ik heb niet zo de behoefte om in de hoek te gaan zitten van "dan kan er niks meer". Ik denk dat het aan mij is om te laten zien dat er dingen kunnen, maar ik wil dat wel op een ordentelijke manier doen. Ik zeg u het volgende toe. Ik vond de discussies en de vragen die op tafel bleven liggen, zeer interessant. Misschien zit daar ook wel een deel van een oplossing in. Die wil ik meenemen in de kabinetsappreciatie.

Staatssecretaris Bertram: Zeker. Deelmobiliteit betreft een vraag van de heer Van Leijen. Wij zijn op dit moment bezig om op twee onderdelen met brieven richting de Kamer te komen. De fiets en lopen zijn daar in ieder geval een belangrijk onderdeel van. Die brieven verwachten we voor de zomer. We zijn ook bezig om de ondergrond daarbij te organiseren. We denken na over de verdeling van gelden. Die komt ook richting de Kamer. Belangrijker is de vraag hoe je de regio daarbij betrekt. Dit is misschien ook een antwoord op een vraag van mevrouw Wiersma. Aan de ene kant hebben we het over het model, waarbij we echt moeten afwegen hoe we de instandhouding doen. Tegelijkertijd hebben de minister en ik gezegd dat het belangrijk is dat we in de breedte nadenken over publieke mobiliteit. Dan heb je het over de combinatie in de regio's van de vragen hoe het met het ov zit, hoe het met de fiets zit en hoe het met andere onderdelen zit die ervoor kunnen zorgen dat de bereikbaarheid geoptimaliseerd wordt voor de mensen die daar wonen. Dat betreft bijvoorbeeld de groene hubs in Zeeland. Dat gaat bijvoorbeeld om autonoom vervoer. Dan zet je op meer punten een vernieuwing in dan op de punten die we nu kennen. Ik denk dat dat ook voor de regio belangrijk is. Daar horen dus ook deelfietsen en deelauto's bij. Dat gaat een onderdeel worden van dat verhaal. Volgens mij heeft het vorige kabinet gezegd dat ze in het voorjaar van 2027 met een appreciatie zouden komen van de publieke mobiliteit. Ik heb eerlijk gezegd het idee dat ik daar eerder mee ga komen. Ik ga proberen dat voor de zomer te doen. Dat is dus aanmerkelijk eerder. Ik moet even kijken hoever we zijn, maar zo belangrijk vind ik dat wel. Dit wordt ook aangehaakt bij het afwegingskader, omdat dit juist ook voor de regio's belangrijk is. Dan heb ik volgens mij nog één vraag over van mevrouw Wiersma, want de vraag over de regio heb ik meegenomen bij de publieke mobiliteit. Dit betreft de vraag: hoe zit het met Zwolle-Meppel? Volgens mij gaat het daar goed. De samenwerking met de regio en met ProRail is goed. De aanleg van het vierde perron bij het spoor in Meppel wordt voorbereid. We hebben een eerste besluit genomen over de inzet van de 100 miljoen. Dit jaar al zal ProRail de eerste aanpassingen uitvoeren om het spoor tussen Zwolle en Meppel robuuster te maken. Voorzitter, dan ben ik door mijn vragen heen.

Staatssecretaris Bertram: Sorry, de vraag over de elektrische auto wordt straks beantwoord door de minister. Dan over "voor de zomer". Ik ga daar mijn uiterste best voor doen. Ik moet even kijken of het lukt, want het is al een flinke versnelling als eigenlijk voorjaar 2027 was bedacht terwijl ik nu denk dat rond de zomer ook wel mooi zou zijn. Excuus, ik had even overleg: de fietsen gaan zeker komen voor de zomer.

Staatssecretaris Bertram: Dank u wel, voorzitter. Eerst het amendement: dat moet ik ontraden. Dat zal u niet verbazen, gelet op het betoog dat ik net gehouden heb. Over de motie op stuk nr. 5 zou ik nog het volgende erbij willen zeggen. Het staat nu safe op een post bij Financiën. Kortom, als er ook vanuit het kabinet een overweging zou zijn om iets met het bedrag te doen, dan kan dat überhaupt nooit zonder de Kamer. Daar is geen aanleiding toe, maar ik geef u even mee dat het daar eigenlijk best safe staat. Als het gaat om de inhoud van de motie, zou ik zeggen: houd 'm aan totdat de appreciatie van het kabinet er is. Als u 'm echt niet wil aanhouden, dan kan ik niet anders op dit moment dan 'm ontraden. Maar liever zou ik hebben dat u 'm aanhoudt. Als de appreciatie van het kabinet er is, kunnen we 'm erbij betrekken.

Staatssecretaris Bertram: Ik heb volgens mij de boodschap vanuit uw commissie gehoord en u heeft volgens mij ook mijn boodschap gehoord.

Staatssecretaris Bertram: Excuus, misschien had ik duidelijker moeten zijn. Ik kom sowieso met een brief over fietsen en lopen en ik doe mijn uiterste best om zo snel mogelijk een brief over publieke mobiliteit naar de Kamer te sturen.