Tijs Tijs van den Brink

Verkiezingen

De heer Tijs van den Brink (CDA): Ik heb een vraag over wat u net zei over de locatie waar verkiezingen worden gehouden. U suggereert dat u tegen kerken en moskeeën bent als locatie. Waar bent u precies bang voor? Er zit namelijk gewoon een …

De heer Tijs van den Brink (CDA): Excuus. Waar is de heer Clemminck bang voor? Er zit namelijk gewoon een stembureau dat volgens mij net zo neutraal is als op een andere locatie.

De heer Tijs van den Brink (CDA): Ik heb een vraag over de geschilbeslechting. Is uw bezwaar als de Kiesraad het uiteindelijke oordeel zou vellen minder groot dan in het geval van dit voorstel zoals het er nu ligt, dus het voorstel waarin de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State dat doet?

De heer Tijs van den Brink (CDA): Dank u wel, voorzitter. De verkiezingen waar we het vandaag vooral over hebben, de Tweede Kamerverkiezingen van vorig jaar en de gemeenteraadsverkiezingen van dit jaar, zijn voor zover we kunnen zien goed verlopen. Daar is de CDA-fractie blij mee, want een goed en transparant verkiezingsproces is van groot belang voor het vertrouwen in de democratie. Er is al een aantal dingen gezegd over het nieuwe stembiljet. Ook wij zijn best positief daarover. De ervaringen zijn positief. Een punt van zorg blijft het percentage verkeerd uitgebrachte stemmen. Dat ligt wat hoger dan nu, bij het huidige stembiljet, en is in de experimenteergemeenten bij de laatste verkiezingen zelfs wat opgelopen. Dat is echt balen, want elke stem telt. Wat kan de minister doen om dat percentage naar beneden te krijgen? Meer voorlichting misschien of meer voorlichting op het stembureau? Of zijn er andere ideeën? We horen het graag. Dat is voor ons namelijk echt belangrijk. Ons systeem van volmachtstemmen heeft voor- en nadelen. Maar het blijft opvallend dat internationale waarnemers daar steevast kritiek op blijven hebben. Door de gebeurtenissen in Gorinchem is de kwetsbaarheid die dit met zich meebrengt opnieuw aan het licht gekomen. Er ligt een initiatiefwetsvoorstel van D66 en PRO over vervroegd stemmen, waarin ook een verlaging van het aantal volmachten zit. Gaat de minister, los van het initiatiefwetsvoorstel, met een voorstel komen om het aantal volmachten te beperken? Hoe staat het met het onderzoek daarnaar? Over Gorinchem gesproken ...

De heer Tijs van den Brink (CDA): Daar ben ik op dit moment nog niet aan toe. Ik heb er nog geen definitief oordeel over geveld, maar ik zie dat het regelmatig discussie oproept. Ik zie dus ook dat internationale waarnemers zeggen dat het wel kwetsbaar is. Dat lijkt me een goeie reden om er eens goed naar te kijken en onderzoek naar te doen.

De heer Tijs van den Brink (CDA): Over Gorinchem gesproken: de gebeurtenissen daar zijn een goeie reden om het te hebben over geschilbeslechting. Wat als een gemeenteraad, de Provinciale Staten of zelfs het parlement hier beslist tot een herstemming of dat juist weigert, en je het oneens bent met die beslissing? Bij wie kun je dan terecht? Sinds wat er is gebeurd in Gorinchem is dat misschien een veel minder theoretisch probleem dan we dachten. Daar is besloten tot een herstemming omdat er vermoedens waren van fraude met volmachten. Het onderzoek daarnaar loopt nog, dus ik spreek er met voorzichtigheid over. De gemeenteraad heeft daar, met één stem verschil, besloten tot een herstemming. Als de gemeenteraad dat niet had gedaan, waren er mogelijk raadsleden benoemd die daar geen recht op hadden, zonder dat daar beroep tegen mogelijk is. De CDA-fractie wil graag dat het kabinet dit probleem met meer vaart te lijf gaat. Er ligt een brief van het vorige kabinet. Van dit kabinet hebben we daar nog niet veel over vernomen. Daarom zou ik allereerst van het kabinet willen horen hoe het zich verhoudt tot de plannen die er liggen. Het lijkt me van belang dat we een procedure ontwerpen die voorkomt dat politieke partijen te makkelijk tot een herstemming besluiten als de uitkomst niet bevalt of juist een herstemming weigeren als daar wel degelijk aanleiding voor is. Het vorige kabinet stelde voor om het mogelijk te maken in beroep te gaan tegen het besluit van de Kamer of de gemeenteraad om de uitslag vast te stellen. Hoeveel dagen worden daarvoor uitgetrokken en wat betekent dat voor hoe snel nieuwe raadsleden of Kamerleden beëdigd kunnen worden? Hoe zit dat als door de Tweede kamer besloten wordt de uitslag níét vast te stellen? Dan zou een beroep toch ook mogelijk moeten zijn? Eigenlijk zit er een fundamentele vraag achter: moeten we het vaststellen van die uitslag overlaten aan de volksvertegenwoordiging of zijn er instanties — we hebben de Kiesraad al eerder genoemd — waar dat beter bij past? Tot slot op dit punt: het vorige kabinet stelde voor om criteria in de wet op te nemen voor de beoordeling van geschillen rond verkiezingen. Aan welke criteria moeten we dan denken? Wat de CDA-fractie betreft is er werk aan de winkel voor het kabinet. Ik wil de minister vragen om in de eerste helft van volgend jaar met een contourennota over de kwestie te komen. Dan kunnen we verder met elkaar. Het zijn politiek onrustige tijden. We moeten goed voorbereid zijn op onstuimig weer rond verkiezingen. Bij de behandeling van het wetsvoorstel over bijstand in het stemhokje heeft mijn fractie een aantal vraagtekens geplaatst bij de uitvoerbaarheid van de inwerkingtreding voor de Provinciale Statenverkiezingen en de waterschapsverkiezingen volgend jaar. De brief van vorige week stelt ons niet onmiddellijk gerust. Zowel de Kiesraad als de Nederlandse Vereniging voor Burgerzaken is kritisch over de haalbaarheid en de tijdsdruk en de gevolgen voor gemeenten. Als ik de brieven van beide instanties goed lees, kom ik tot de conclusie dat ze eigenlijk aarzelen of het haalbaar is om de aanvullende hulp al bij de dubbele verkiezingen van volgend jaar maart te realiseren. Ik hoor graag van de minister welke risico's hij ziet bij het huidige tijdspad. Is de minister ook bereid te wachten tot de volgende reguliere verkiezingen? Misschien is het beter het iets later te doen en goed dan snel en wat minder zorgvuldig. In de brief missen we ook informatie over de vraag hoe de evaluatie vormgegeven gaat worden. Kan de minister aangeven welk type gegevens bijgehouden zal worden? Er is al wat gevraagd over het nieuwe kiesstelsel. Daar sluit ik me bij aan. Ik wilde graag nog een compliment maken aan de ChristenUnie, maar die partij is er vandaag niet. Die heeft een initiatiefnota geschreven met een aantal voorstellen waar het CDA best blij van wordt. We zijn voor het niet automatisch uitschrijven van nieuwe verkiezingen na de val van het kabinet. We zijn, net als de ChristenUnie, geen voorstander van het afschaffen van lijstverbindingen. En last but not least: return of the King in de formatie; daar zijn wij ook blij mee. Dus complimenten voor de ChristenUnie en we kijken uit naar de behandeling van die initiatiefnota. Ik dank u wel.

De heer Tijs van den Brink (CDA): Ik heb de indruk dat meneer Mohandis niet heel enthousiast is over het feit dat we zo vaak verkiezingen hebben. Zou hij het dan ook een goed idee vinden om niet automatisch nieuwe verkiezingen uit te schrijven wanneer een kabinet valt?

De heer Tijs van den Brink (CDA): Mijn collega had het over de leeftijd bij verkiezingen. Als ik het goed begrijp, stelt hij voor om bij Europese verkiezingen die leeftijd terug te brengen naar 16 jaar. Maar dan zit je wel met de rare situatie dat je als kiezer bij de ene verkiezing wel mee mag doen en bij de volgende niet meer. Hoe ziet de heer Mohandis dat?

De heer Tijs van den Brink (CDA): Dank u wel, voorzitter. Ik bedank de minister ook voor de antwoorden op de gestelde vragen. Ik wil graag steun uitspreken voor de aanpassing van het toewijzen aan de lijsttrekker als er wordt gestemd op een te hoog kandidaatnummer. U zei dat u het zou aanpassen. Dat vind ik een goed idee. Fijn, blij mee. Dank voor de heldere antwoorden over geschilbeslechting en ook voor de snelheid waarmee dat gepaard gaat, namelijk nog dit jaar. Daar zijn we blij mee. Dank u wel daarvoor. Ik heb een aanvullende vraag. Ik heb het even met meneer Mohandis gehad over het niet automatisch uitschrijven van verkiezingen als een kabinet is gevallen. Ik ben benieuwd of het kabinet daar, bij monde van meneer Heerma, een opvatting over heeft. Fijn dat u bereid bent af te zien van de invoering van extra hulp in het stemhokje als dat onverantwoord zou blijken. Ik heb twee suggesties voor de evaluatievragen. Hoe vaak is er hulp geweigerd en waarom? Dat zou een mooie vraag zijn bij de evaluatie, denk ik. Hoe vaak is de hulp gestaakt? Daar zou ik ook benieuwd naar zijn. Verder vond ik het debat over de invloed van het gebouw op de stem heel interessant. Ik snap dat gebouwen gevoelens op kunnen roepen. Ik begrijp dat je ook in sommige plaatsen in discotheek Kisteman kan stemmen. Nou, dat vinden sommige mensen fantastisch en anderen zullen dat misschien toch spannend vinden. In zijn algemeenheid zou ik het volgende willen zeggen. We hebben veel gebouwen nodig. Religiestress kan je hebben, maar daar kan je ook een beetje relaxed over doen, denk ik. Dat was het, voorzitter.

De heer Tijs van den Brink (CDA): Ik heb een aantal suggesties gedaan voor de evaluatie. De minister heeft aan mij toegezegd dat hij die mee zal nemen.

De heer Tijs van den Brink (CDA): Nee, dat hoeft niet.