a2f221ee-93de-4a4f-98ce-068d2f35a1e0

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2023–2024Aanhangsel van de HandelingenVragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door deregering gegeven antwoorden2029Vragen van het lid Vermeer (BBB) aan de Staatssecretaris van Financiën overhet onderzoeken van de grenseffecten van de accijnsverhogingen op tabak(ingezonden 5 juni 2024).Antwoord van Staatssecretaris Van Rij (Financiën – Fiscaliteit enBelastingdienst) (ontvangen 20 juni 2024).Vraag 1Kunt u bevestigen dat u tijdens de behandeling van het Belastingplan inoktober 2023 de Eerste Kamer hebt toegezegd een onderzoek te doen naar degrenseffecten van de accijnsverhogingen op zowel alcohol als tabak?Antwoord 1Ja dit kan ik bevestigen.Vraag 2Is dit onderzoek inmiddels al opgestart?Antwoord 2Het onderzoek met betrekking tot grenseffecten van de accijnsverhoging optabak in 2023 is inmiddels afgerond en naar de Tweede Kamer gestuurd1.Ten behoeve van het meten van grenseffecten van de accijnsverhoging opalcoholaccijns is in overleg met de brancheverenigingen data aangekocht.Naar verwachting zullen de resultaten van de analyse van deze data opPrinsjesdag naar de Tweede Kamer worden gestuurd.Vraag 3Hoe wordt dit onderzoek vormgegeven?Antwoord 3De grenseffecten van de verhoging op tabaksaccijns is net als bij deverhoging in 2020 op twee manieren gemeten. De douane heeft een EmptyPack Survey (EPS) uitgevoerd. Hierbij wordt via het rapen van pakjessigaretten van de straat bekeken welk deel van de pakjes sigaretten uit hetbuitenland komt, welk deel namaak is en welk deel illicit whites zijn. Het1https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2024/06/11/kamerbrief-over-rapport-grenseffecten-en-pakjesraaponderzoek ah-tk-20232024-2029ISSN 0921 - 7398’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel1 RIVM heeft via een enquête het rookgedrag gemeten. In de vragenlijst vanhet RIVM wordt ook gevraagd naar hoe vaak mensen tabaksproducten in hetbuitenland kopen en waar ze deze kopen en welk aandeel ze in het buitenlandkopen.De grenseffecten van de verhoging op de alcoholaccijns wordt geanalyseerdmet behulp van aangekochte data. Het betreft data op productniveau van eengroot deel van de Nederlandse supermarkten en slijterijen. Hiermee kan deontwikkeling van het aantal verkochte liters per type drank (bier, wijn, sterk)in de grensregio vergeleken worden met de ontwikkeling in het binnenland.De analyse zal vergelijkbaar zijn met de analyse van de grenseffecten opbasis van de microdata bij de brandstofaccijnzen2.Vraag 4Wordt de productgroep «shag» meegenomen in het onderzoek, aangezienshag het zwaarst belaste product per eenheid is?Antwoord 4De vragen in het onderzoek van het RIVM worden gesteld aan zowelsigarettenrokers als shagrokers. In een bijlage van het rapport zijn deresultaten ook uitgesplitst naar sigarettenrokers en shagrokers. Shag wordtdus meegenomen bij het evalueren van de effecten van de accijnsverhoging.Het EPS is een aanvullend onderzoek waarmee ook iets gezegd kan wordenover het aantal namaaksigaretten en illicit whites. Dit heeft alleen betrekkingop pakjes sigaretten.Vraag 5Worden de mogelijke grenseffecten naar aanleiding van de verhoging vantabaksaccijns op dezelfde wijze onderzocht als de effecten van de verhogingvan alcoholaccijns?Antwoord 5Nee de onderzoeken zijn niet hetzelfde vormgegeven. Zie voor een toelichtinghet antwoord op vraag 6.Vraag 6Zo nee, waarom niet?Antwoord 6Per productsoort wordt bekeken wat de mogelijkheden zijn om de effecten temeten en welke informatie relevant is. De accijnsverhogingen op tabakhebben een nadrukkelijk gezondheidsdoel (dat mensen stoppen met roken enminder gaan roken). Om het rookgedrag te evalueren is een enquête hetmeest geschikt. Dit volgt namelijk niet uit verkoopdata van supermarkten.Daarnaast wordt aanvullend een EPS gedaan om ook iets te kunnen zeggenover namaaksigaretten en illicit whites. De verhoging van de alcoholaccijnsheeft voornamelijk een budgettair doel. Daarom is het hierbij niet nodig omeen uitgebreide enquête te doen rondom drinkgedrag.Vraag 7Zo nee, bent u bereid om de onderzoeken in samenhang vorm te gevenaangezien de stapeling van accijnsmaatregelen leidt tot de meeste weglekef-fecten?Antwoord 7Per productsoort is bepaald wat de beste methode is om effecten van hetbeleid waaronder grenseffecten te meten. Dit verschilt per product. Als demaatregelen stapelen dan zal dit zichtbaar zijn in de uitkomsten van deafzonderlijke onderzoeken. De verhoging van de tabaksaccijns per 1 april 2024zal ook worden gemonitord via een EPS van de douane en een enquête vanhet RIVM. De resultaten daarvan worden naar verwachting voor de zomer van2025 naar de Tweede Kamer gestuurd. Daarnaast laten de grensregio’speriodiek uitgebreide koopstromenonderzoeken uitvoeren waarbij het totaalvan het koopgedrag (waaronder grenseffecten) wordt bekeken.2https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/belastingplan/belastingplanstukkenTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel2 Vraag 8Deelt u de mening dat beperkte onderzoeksmethoden zoals de empty packsurvey, die geen verkoopstromen analyseert, geen recht doet aan detoezegging die u gedaan hebt aan de Eerste Kamer?Antwoord 8Ik deel deze mening niet. Het Empty pack survey is een veel gebruiktemethode om grenseffecten te meten. Dit onderzoek is met name van waardeom het aandeel illegale sigaretten te meten. Ook is het een goede manier omte bekijken uit welke landen sigaretten afkomstig zijn. Dit kan niet via eenkoopstromenonderzoek. Het EPS is niet de enige manier waarop grenseffec-ten worden gemeten. Dit wordt ook via de enquête van het RIVM gemeten.Vraag 9Bent u bereid de grenseffecten van tabaksaccijns op eenzelfde manier teonderzoeken als de mogelijke grenseffecten van alcoholaccijns?Antwoord 9Nee ik ben niet bereid de grenseffecten van de tabaksaccijns op dezelfdemanier te onderzoeken als de grenseffecten van de alcoholaccijns. Zoals inhet antwoord op vraag 6 toegelicht wordt per productsoort bekeken wat demogelijkheden zijn om de effecten te meten en welke informatie nodig is.Vraag 10Bent u van mening dat een stapeling van accijnsverhogingen van verschil-lende producten, waaronder tabak (waarvan volgens het RIVM 22% vanpakjes uit het buitenland komt), een kaalslag tot gevolg heeft in de grens-streek bij lokale ondernemers en leidt tot een grote verschraling vanwinkelaanbod en van voorzieningen in de grensstreek?Antwoord 10Tot nu toe blijkt uit de koopstromenonderzoeken van I&O research dat degrensregio per saldo profiteert van grensoverschrijdend verkeer. De resulta-ten uit de koopstromenonderzoeken worden nauwlettend gevolgd. Het meestrecente koopstromenonderzoek is het koopstromenonderzoek Oost-Nederland20233. Hieruit volgt dat centra in Oost-Nederland in algemene zin en persaldo meer profiteren van Duitse bezoekers dan andersom. Het koopsaldo ispositief.Vraag 11Zo nee, bij welk percentage zou dat wel het geval zijn?Antwoord 11Het is niet bekend bij welk percentage dit wel het geval is.Vraag 12Bent u het ermee eens dat initiatieven als de winkelbus, wat een businessmo-del is gericht op het uitbuiten van grenseffecten, symbool staat voor dehierboven genoemde verschraling?Antwoord 12Ik deel deze mening niet. Een winkelbus hoort binnen de mogelijkheden dieeen open economie en de Europese Unie biedt.Vraag 13Bent u van mening dat accijns gebruiken als stoplap voor de begroting eenbeleid is wat tot gevolg heeft dat weglekeffecten op grotere schaal optreden?Antwoord 13Prijsverhogingen zijn een belangrijke maatregel om ongezond gedrag (roken,alcoholgebruik) terug te dringen. Accijns verhogen is daarmee een belangrijkinstrument van de overheid om mee te kunnen sturen. De WHO geeft aan dateen accijnsverhoging op tabak de meest effectieve manier is om tabaksge-3https://koopstromen.nl/oost/resultaten/Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel3 bruik terug te dringen. Tabaksgebruik vormt de grootste te voorkomendoodsoorzaak en het streven van het kabinet is gericht op het behalen vaneen rookvrije generatie in 2040.Daarnaast is de grenseffectentoets een verplichte kwaliteitseis in hetbeleidskompas4. Grenseffecten maken onderdeel van de beleidsafwegingendie een kabinet maakt en worden meegenomen in de berekening van debudgettaire gevolgen. De effecten worden nauwkeurig gemonitord, zodat deramingen hierop aangepast kunnen worden en mee kunnen wegen bij dedaarmee samenhangende besluitvorming.Vraag 14Deelt u de mening dat een langetermijnplanning met betrekking tot accijns-verhogingen meer helderheid biedt aan ondernemers en faillissementen vanondernemers in de grensstreek kan tegengaan?Antwoord 14Een langetermijnplanning met betrekking tot accijnsverhogingen kanhelderheid bieden aan ondernemers, maar is beleidsmatig en budgettairbeperkend. Het streven naar een rookvrije generatie en de maatregelen diedaar bij komen kijken zijn reeds in 2018 aangekondigd in o.a. het Nationaalpreventie Akkoord.4https://www.kcbr.nl/beleid-en-regelgeving-ontwikkelen/beleidskompas/achtergrond-beleidskompas/verplichte-kwaliteitseisen/grenseffectenTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel4