a2f221ee-93de-4a4f-98ce-068d2f35a1e0

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2023–202426 485Maatschappelijk verantwoord ondernemenNr. 438 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN FINANCIËN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 26 juni 2024Mede namens de Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssa-menwerking bied ik u hierbij de monitor exportkredietverzekeringen (ekv)2023 aan.In deze brief zet ik de belangrijkste ontwikkelingen van de ekv in 2023uiteen en licht ik daarnaast meer recente beleidsontwikkelingen uit hetlopende jaar toe. Ik begin met de belangrijkste financiële resultaten vanvorig jaar. Daarna ga ik in op de ontwikkelingen op het gebied van hetCOP26-beleid, het flankerend beleid ter ondersteuning van bedrijven in degroene energietransitie, het anti-omkopingsbeleid en de ekv-faciliteit voorOekraïne toe. Tot slot geef ik in deze brief ook een update over hetlopende onderzoek naar het oplossen van de comptabele onrechtma-tigheid en het project waarbij wordt gekeken naar het mandaat van deekv.Financieel resultaat 2023In 2023 werd in totaal 3,7 miljard euro aan nieuwe verplichtingenaangegaan, bestaande uit nieuwe polissen en dekkingstoezeggingen. Ditis minder dan in voorgaande jaren: in 2022 was dit 4,5 miljard euro en in2021 7,3 miljard euro. De omvang van de jaarlijks nieuw aangeganeverplichtingen verschilt sterk van jaar tot jaar, onder meer doordatomvangrijke transacties onregelmatig plaatsvinden. Dit is inherent aan hetvraaggestuurde karakter van de ekv. Alle afgegeven polissen worden opde website van uitvoerder Atradius Dutch State Business (ADSB)gepubliceerd.1 De omvang van de begrotingsreserve bedroeg ultimo 2023691,6 miljoen euro.De financiële stromen van de ekv bestaan uit premie-inkomsten, schade-uitgaven, recuperatie-inkomsten van eerder uitgekeerde schade-uitgavenen de uitvoeringskosten voor ADSB. In 2023 is er 76 miljoen euro aan1Policies issued by Atradius DSB (https://atradiusdutchstatebusiness.nl/nl/) kst-26485-438ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 26 485, nr. 4381 premie ontvangen en 60 miljoen euro aan recuperaties ontvangen. Deuitvoeringskosten bedroegen 20 miljoen euro. Er is 119 miljoen euro aanschade uitgekeerd. De uitgekeerde schade komt onder meer dooruitkeringen op Sri Lanka en Zambia, die respectievelijk 46,3 en 9,2 miljoeneuro bedragen. De begrotingsreserve bedroeg ultimo 2023 692 miljoeneuro.In 2023 is het totaal aantal transacties dat kwalificeert als groene ofmkb-transacties gegroeid. In totaal zijn er in 2023 135 nieuwe polissenafgegeven, waarvan 58 classificeren als groen en 60 classificeren alsmkb-gerelateerd. Om vast te stellen welke transacties een positief effecthebben op het klimaat of milieu heeft ADSB het Groene Label ontwikkeld.In 2023 is het Groene Label geëvalueerd. In de ekv-monitor wordttoelichting gegeven op deze evaluatie, zoals toegezegd in de beant-woording van de Kamervragen inzake de Beleidsdoorlichting van artikel 5van begroting IX: Exportkredietverzekeringen, -garanties en Investerings-garanties.2 ADSB gaat in 2024 aan de slag met de implementatie van deaanbevelingen uit de evaluatie.Met de beantwoording van de Kamervragen inzake de Beleidsdoorlichtingvan artikel 5 begroting IX: Exportkredietverzekeringen, -garanties enInvesteringsgaranties3, heb ik uw Kamer toegezegd om de achterliggendeoorzaken van de afname van de absolute bijdrage van de ekv aan hetbruto binnenlands product (bbp), als berekend door het CBS, verder teonderzoeken. Uit dit onderzoek blijkt dat grote schommelingen tussen2015 en 2021 samenhangen met conjuncturele en incidentele factoren, ener dus geen sprake is van een structurele dalende trend. In de monitor gaik hier dieper op in.COP26-beleidVia het COP26-beleid van de ekv is per 1 januari 2023, behoudensbeperkte uitzonderingen en de projecten in de overgangsperiode,ekv-dekking voor de internationale fossiele energiesector beëindigd.4 Hetkabinet heeft hierbij toegezegd het COP26-beleid voor de ekv periodiek teevalueren. Ook is toegezegd om daarbij specifiek de uitzonderingsgrondvoor prioritaire projecten ten behoeve van de Europese leveringsze-kerheid van olie en gas, in lijn met Europees REPowerEU-beleid, tegen hetlicht te houden. Bij deze brief stuur ik u het evaluatierapport van onder-zoeksbureau KWINK. Uit de evaluatie blijkt dat het COP26-beleid voor deekv doeltreffend is. Er is één transactie verzekerd in de overgangsperiode,een Floating Production Storage and Offloading (FPSO) voor een olieveldin Brazilië. Hierover is uw Kamer eerder geïnformeerd.5Met het oog op consistentie van het recent ingevoerde beleid en hetbehoud van een gelijkwaardig speelveld tussen de Europese onderteke-naars van de COP26-verklaring ziet de evaluator momenteel geendwingende en dringende redenen voor aanpassing van de huidigegeldende uitzonderingen. Wat betreft de specifieke uitzondering voorprioritaire projecten voor Europese leveringszekerheid, adviseert deevaluator deze zo nodig opnieuw te beoordelen en in lijn te brengen meteventuele toekomstige aanpassingen in het Europese REPowerEU-beleid.Voor de andere conclusies en aanbevelingen van de evaluator verwijs ikgraag naar het bijgaande rapport.2Kamerstukken II 2023/24, 31 935, nr. 863Kamerstukken II 2023/24, 31 935, nr. 864Kamerstukken II, 2022/23 31 793, nr. 2305Kamerstukken II, 2022/23 26 485, nr. 413Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 26 485, nr. 4382 Internationaal blijft Nederland zich inzetten voor een gelijkwaardigspeelveld. Daarom is het van belang dat meer landen ekv-dekking in defossiele energiesector uitsluiten. Tijdens COP28 hebben Noorwegen enAustralië zich aangesloten bij het zogenaamde Clean Energy TransitionPartnership (CETP, de coalitie van de COP26-verklaring). Het is van belangdat de landen zo transparant mogelijk zijn over de uitwerking van hunfossiele uitsluitingsbeleid. Nederland zet zich hiervoor in via de ExportFinance for Future (E3F)-coalitie.In de zomer van 2023 is een principeakkoord bereikt tussen OESO-landenover de modernisering van de Arrangement on Officially SupportedExport Credits (de «Arrangement»). Belangrijkste herzieningen van deArrangement zijn de verruiming van de financiële voorwaarden en deextra ondersteuningsmogelijkheden voor groene exporttransacties.6 Nahet akkoord zijn afgelopen najaar de onderhandelingen gestart over deverdere uitsluitingen voor fossiele transacties in de Arrangement. Artikel 6van de Arrangement sluit momenteel alleen projecten gericht opelektriciteitsopwekking uit kolen uit. Nederland zet zich in om de uitslui-tingen onder artikel 6 in lijn te brengen met de o.a. de door Nederlandondertekende COP26-verklaring, het Parijsklimaatakkoord en de 1,5-graadopwarmingslimiet. De EU heeft een voorstel ingediend om naast kolen,ook olie en gasprojecten uit te sluiten van exportkredietondersteuning. DeParticipanten van de Arrangement, bespreken de voorstellen dit jaarverder. Voor een aanpassing van artikel 6 is consensus nodig onder alleParticipanten.Flankerend beleid ter ondersteuning van bedrijven in de groeneenergietransitieHet kabinet wil exporteurs binnen de geldende kaders zo goed mogelijkfaciliteren in de transitie van fossiel naar groen. In verschillende brieven7heb ik aan uw Kamer toegezegd welke flankerende maatregelen zijningevoerd om bedrijven te ondersteunen. Met deze brief geef ik hiervaneen actuele stand van zaken.Het kabinet heeft flankerend beleid uitgevoerd door verruiming van hetekv-instrumentarium zowel met specifieke maatregelen voor groeneexport als met generieke maatregelen voor het internationale Neder-landse bedrijfsleven. De afgelopen jaren is ingezet op vergroening vanNederlandse export door onder meer de introductie van de Groendekking.Deze verzekering is voor bedrijven die willen investeren in nieuwe groenetechnologieën of productiecapaciteit voor groene kapitaalgoederen metexportpotentie. Verder is de risicobereidheid voor kleine groene trans-acties verhoogd en zijn er voor groene transacties gunstigerevoorwaarden van toepassing. Daarnaast gelden er met de moderniseringvan de Arrangement nu verbeterde voorwaarden voor groene transacties.Exporttransacties die als groen kwalificeren kunnen profiteren vanverlengde afbetalingstermijnen tot 22 jaar en flexibelere terugbetalings-schema’s.Aanvullend aan de groene maatregelen zijn verder samen met bedrijvenen banken voorstellen in kaart gebracht voor generiek flankerend beleid,voor en ter facilitering van de Nederlandse export. Het kabinet heeft ditmet verschillende maatregelen vertaald in nieuw beleid:•Vernieuwde CIRR (Commercial Interest Rate Reference)-loket: Met hetCIRR-loket worden exportkredieten met een vaste rente aangeboden.Vorig jaarinformeerde ik uw Kamer dat de BNG Bank om strategische6Kamerstukken II, 2022/23 26 485, nr. 4237Kamerstukken II 2022/23, 31 793, nr. 230; Kamerstukken II 2023/24, 26 485, nr. 423Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 26 485, nr. 4383 redenen de overeenkomst voor het CIRR-loket heeft opgezegd.8 Sinds28 maart 2024 is een nieuwe overeenkomst gesloten met de Neder-landse Waterschapsbank (NWB Bank) voor het CIRR-loket. Gelijktijdigzijn er enkele aanpassingen gedaan om het CIRR-loket flexibeler temaken. Zo stonden de trekkingsmomenten en -bedragen voorheenvast. Dit leidde tot praktische belemmeringen die het gebruik van hetloket ontmoedigde. Met de nieuwe overeenkomst zijn de trekkingsmo-menten en -bedragen flexibeler geworden, waardoor het CIRR beteraansluit bij de behoefte in de markt en naar verwachting meer gebruiktzal worden. Met het nieuwe loket zijn militaire transacties, conform hetvigerende beleid van de NWB, uitgesloten.•Verbreden definitie exporteur: Buitenlandse exporteurs komen metdeze maatregel ook in aanmerking voor ekv-dekking zolang Neder-landse ondernemingen als toeleverancier betrokken zijn. Voorwaardeis dat er voldoende Nederlandse export tot stand komt.•Actief aanbieden van kredietlijnen: Met deze maatregel wordenkredietlijnen aan terugkerende buitenlandse kopers aangeboden. Demogelijkheid om kredietlijnen aan te bieden bestond al, maar wordt nuextra onder de aandacht gebracht tijdens handelsmissies.Daarnaast zijn het volgende tweetal voorstellen onderwerp van naderonderzoek komend jaar. Besluitvorming hierover is aan het nieuwekabinet.•Inzet ekv-instrumentarium voor toegang tot strategische grondstoffen:Als onderdeel van de Nationale Grondstoffenstrategie9 is een pilotgestart om op case-by-case basis ekv-dekking te verlenen op buiten-landse investeringen in strategische grondstoffen (en groene water-stof), zolang daarmee import van die grondstoffen naar Nederlandveilig wordt gesteld. Dit versterkt onze strategische autonomie endraagt bij aan leveringszekerheid van strategische grondstoffen op delange termijn. Aan de hand van deze pilot zal gekeken worden of deondersteuning van import vanuit een strategisch belang structureelbeleid zal worden.•Ekv-dekking voor sleuteltechnologieën: Een vergelijkbaar instrumentals de Groendekking zou ook geïntroduceerd kunnen worden op hetgebied van innovatie, bijvoorbeeld gericht op de ontwikkeling vansleuteltechnologieën. In het kader van het lopende project naar deherziening van het ekv-mandaat wordt deze mogelijkheid onderzocht.Tot slot is ten aanzien van één voorstel besloten hier geen beleid voor temaken. Dit betreft de restwaardegaranties voor groene kapitaalgoederen.Met dit voorstel garandeert de ekv de restwaarde op groene kapitaalgoe-deren aan banken zodat technologierisico’s worden afgedekt. Deze risico’szijn echter erg onzeker en ADSB heeft geen expertise op dit vlak.Bovendien neemt de modernisering van de Arrangement deels debelemmeringen weg, doordat exporteurs de terugbetalingsschema’s voorgroene kapitaalgoederen langer en flexibeler kunnen spreiden over tijd. Inoverleg met stakeholders is daarom besloten voor dit voorstel geenspecifiek beleid te maken.Ontwikkelingen anti-omkopings- en mvo-beleidSinds 1 mei jl. is het herziene anti-omkopingsbeleid voor de ekv vankracht. Het evaluatierapport van de externe consultant Partner inCompliance concludeerde in 2022 dat het anti-omkopingsbeleid in 2018was aangescherpt, maar dat nadere uitwerking toch vereist was.10 In 20238Kamerstukken II 2023/24 26 485, nr. 4239Voortgangsrapportage Nationale Grondstoffenstrategie | Rapport | Rijksoverheid.nl10Kamerstukken II 2022/23, 36 200 IX, nr. 11Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 26 485, nr. 4384 is gewerkt aan het opvolgen van de aanbevelingen uit de evaluatie vanhet anti-omkopingsbeleid. Na consultatie met stakeholders en hetmaatschappelijk middenveld, is beleid gepubliceerd op de website vanADSB.11Belangrijkste wijziging van het anti-omkopingsbeleid is de invoering vaneen helder risico-acceptatiebeleid. Door een gestructureerde aanpakkunnen omkopingsrisico’s tijdig worden geïdentificeerd en geanticipeerd.Omkopingsrisico’s worden voortaan getoetst volgens risicocategorieën eneen daarop afgestemde risicobeoordeling. Indien uit de risico-inventarisatie blijkt dat er sprake is van een risico-indicator, doet ADSBverder onderzoek.Ook heeft ADSB onderzoeksprocedures verder verbeterd, zoals deagentenbeoordeling. Daarnaast is conform de aanbevelingen eenfunctiescheiding binnen de compliance beoordeling binnen ADSBingericht. Dit houdt in dat verhoogde risico’s door de compliance-deskworden beoordeeld en de underwriting teams de risico-inventarisatieuitvoeren. De functiescheiding waarborgt de onafhankelijke toetsing vanrisico’s.Het mvo-beleid kent als uitgangspunt dat er geen exporttransacties metonaanvaardbare negatieve effecten voor mens, dier of milieu in verze-kering worden genomen. Dit is de kern van het mvo-beleid. Dit beleid isgebaseerd op internationale en nationale kaders. Uit een onafhankelijkeevaluatie volgt dat dit mvo-beleid effectief is in het voorkomen van hetverzekeren van transacties met onaanvaardbare risico’s.12 Daarnaastworden exporttransacties getoetst aan de beleidsverklaring mensen-rechten en een beleidsverklaring dierenwelzijn. Het volgend kabinet zaleen besluit nemen over de aangenomen motie Teunissen om geen ekv’smeer te verstrekken voor projecten met lagere dierenwelzijnsstandaardendan in Nederland.13 Afgelopen periode heeft het huidige kabinetonderzoek gedaan naar de reikwijdte, implicaties en mogelijke invullingvan deze motie. Om tot een gedegen besluitvorming te komen is eenzorgvuldig proces vereist, waarbij ADSB en het Ministerie van Landbouw,Natuur en Voedselkwaliteit ondersteuning bieden middels hun expertise.Ekv-faciliteit OekraïneMet haar specifieke kennis en expertise kan het Nederlandse bedr(fslevenbijdragen aan de wederopbouw van Oekraïne. Door het beschikbaarstellen van een gerichte ekv-faciliteit voor Oekraïne, met een totaleomvang van 120 miljoen euro, kan het bedrijfsleven gemakkelijkerbijdragen aan wederopbouw en herstel.14 Door het afdekken vanfinanciële risico’s voor Nederlandse bedrijven biedt de ekv additioneleondersteuning voor exporttransacties naar en investeringen in Oekraïne.De eerste bedrijven hebben zich inmiddels gemeld en zijn in gesprek metADSB over de dekkingsmogelijkheden. Om zo goed mogelijke onder-steuning te bieden, zijn de dekkingsmogelijkheden versoepeld. Zo komenkortlopende transacties, met een looptijd van minder dan twee jaar, ook inaanmerking voor ekv-dekking. Kortlopende transacties zouden onder dereguliere ekv niet in aanmerking komen voor dekking. Deze kortlopendetransacties worden namelijk doorgaans opgepakt door de commerciëleverzekeringsmarkt, waardoor de ekv geen additionele rol heeft. Voor11Atradius DSB verstevigt anti omkopingsbeleid (atradiusdutchstatebusiness.nl)12Kamerstukken II, 2021–2022, 26 485, nr. 38013Kamerstukken II, 2023/24, 36 410 XVII, nr. 4414Kamerstukken II 2023/24, 36 045, nr. 169Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 26 485, nr. 4385 ekv-dekking op Oekraïne maak ik echter een uitzondering, aangezien decommerciële verzekeringsmarkt nagenoeg is verdwenen.Comptabele onrechtmatigheidOp 27 november 202315 heb ik uw Kamer geïnformeerd over de voortgangten aanzien van de analyse van de mogelijkheden om de comptabeleonrechtmatigheid16 op begrotingsartikel 5 van begroting IX (Exportkre-dietverzekeringen, -garanties en investeringsverzekeringen) op te heffen.Met genoemde brief beloofde ik uw Kamer voor de zomer te informerenover de voortgang van het project.De comptabele onrechtmatigheid heeft betrekking op de uitvoering van deekv, die is belegd bij ADSB. ADSB is verantwoordelijk voor de uitvoeringen de Nederlandse Staat is hierbij de verzekeraar. Op de uitvoering van deekv zijn de Europese aanbestedingsrichtlijnen en de Aanbestedingswetvan toepassing.17 Een aanbesteding heeft tot nu toe niet plaatsgevonden,waardoor de Algemene Rekenkamer in mei 2023 de uitvoering van de ekvals comptabele onrechtmatig heeft aangemerkt. De comptabele onrecht-matigheid laat onverlet dat de afgesloten overeenkomsten die de Staatmet ADSB gesloten heeft, juridisch bindend zijn. De Staat komt dan ookde juridische verplichtingen, die volgen uit die overeenkomsten, na. Ditgeldt ook voor de polissen die door ADSB namens de Staat zijn of wordenafgesloten.Op dit moment onderzoek ik zowel publieke als private opties voor deuitvoering van de ekv. Daarbij bekijk en vergelijk ik de mate van rechtma-tigheid, doeltreffendheid, doelmatigheid en uitvoerbaarheid van dezeopties. De continuïteit en kwaliteit van dienstverlening voor de stake-holders staat centraal in het traject. Daarom weeg ik de risico’s van eenmogelijke transitie tussen de uitvoeringsopties en ten opzichte van dehuidige situatie mee als belangrijk aanvullend criterium. Ook onderzoek ikde uitvoeringsmodaliteiten in andere landen. Daarnaast vindt consultatieplaats bij de belangrijkste belanghebbenden, waaronder exporteurs enbanken.In het onderzoek zijn een aantal mogelijke uitvoeringsmodaliteiten naarvoren gekomen, die duidelijk onderscheidende kwaliteiten kennen en nietal bij voorbaat stuiten op beperkingen vanuit beleidskaders of regel-geving. Het gaat daarbij in ieder geval om de opties aanbesteden,staatsdeelneming of een eigen dienstonderdeel binnen de Rijksoverheid.Deze opties zullen de komende periode verder worden onderzocht engetoetst op genoemde criteria. In het kader van het onderzoeken van deoptie tot aanbesteden zal ook een externe marktconsultatie wordengedaan. Uit het doen van een marktconsultatie vloeit overigens geenverplichting tot aanbesteden voort. Uw Kamer zal ik dit het najaar verderinformeren over de voortgang van het traject.Ontwikkelingen ekv-mandaatDe ekv-faciliteit is de afgelopen jaren veel in beweging geweest, bijvoor-beeld door groene export extra te ondersteunen en het mkb additionele15Kamerstukken II 2023/24, 26 485, nr. 43116Comptabele onrechtmatig houdt in dat een financiële transactie, zoals een uitgave, niet inovereenstemming is met de Nederlandse en Europese wetten. Dit heeft invloed op hetoverschrijden van de tolerantiegrenzen voor fouten en onzekerheden (zowel op artikel- alstotaalniveau). Zowel de Algemene Rekenkamer (AR) als de Auditdienst Rijk (ADR) geven hunbestuurlijke oordeel over o.m. de rechtmatigheid op artikel- en totaalniveau17Wijziging Kaderwet financiële verstrekkingen Financiën, MvT 2007–2008, 31 382, nr. 3, pagina3–4Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 26 485, nr. 4386 nieuwe vormen van exportondersteuning aan te bieden. Ook in detoekomst wordt steeds meer van de ekv gevraagd, bijvoorbeeld op hetgebied van strategische belangen, zoals de import van waterstof ofkritieke grondstoffen. De juridische kaders van de ekv zijn al langere tijdniet geactualiseerd. Het ekv-mandaat moet echter toekomstbestendig zijnen waar mogelijk ook aansluiten bij deze bredere beleidsdoelstellingen.De in 2023 afgeronde beleidsdoorlichting18 voor de ekv raadt daarom aande juridische kaders en het ekv-productaanbod te toetsen op samenhangen toekomstbestendigheid en, indien nodig, deze aan te passen.In lijn met deze aanbeveling houd ik dit jaar het algehele ekv-mandaattegen het licht. Onderdeel van deze doorlichting is een internationaalbenchmarkonderzoek, dat publieke exportkredietagentschappen opgebied van mandaat, producten en resultaten vergelijkt. Daarnaast wordtde rol die de ekv kan spelen bij het waarborgen van strategischebelangen, zoals de toegang tot kritieke grondstoffen en groene waterstof,verkend. Voorts is bij het mandaatstraject een belangrijke rol weggelegdvoor diverse stakeholders, waaronder ADSB, die hierover adviseert. Ookbedrijven en NGO’s worden in de gelegenheid worden gesteld input televeren. Tot slot, werk ik dit jaar in het verlengde van het mandaatstrajectaan een systematisch beoordelingskader voor de ontwikkeling vanbestaande en nieuwe producten, om daarmee het ekv-instrumentarium zocompetitief en actueel mogelijk te houden.De internationale benchmarkstudie, de verkenning naar de rol die de ekvkan spelen bij een strategisch belang en het beoordelingskader voorekv-producten bieden handvaten voor het nieuwe kabinet om totbeleidskeuzes te komen over het toekomstige ekv-mandaat. Bij eeneventuele wijziging van het ekv-mandaat kan gedacht worden aan hetaanpassen van de juridische kaders die ten grondslag liggen aan hetmandaat, waaronder de Kaderwet financiële verstrekkingen Financiën ende begrotingsdoelstelling voor de ekv-faciliteit. Een eventuele wetswij-ziging behoort tot de mogelijkheden, maar is niet per se noodzakelijk. Einddit jaar zal ik hierover beslissen en uw Kamer spoedig op de hoogtestellen.Ik vertrouw erop dat ik uw Kamer met de bijgaande monitor een goedoverzicht van de beleidsmatige en financiële ontwikkelingen opekv-gebied heb gegeven.De Staatssecretaris van Financiën,M.L.A. van Rij18Kamerstukken II 2022/23, 31 935, nr. 82Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 26 485, nr. 4387