a2f221ee-93de-4a4f-98ce-068d2f35a1e0

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2023–202436 502Initiatiefnota van het lid Inge van Dijk overbescherming van de rechten vanbelastingbetalers en toeslagontvangersNr. 3 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARISSEN VAN FINANCIËN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 24 juni 2024Op 15 februari heeft het lid Inge van Dijk (CDA) een initiatiefnotaingediend over de bescherming van de rechten van belastingbetalers entoeslagontvangers1. De vaste commissie voor Financiën heeft deStaatssecretaris van Financiën – Fiscaliteit en Belastingen verzocht omnamens het kabinet een reactie aan uw Kamer op deze initiatiefnota testuren. In deze brief geven wij deze reactie.Het lid Inge van Dijk stelt in de initiatiefnota dat rechten van burgers enbedrijven duidelijk, begrijpelijk en vindbaar in de wet moeten staan.Daarnaast moet voor burgers en bedrijven duidelijk zijn wat zij van deBelastingdienst, de Douane en Dienst Toeslagen kunnen verwachten bijhet uitoefenen van deze rechten. Zij geeft daarbij aan dat er al goedestappen worden gezet voor het verbeteren van de praktische rechtsbe-scherming van burgers en bedrijven.Ook wij zien dat we goede stappen zetten in het verbeteren van depraktische rechtsbescherming van burgers en bedrijven. Wij zijn het metde initiatiefnemer eens dat de rechten en plichten van burgers enbedrijven duidelijk, begrijpelijk en vindbaar moeten zijn zodat zij wetenwaar zij aan toe zijn als ze te maken hebben met de Belastingdienst, deDouane of Dienst Toeslagen. De initiatiefnota heeft ook rechtstreeks effectvoor de Douane bij de uitoefening van de taken die onder de reikwijdtevan de Algemene wet inzake rijksbelastingen vallen, namelijk de heffingvan binnenlands accijns en verbruiksbelasting. Bij de uitwerking van devoorstellen zullen ook de andere taken van de Douane, zoals het innenvan douanerechten, zo veel als mogelijk worden meegenomen.Er is altijd ruimte voor verbetering op het gebied van rechtsbeschermingvan burgers en bedrijven. Wij verwelkomen dan ook deze initiatiefnota en1Kamerstukken II 2023/24, 36 502, nr. 2. kst-36502-3ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 502, nr. 31 de aandacht voor dit onderwerp. Voor het kabinet is het een belangrijkspeerpunt om continue te monitoren en beoordelen of verbeteringmogelijk is. Het kabinet juicht initiatieven op het terrein van verbeteringvan rechtsbescherming dan ook toe en wil hier ook zelf verdere stappen inzetten, in aanvulling op de waarborgen die op dit vlak al bestaan bij deuitvoeringsdiensten. Op dit moment kunnen belastingplichtigen bijvoor-beeld terecht bij de balies en steunpunten van de Belastingdienst ofgebruik maken van «Hulp bij aangifte». Voor toeslaggerechtigden zijn erbalies en steun- en servicepunten door het gehele land waar zij terechtkunnen met (hulp)vragen. Bij Dienst Toeslagen wordt daarnaast veelgedaan in het kader van de burgerbelofte «U krijgt waar u recht op hebt».Om de maatschappelijke behoefte aan meer duidelijkheid handen envoeten te geven, bouwt het lid Inge van Dijk met deze initiatiefnota voortop een recent ingediende petitie van de Bond voor Belastingbetalers2,verschillende adviezen en onderzoeken3 door twee voorstellen voor teleggen aan de Kamer:1.Het kabinet opdracht geven te onderzoeken hoe de rechten vanbelastingbetalers en toeslagontvangers volledig, begrijpelijk en op eencentrale plek in de wet kunnen worden verankerd; en2.Het kabinet opdracht geven samen met relevante partijen eenhandvest praktische rechtsbescherming van belastingbetalers entoeslagontvangers op te stellen en te implementeren in de uitvoering.Beide voorstellen kunnen volgens de initiatiefnemer een belangrijkebijdrage leveren aan de praktische rechtsbescherming van burgers enbedrijven in belasting- en toeslagenzaken, en daarmee ook aan het herstelvan vertrouwen in de Belastingdienst en Dienst Toeslagen. Wij zullenhieronder ingaan op de twee voorstellen.Centrale verankering van rechten in de wetHet eerste voorstel in de initiatiefnota is door het kabinet te latenonderzoeken hoe de rechten van belastingplichtigen en toeslaggerech-tigden volledig, begrijpelijk en op een centrale plek in de wet verankerdkunnen worden. Het is belangrijk dat het voor burgers duidelijk is wat hunrechten en plichten zijn in belasting- en toeslagzaken. Wij zouden daarbijgraag nadenken over hoe meer duidelijkheid kan worden bewerkstelligd.Het huidige kader van wet- en regelgeving waarin is geregeld wat derechten en plichten van belastingplichtigen en toeslaggerechtigden zijn, isneergelegd in verschillende wetten.4 Bij de totstandkoming van die wettenis voor deze systematiek gekozen. Daar is onder meer voor gekozenomdat rechten en plichten voor een toeslaggerechtigde net iets anderszijn dan voor een belastingplichtige. Het kabinet is het met de indienereens dat deze systematiek als complex kan worden ervaren. Hetaanpassen van wet- en regelgeving is naar onze mening echter niet het2«Handvest voor de rechten van belastingbetalers», Bond voor Belastingbetalers, 2023.231116 - BVB - handvest - rechten en plichten - voor belastingbetalers.pdf(bondvoorbelastingbetalers.nl)3Zoals het adviesrapport «Burgers beter beschermd» van de Commissie Praktische Rechtsbe-scherming in Belastingzaken. Raadpleegbaar via tweedekamer.nl. Bijlage bij Kamerstuk 31 066,nr. 8204De rechten van burgers voor het gehele bestuursrecht zijn opgenomen in de Algemene wetbestuursrecht (Awb). In de Algemene wet inzake rijksbelastingen, Algemene wet inkomensaf-hankelijke regelingen en de Algemene Douanewet staan afwijkingen van de regels in de Awbdie specifiek belastingplichtigen of toeslaggerechtigden gelden. In bepaalde heffingsweten zijnnadere regels hierop te vinden die alleen voor die wet gelden. Daarnaast zijn er diverse wettenen regelingen die rechten bieden op het gebied van bijvoorbeeld privacy en gegevensver-werking, die een breder toepassingsbereik hebben dan enkel de fiscaliteit of toeslagen.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 502, nr. 32 meest passende middel om (bestaande) rechten en plichten transparanterte maken. Wij schatten bovendien in dat aanpassingen in de huidigesystematiek van wet- en regelgeving gepaard gaan met nadelen enrisico’s die niet opwegen tegen de mogelijke voordelen die deze ingrij-pende wetstechnische operatie kan bieden voor de belastingplichtige ofde toeslaggerechtigde. Hierbij kan worden gedacht aan het risico dat erjuist onduidelijkheid kan ontstaan door de vele toe te voegen verwijzingennaar definities of artikelen uit heffingswetten. Daardoor moet evengoed indie andere wetten worden gekeken of bijvoorbeeld een bepaaldeuitzonderingssituatie wel of niet van toepassing is. Een burger zalbovendien misschien niet snel in de wet zelf kijken als men wil weten watde rechten en plichten zijn gelet op onder meer de vaak technischeformuleringen. Dat neemt niet weg dat de begrijpelijkheid van rechten enplichten van burgers en bedrijven van belang is, en dat bijvoorbeeldbezien kan worden of en hoe de communicatie hierover door de uitvoe-ringsdiensten, bijvoorbeeld op hun websites, verbeterd kan worden.Een handvestHet tweede voorstel dat in de initiatiefnota wordt gedaan, is om te komentot een handvest om de praktische rechtsbescherming van belastingplich-tigen en toeslaggerechtigden te verbeteren. Daarnaast moet het handvestook: «een handelingskader bieden wanneer een vraag ontstaat op hetsnijvlak van een formeel juridische wettekst en praktische toepassingdaarvan.»Voor de vormgeving van een handvest zijn verschillende mogelijkheden.In de initiatiefnota wordt een voorbeeld gegeven van hoe een handvestzou kunnen worden vormgegeven. De Amerikaanse Taxpayer Bill ofRights zou daarbij als inspiratiebron gebruikt kunnen worden.De introductie van een handvest omarmen wij. We zijn het met het lidInge van Dijk eens dat een handvest een nuttige toevoeging kan zijn voorbelastingplichtigen en toeslaggerechtigden. Een handvest kan, mits goedvormgegeven, hen meer duidelijkheid bieden over wat ze mogenverwachten als ze te maken hebben met de Belastingdienst, de Douane ofDienst Toeslagen. Wij zijn dan ook graag bereid om te verkennen hoe endoor wie een handvest zou kunnen worden vormgegeven. Daarbij is hetbelangrijk stil te staan bij de vraag wat het gewenste doel is van eenhandvest en wat de rechtskracht daarvan zou moeten zijn.Doel handvestHet lid Inge van Dijk benoemt in de initiatiefnota twee hoofddoelen voorhet handvest:(i)het verbeteren van de rechtsbescherming van belastingplichtigen entoeslaggerechtigden; en(ii)het bieden van een kader voor medewerkers van uitvoeringsdienstenbij het gebruiken van discretionaire ruimte die de wet biedt.Hoewel deze doelen in elkaars verlengde liggen, vragen zij om eenverschillende aanpak.(i) het verbeteren van de rechtsbescherming van belastingplichtigen entoeslaggerechtigden.Met een handvest kan worden bereikt dat belastingplichtigen en toeslag-gerechtigden zich beter bewust zijn van de rechten die zij hebben in hunbelasting- en toeslagzaken. Dit komt de praktische rechtsbescherming tengoede en komt ook voor een deel tegemoet aan het hierboven genoemdeTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 502, nr. 33 streven te voorzien in een goed vindbare centrale plek met informatieover de beschikbare middelen voor rechtsbescherming. Zoals het lid Ingevan Dijk voorstelt, is het belangrijk dat de invulling van een handvest insamenspraak met betrokken partijen wordt uitgewerkt.Daarnaast vinden wij het belangrijk dat belastingplichtigen en toeslagge-rechtigden naast hun rechten, weten welke plichten zij hebben. Een goedfunctionerend heffings- en toeslagensysteem vereist namelijk een goedsamenspel tussen rechten en plichten. In een handvest dient dus ookaandacht te zijn voor de plichten van belastingplichtigen en toeslagge-rechtigden.(ii) een kader voor medewerkers van de uitvoeringsdiensten bij hetgebruiken van discretionaire ruimte die de wet biedt.Wij zijn het met het lid Inge van Dijk eens dat het noodzakelijk is datmedewerkers van de Belastingdienst, de Douane en Dienst Toeslagengebruik maken van de discretionaire bevoegdheid die de wet biedt. Goedgebruik maken van een dergelijke bevoegdheid en dus het benutten vande geboden handelingsruimte draagt bij aan het dienstverlenendhandelen en het bieden van maatwerk. Binnen de uitvoeringsdienstenbestaan hier ook al de nodige initiatieven voor. Hierbij kan bijvoorbeeldworden gedacht aan activiteiten die zien op versterking van fiscaal-juridisch vakmanschap, bijvoorbeeld via de opleiding Ruimte in het rechten de methodiek van casusdialogen. Deze initiatieven helpen om in depraktijk invulling te geven aan de wijze waarop de handelingsruimte kanworden benut. Daarnaast kan ook worden gedacht aan de Stella-teams5,die zijn ingericht om dreigende schrijnende situaties te herkennen zodatvervolgens binnen de handelingsruimte gezocht kan worden naaroplossingen. Wij hechten aan het voortzetten van de vele initiatieven opdit vlak binnen de diensten.Nader invulling geven aan de handelingsruimte middels een »handelings-kader» kan echter ook een nadelig bijeffect hebben. Door regels te stellenom die handelingsruimte in te vullen en nog meer in te kaderen, wordt dediscretionaire bevoegdheid en daarmee de handelingsruimte juistbeperkt. Dit werkt belemmerend voor de ruimte die er is om maatwerkvoor belastingplichtigen en toeslaggerechtigden te bieden.Een handvest voor belastingplichtigen en een handvest voor toeslagge-rechtigdenIn de initiatiefnota wordt geen onderscheid gemaakt tussen belasting-plichtigen en toeslaggerechtigden. De rechtsbescherming voor beidedoelgroepen is weliswaar op hoofdlijnen hetzelfde, maar heeft andererechtsgronden. Naar ons idee is de begrijpelijkheid voor burgers enbedrijven aanleiding om twee handvesten op te stellen, één voorbelastingplichtigen6 en één voor toeslaggerechtigden. Om ervoor tezorgen dat een handvest zoveel mogelijk tegemoet komt aan wat nuttig isvoor burgers en bedrijven, is het van belang dat maatschappelijkeorganisaties goed worden betrokken bij de totstandkoming hiervan.5Kamerstukken 2021/2022, 31 066, nr. 886.6De rechten en plichten van burgers en bedrijven als belastingplichtigen zijn nagenoeghetzelfde, en vereisen naar onze mening dus geen apart handvest. Wel zou in een handvestvoldoende aandacht moeten zijn voor de verschillen tussen deze twee groepen.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 502, nr. 34 VervolgWij volgen de behandeling van deze nota door uw Kamer met belang-stelling en we kijken er dan ook naar uit om in een mogelijk komend debatof notaoverleg nader van gedachten te wisselen over dit onderwerp.Versterking van de rechtsbescherming van belastingplichtigen entoeslaggerechtigden staat hoog op de agenda van het kabinet en we staanopen voor maatregelen die de rechtsbescherming kunnen versterken.De Staatssecretaris van Financiën,M.L.A. van RijDe Staatssecretaris van Financiën,A. de VriesTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 502, nr. 35